Кіріспе
Махатма (ағылшынша айтылуы: /m//ə/'/h//ɑː//t//m//ə/, /m//ə/'/h//æ//t//m//ə/, , санскритте महा (mahā) 'үлкен') – Үндістанда қолданылатын құрметті атау. Бұл термин көбінесе Мохандас Карамчанд Гандиге қолданылады, оны жиі "Махатма Ганди" деп атайды. Алайда, одан аз жиі, бұл атау Басава (1131–1167), Свами Шраддхананд (1856–1926), Лалон Шах (1772–1890), Аянкали (1863–1941) және Жотірао Фуле (1827–1890) сияқты адамдарға қатысты да қолданылған. Махатма термині тарихи тұрғыдан джайнизмдегі діни ғалымдар тобы үшін, теософиядағы таңдалған діни лидерлер үшін және "Илаһи жарық миссиясы" шіркеуіндегі жергілікті діни ұстаздар үшін де қолданылған.
Mahātmā (English pronunciation: /m//ə/'/h//ɑː//t//m//ə//, //m//ə/'/h//æ//t//m//ə/, , from sa महा (mahā) 'great') is an honorific used in India. The term is commonly used for Mohandas Karamchand Gandhi, who is often referred to simply as "Mahatma Gandhi". Albeit less frequently, this epithet has also been used with regard to such people as Basava (1131–1167), Swami Shraddhanand (1856–1926), Lalon Shah (1772–1890), Ayyankali (1863–1941), and Jyotirao Phule (1827–1890). The term mahātmā has also been historically used for a class of religious scholars in Jainism; for the selected religious leaders in Theosophy; and for local religious teachers in the Divine Light Mission church.
Теософияда
Техникалық мағынада қолданылатын бұл сөз 19 ғасырдың соңында теософиялық әдебиетте кеңінен танымал болды, ол кезде Теософиялық қоғамның негізін қалаушыларының бірі Хелена Блаватская өзінің ұстаздары Азияда тұратын адепттер (немесе Махатмалар) екенін мәлімдеді. Теософиялық ілімдерге сәйкес, Махатмалар – денесіз жандар емес, адамдардың рухани өсуі мен өркениеттердің дамуын бақылайтын, жоғары деңгейде дамыған адамдар. Блаватская қазіргі заманда осы Адепттермен, әсіресе "Ұстаздар" Кут Хуми мен Мориямен байланыс орнатуды алғаш рет мәлімдеген адам болды. Алвин Бойд Кун Махатмалар туралы былай деп жазды: Теософия бізге ұсынған Ұстаздар – өмір мектебіндегі жоғары сатыдағы оқушылар. Олар – біздің эволюциялық тобымыздың мүшелері, аспан әлемінен келген келушілер емес. Олар тек қана өмір заңдарын біліп, біз әлі де күресіп жатқан күштерін бағындырғандықтан ғана адамнан асқан. Блаватскаяның 1891 жылы қайтыс болғаннан кейін көптеген адамдар оның Адепт Ұстаздарымен байланыста екенін мәлімдеді. Бұл адамдар өздерін Ұстаздардың жаңа "елшілері" деп жариялап, түрлі эзотерикалық ілімдерді жеткізді. Қазіргі уақытта түрлі теософиялық қозғалыстар оларды Көтерілген Ұстаздар деп атайды, бірақ олардың мінезі мен ілімдері Блаватская сипаттағаннан бірнеше жағынан өзгеше.
The Masters whom Theosophy presents to us are simply high ranking students in life's school of experience. They are members of our own evolutionary group, not visitants from the celestial spheres. They are supermen only in that they have attained knowledge of the laws of life and mastery over its forces with which we are still struggling. After Blavatsky's death in 1891, numerous individuals have claimed to be in contact with her Adept Teachers. These individuals have stated that they are new "messengers" of the Masters and they have conveyed various esoteric teachings. Currently, various Theosophical movements refer to them as Ascended Masters, although their character and teachings are in several respects different from those described by Blavatsky.
