Кіріспе
Неміс философы және иллюминаттардың негізін қалаушы (1748–1830)
Иоганн Адам Вайсхаупт (6 ақпан 1748 – 18 қараша 1830) – неміс философы, азаматтық құқық және кейіннен канондық құқық профессоры, сондай-ақ иллюминаттардың негізін қалаушы.
Ерте өмір
Адам Вайсхаупт 1748 жылдың 6 ақпанында Бавария сайлау округіндегі Ингольштадт қаласында дүниеге келді. Вайсхаупттың әкесі Иоганн Георг Вайсхаупт (1717–1753) қайтыс болды, ол әкесі сияқты Ингольштадт университетінің құқық профессоры болған. Икштат Кристиан Вольфтың және Ағарту дәуірінің философиясын қолдады және өзінің рационализмімен жас Вайсхауптқа ықпал етті. Вайсхаупт жеті жасында формалды білімін бастады, ал 20 жасында құқық докторы атанды. 1772 жылы протестант дініне ауысқаннан кейін құқық профессоры болды. Келесі жылы Эйхштадттан шыққан Афра Саузенхоферге үйленді. 1773 жылы Папа Клемент XIV Иса қоғамын таратып жібергеннен кейін Вайсхаупт канондық құқық профессоры болды, бұл қызметке дейін тек иезуиттер ғана ие болған. 1775 жылы Вайсхаупт Геттинген университетінің Иоганн Георг Генрих Федердің эмпирикалық философиясымен танысты. Федер де, Вайсхаупт та кейін Канттың идеализміне қарсы оппозицияға шықты.
Иллюминати ұйымының құрылуы
Алайда, құпия қоғамдарды мазақтау мен кемсітудің шегі болмаған кезде, мен осы адамдардың кемшілігін нақты және лайықты мақсат үшін, адамдардың игілігі үшін пайдалануды жоспарладым. Мен шіркеу және әлемдік билік өкілдері өз қызметтері арқылы істеуге тиіс нәрсені жасағым келді. 1776 жылдың 1 мамырында Иоганн Адам Вейсхаупт Баварияда «Иллюминаттар» ұйымын құрды. Бастапқыда, «Нұрландыру» аталымы қоғамдағы ерекше және сауатты адамдар тобына арналған. Шындығында, бұл сөз латын тіліндегі Iluminatus түбірінен алынған, ол тікелей «нұрланған» дегенді білдіреді. Ол сондай-ақ ұйым ішінде «Бауыр Спартак» деген атты қабылдады. Тіпті энциклопедиялық анықтамалар да ұйымның мақсаты бойынша әртүрлі пікір білдіреді, мысалы, Католик энциклопедиясы (1910) ұйымның ішінде теңдік немесе демократиялық емес болғанын, бірақ қоғамда теңдік пен бостандық идеяларын таратуға тырысқанын айтады; ал Коллиер сияқты басқалары мақсаттың дінге қарсы күрес екенін және оның орнына рационализмді дамыту екенін айтқан. Иллюминаттар адамзатты діни құлдықтан босату және бұзылған үкіметтерді құлату мақсатымен құрылды. Шын мәнінде, бұл ұйым – тыңшылар мен қарсы тыңшылардың күрделі желісі болды. Әрбір оқшауланған топтағы жаңа мүшелер өздері танымайтын жоғары тұрған адамға есеп берді: кейінірек кейбір топтар тиімді пайдаланған партиялық құрылым. Ридель былай деп жазады:
On 1 May 1776 Johann Adam Weishaupt founded the "Illuminati" in the Electorate of Bavaria. Initially, Illumination was designated for a group of outstanding and enlightened individuals in society. Indeed, the word was adapted from a Latin root, Iluminatus, which directly translates to "enlightened." He also adopted the name of "Brother Spartacus" within the order. Even encyclopedia references vary on the goal of the order, such as Catholic Encyclopedia (1910) saying the Order was not egalitarian or democratic internally, but sought to promote the doctrines of equality and freedom throughout society; while others such as Collier's have said the aim was to combat religion and foster rationalism in its place. The Illuminati was formed with the vision of liberating humans from religious bondage and undermining corrupted governments. The actual character of the society was an elaborate network of spies and counter spies. Each isolated cell of initiates reported to a superior, whom they did not know: a party structure that was effectively adopted by some later groups. Riedel writes:
' The independence of thought and judgment required by Kant was specifically prevented by the Order of the Illuminati's rules and regulations. Enlightenment takes place here, if it takes place at all, precisely under the direction of another, namely under that of the "Superiors" [of the Order]. Weishaupt's radical rationalism and vocabulary were not likely to succeed. Writings that were intercepted in 1784 were interpreted as seditious, and the Society was banned by the government of Karl Theodor, Elector of Bavaria, in 1784. Weishaupt lost his position at the University of Ingolstadt and fled Bavaria.