Сын
Адепттердің болуына қатысты көптеген даулар болды. Блаватскаяның сыншылары оның Ұстаздарының бар екендігіне күмән келтірді. Мысалы, В. Э. Кольменнің жарияланымдарын қараңыз. К. Пол Джонсон өз кітаптарында Блаватская жазған және хаттар шығарған "Ұстаздар" шындығында оның кеңесшілері болған адамдардың идеализацияланған бейнесі екенін болжайды. Арийль Санат, "Кришнамуртидің ішкі өмірі: жеке құштарлық және мәңгілік даналық" кітабының авторы, Джонсонның "өзінің барлық кітаптарында ерте Теософиялық қоғам тарихында ешқандай Ұстаздар болмағанын және оларды Хелена Блаватская ойлап тапқанын айтады (басқалары оның саяхаттарын да ойлап тапқанын мәлімдегендей)" деп жазды. Санат Джонсонның "олардың нақты физикалық бар екендігінің негізгі дәлелдерін қасақана назардан тыс қалдырғанын" жазды. Санат олардың не екенін толыққанды түсіндірген жоқ.
Мохандас Карамчанд Ганди - Махатма
Кейбір авторлардың пікірінше, Рабиндранат Тагор 1915 жылғы 6 наурызда Гандиге осы атауды қолданған. Бірқатар адамдар оны 1915 жылғы сәуірде Гуракул Кангади тұрғындары Махатма деп атады деп санайды, ал ол өз кезегінде негіздеуші Мунширамды Махатма деп атады (кейін ол Свами Шраддананд атанды). Дегенмен, 1915 жылғы 21 қаңтарда Гуджарат штатының Джетпур қаласында Наутамлал Бхагванджи Мехта тарапынан "Махатма" атағымен құрметтеген құжат Үндістанның Нью-Делидегі Ұлттық Ганди мұражайында сақтаулы. Гандидің досы Пранживан Мехтаның 1909 жылы Гопал Кришна Гокхалеге жолдаған жеке хатында Ганди осы атаумен аталған, бұл атауды қолданудың ең ерте жазбада қалған куәлігі болып табылады. Джайнизмде махатма термині 17 ғасырдан бері дін қызметкерлерінің бір тобын білдіру үшін қолданылып келген. Махатма – ол Трикаранасудхиді сақтайтын адам.
Құдайдың жарық миссиясында
"Дивийн Лайт Миссиясы" (DLM) – 1930 жылдары Үндістанда Ханс Махарадж бастаған және 1960 жылы ресми түрде құрылған Сант Мат қозғалысы. ДЛМ-де 2000-ға жуық Махатма болды, олардың барлығы Үндістан мен Тибеттен шыққан және ДЛМ-нің "Білім" деп аталатын құпия медитация әдістерін үйретті. Махатмалар "толыққан жандар" немесе "апостолдар" деп аталып, жергілікті басшылар ретінде қызмет етті. Ханс-Джи 1966 жылы қайтыс болғаннан кейін оның кенже ұлы Прем Рават (сол кезде Гуру Махарадж-Джи немесе Багёгешвар деп танылған) оның орнын басты. Жас гуру бірнеше жаңа Махатмаларды тағайындады, соның ішінде АҚШ-тан келгендер де болды. Бір жағдайда, танымал үнді Махатмасы Детройт қаласында гуруға пирог лақтырған адамды өлтіре жаздады. 1980 жылдардың басында Прем Рават "Дивийн Лайт Миссия" ұйымын "Элан Витал" ұйымымен алмастырды және Махатмаларды бастамашылармен ауыстырды. Бастамашылар Махатмаларға тән құрметті мәртебеге ие болған жоқ, және олар көбінесе Батыс ізбасарларынан таңдалды. А. Жасвант Мевардың Махарана Джагат Сингх I кітапханасы үшін тапсырыс берген мәтінді Махатма Хиранда жазғанын және оны 1650 жылдың 25 қарашасында аяқтағанын мәлімдейді. Джайнизм дінінің жазушысы болғандықтан, Махатма Хиранда қолжазбаға джайнизмнің дәстүрлі жазу элементтерін қосты.
Джайнизм махатмалары Дабстан-е Мазахебте
1655 жылы жазылған "Дабистан е Мазахеб" кітабы – автор кездескен түрлі діндер мен философияларды сипаттайтын мәтін. Оның 11-бөлімі джайнизмге арналған. Онда былай делінген: "Екі топтың да дервишіне (монахтар мен джатилерге) ұқсас үшінші секта бар, ол Маха атма деп аталады; Освал джайндарынан бөлінген бұл топ джатилердің киімі мен сыртқы келбетіне ие, бірақ шаштарын пинцетпен емес, қырып алады. Олар қоғамдық өмірді сүріп, Махавир мен басқа джайни тиртханкарларының үйретітерін таратады. Олар ақша жинап, үйлерінде тамақ пісіріп, суық су ішеді және үйленеді." Махатма термині бойдақ емес дін қызметкерлеріне/ғалымдарға қолданылған.