«Кант талап еткен ойлау және бағалаудың тәуелсіздігі Иллюминаттар ұйымының ережелерімен шектелді. Егер нұрлану орын алса, онда ол басқа біреудің, атап айтқанда «Жоғарылардың» [Ұйымның] басшылығымен жүзеге асырылады. Вейсхаупттың радикалдық рационализмі мен сөздік қоры сәттілікке жетпеді. 1784 жылы қолға түскен жазбалар бүлікшіл деп түсіндірілді, ал Баварияның электоры Карл Теодордың үкіметі 1784 жылы ұйымға тыйым салды. Вейсхаупт Ингольштадт университетіндегі лауазымын жоғалтып, Бавариядан қашып кетті.
On 1 May 1776 Johann Adam Weishaupt founded the "Illuminati" in the Electorate of Bavaria. Initially, Illumination was designated for a group of outstanding and enlightened individuals in society. Indeed, the word was adapted from a Latin root, Iluminatus, which directly translates to "enlightened." He also adopted the name of "Brother Spartacus" within the order. Even encyclopedia references vary on the goal of the order, such as Catholic Encyclopedia (1910) saying the Order was not egalitarian or democratic internally, but sought to promote the doctrines of equality and freedom throughout society; while others such as Collier's have said the aim was to combat religion and foster rationalism in its place. The Illuminati was formed with the vision of liberating humans from religious bondage and undermining corrupted governments. The actual character of the society was an elaborate network of spies and counter spies. Each isolated cell of initiates reported to a superior, whom they did not know: a party structure that was effectively adopted by some later groups. Riedel writes:
' The independence of thought and judgment required by Kant was specifically prevented by the Order of the Illuminati's rules and regulations. Enlightenment takes place here, if it takes place at all, precisely under the direction of another, namely under that of the "Superiors" [of the Order]. Weishaupt's radical rationalism and vocabulary were not likely to succeed. Writings that were intercepted in 1784 were interpreted as seditious, and the Society was banned by the government of Karl Theodor, Elector of Bavaria, in 1784. Weishaupt lost his position at the University of Ingolstadt and fled Bavaria.
Қасиетті және ниетті бағалау
Вайсхаупттің мінезі мен ниеттері әртүрлі бағаланды. Кейбіреулер теріс көзқарас білдірді, мысалы, Августин Барруэль, ол Вайсхаупттің мақсаттарын "теңдік пен бостандық, сондай-ақ ең жоғары тәуелсіздік, барлық құқықтар мен мүліктің орнына қойылуы керек" деп жазғанына қарамастан, оны пайдалы емес, керісінше қауіпті деп санады. Джон Робисон Вайсхауптті "адамдық шайтан" деп есептеп, оның миссиясын жамандыққа ұқсас жойқындық деп қарады. Басқалары, соның ішінде Томас Джефферсон, Джеймс Мэдисонға жолдаған хатында "Барруэльдің кітаптағы бөліктері – Бедламдағы адамның сандырақтары" деп жазып, Вайсхауптті адамның шексіз кемелденуіне сенетін "шынайы филантроп" деп санады, сондай-ақ Иса Мәсіхтің ниеті "табиғи дінді қайта жаңғырту және оның моральдық нұрын тарату арқылы өзімізді басқаруға үйрету" деп ойлады. Өзін қорғау үшін Вайсхаупт 1787 жылы Kurze Rechtfertigung meiner Absichten (Менің ниеттерімнің қысқаша негіздемесі) атты еңбегін жазды. Автор Тони Пейдж былай деп түсіндірді:
"Вайсхаупттің жоспары – иллюминаттардың жақтастарын адамгершілік пен моральдың ең жоғары деңгейінде тәрбиелеу (оның оқуларын Ақыл-ойының басымдығына және өзіңе жасалғанын қаламасаң, басқаларға жасамайтын Алтын Ереже рухына негіздеу) болды. Осылайша, иллюминаттардың түлектері білім және саясат сияқты маңызды салаларда жоғары лауазымдарға жеткен жағдайда, олар қоғамға жақсылықты күшпен ықпал ете алатын еді. Оның жобасы утопиялық және наивті оптимизмге толы болды, және ол мінезінде де кемшіліктері болмады, бірақ оның өзі де, оның жоспары да жамандыққа немесе зорлық-зомбылыққа ұқсас емес еді. Тарихтың өкінішті және трагикалық ирониясы – адамгершілікке, қайырымдылыққа, әлеуметтік әділдікке және моральға үйретуге тырысқан адамның 21-ғасырғы 'қастандық' ойлауындағы жек көруге лайық тұлғаға айналуы".
Философиялық еңбектер
(1775) De Lapsu Academiarum Commentatio Politica. (1786) Өлім қорқынышы туралы философиялық сөз. Discours Philosophique sur les Frayeurs de la Mort (1788). Gallica
(1786) Материализм мен идеализм туралы. Торино
(1788) Адамзаттың жетілу тарихы. (1788) Адам білімінің негіздері мен анықтығы туралы. (1788) Канттың көзқарастары мен құбылыстары туралы. (1788) Уақыт және кеңістік туралы Канттың ұғымдарына күмән. (1793) Ақиқат және моральдық толықтық туралы. (1794) Барлық нәрсенің себептері мен бастаулары туралы ілім. (1794) Өзін-өзі тану, оның кедергілері мен пайдалары туралы. (1797) Мақсаттар немесе соңғы себептер туралы. (1802) Бавария өнеркәсібі мен халқының кедергілері туралы. (1804) Диогеннің шамшырағы. (1817) Мемлекеттік шығындар мен міндеттемелер туралы. Google Books
(1818) Салық салу жүйесі туралы.
(1786) Über Materialismus und Idealismus. Torino
(1788) Geschichte der Vervollkommnung des menschlichen Geschlechts. (1788) Über die Gründe und Gewißheit der Menschlichen Erkenntniß. (1788) Über die Kantischen Anschauungen und Erscheinungen. (1788) Zweifel über die Kantischen Begriffe von Zeit und Raum. (1793) Über Wahrheit und sittliche Vollkommenheit. (1794) Über die Lehre von den Gründen und Ursachen aller Dinge. (1794) Über die Selbsterkenntnis, ihre Hindernisse und Vorteile. (1797) Über die Zwecke oder Finalursachen. (1802) Über die Hindernisse der baierischen Industrie und Bevölkerung. (1804) Die Leuchte des Diogenes. (1817) Über die Staats Ausgaben und Auflagen. Google Books
(1818) Über das Besteuerungs System.
Адам Вайсхаупт шығармалары ағылшын тілінде
(2008) Диогеннің шамшырағы, немесе қазіргі заманғы мораль мен ағартушылықты зерттеу, Амелия Гилл аударған, Масондық кітап клубы. Интернет мұрағаты. (2015) Ақыл-парасаттың құпия мектебі: Иллюминаттардың нақты рәсімдері мен ілімдері, Джева Сингх Ананд аударған, Йозеф Вагес және Рейнхард Маркнер редакциялаған, Лондон: Льюис Масон, 447 б.
(2015) The Secret School of Wisdom: The Authentic Rituals and Doctrines of the Illuminati, translated by Jeva Singh Anand, edited by Josef Wäges and Reinhard Markner, London: Lewis Masonic, 447 pp.,