Кіріспе
Үндістандық индуист діни қайраткері
Шри Мата Амританандамайи (туған күні Судамани Идаманнел; 27 қыркүйек 1953), көбінесе Амма ("Ана") деп аталады, үндістандық индуист діни қайраткері, гуру және гуманитар, оның ізбасарлары оны "құшақтайтын әулие" деп құрметтейді. Ол көп кампусты зерттеу университеті – "Амрита Вишва Видьяпитам" университетінің канцлері. 2018 жылы Үндістанның премьер-министрі Нарендра Моди оны Үндістан үкіметінің "Таза Үндістан" ("Swachh Bharat Mission") науқанына ең үлкен үлес қосқаны үшін марапаттады. Ол индуист парламентінің "Вишваратна Пураскар" ("Дүниежүзінің асыл тасы") сыйлығының тұңғыш иегері атанды.
Өмір
Мата Амританнандамайи Деви – Параякадаву (қазіргі Амритапури) Алаппад Панчаяттың Керала штатындағы Карунагаппаллидегі индийлік гуру. 1953 жылдың 27 қыркүйегінде артта қалған малайлық балықшылар отбасында дүниеге келген, ол Сугунанандан мен Дамаянтинің үшінші баласы болды. Оның анасы Дамаянти 2022 жылдың 19 қыркүйегінде қайтыс болды. Оның алты бауыры бар. Үй шаруасының бір бөлігі ретінде Амританнандамайи көршілерінен тамақ қалдықтарын жинап, отбасының сиырлары мен ешкілеріне беретін. Осылайша ол басқалардың қатал кедейлік пен азаптарына куә болды. Ол өз үйінен осы адамдарға тамақ пен киім әкеп беретін. Оның бай емес отбасы оны жазғырып, жазалаған. Ата-анасының қарсылығына қарамастан, Амританнандамайи адамдарды құшақтап, оларды қайырды. Өзінің құшақтауға деген ниеті туралы Амританнандамайи былай деді: «Мен ер немесе әйел деп қарамаймын. Мен өзімнен өзге ешкімді ерекше деп санамаймын. Менен бүкіл жаратылысқа сүйіспеншіліктің үздіксіз ағыны ағып жатыр. Бұл менің тумысымнан берілген қасиетім. Дәрігердің міндеті – науқастарды емдеу. Сол сияқты, менің міндетім – азап шеккендерді жұбату». Амританнандамайи ата-анасының оны үйлендіруге жасаған көптеген әрекеттерін қабылдамады. 1981 жылы, рухани ізденушілер Амританнандамайидің шәкірттері болу үмітімен Параякадавудағы ата-анасының үйінде тұруға бастағаннан кейін, дүниежүзілік негіз болып табылатын Мата Амританнандамайи Маты (MAM) құрылды. Амританнандамайи Махаттың төрағасы болып қызмет етуді жалғастыруда. Бүгінде Мата Амританнандамайи Маты көптеген рухани және қайырымдылық іс-шаралармен айналысады. 1987 жылы, ізбасарларының өтініші бойынша Амританнандамайи әлем елдерінде бағдарламалар өткізуді бастады. Ол осылай жыл сайын жалғастырып келеді.
Дәрісхан
Амртаннамаидің даршан беру тәсілі – адамдарды құшақтау. Бұл қалай басталғаны туралы Амртанндамайи былай деді: "Адамдар келіп, маған өздерінің қиындықтарын айтатын. Олар жылап, мен олардың көз жастарын сүртетінмін. Олар жылап жатып менің құшағыма құлағанда, мен оларды құшақтап алатынмын. Сосын келесі адам да соны қалады, осылай әдетке айналды". Амртанндамайи 30 жылдан бері әлем бойынша 33 миллионнан астам адамды құшақтады. Амртанндамайидің даршаны – оның өмірінің басты нәрсесі, өйткені ол 1970-ші жылдардың соңынан бері күнделікті адамдарды қабылдап келеді. Амританнамамайидің батасын алуға келген көпшілік көлемді болғандықтан, ол кейде 20 сағаттан астам үздіріспей даршан берген кездер болды. Covid-19 пандемиясы кезінде ол адамдарды құшақтаудан және даршан беруден бас тартты.
Оқыту және қоғамның имиджін қалыптастыру
Амртаннандамайидің үлкен шәкірттерінің бірі Свами Рамакришнананда Пури "Үздіксіз жол" атты кітабында былай деп жазды: "Амманың үйреткен [рухани] жолы Ведаларда айтылған және кейіннен "Бхагавад-гита" сияқты дәстүрлі жазбаларда қайталанған жолмен бірдей". Амртаннандамайи өзі былай дейді: "Карма [әрекет], джняна [білім] және бхакти [иман] – барлығы да қажет. Егер құстың екі қанаты иман мен әрекет болса, білім – құйрығы. Тек осы үш нәрсенің көмегімен ғана құс биікке көтеріле алады". Ол барлық діндердің әртүрлі рухани тәжірибелерін және дұғаларын ақылды тазартуға бағытталған әртүрлі жолдар деп қабылдайды. Осыған байланысты ол медитация жасаудың, карма-йога сияқты әрекеттерді орындаудың, өз мүддесін ойламай қызмет етудің және мейірімділік, шыдамдылық, кешірімділік, өзіңді-өзің бақылау сияқты рухани қасиеттерді дамытудың маңыздылығын айтады. Амртаннандамайи осы тәжірибелердің ақылды тазартып, оны соңғы шындыққа дайындайтынын айтты: адам физикалық дене мен ақыл-ой емес, ғаламның екі емес негізі болып табылатын мәңгілік, бақытты сана.
Әлеуметтік мәселелер
Өзінің қоғамдық сөздері мен мақалаларында Амритандамай бірнеше әлеуметтік мәселелерді көтеріп, олардың ішінде жанқиярлық қызмет көрсетудің маңыздылығы, дінаралық келісім қажеттілігі, қоршаған ортаны қорғау және ғылым мен руханилықты біріктіру туралы айтты. Ол сондай-ақ әйелдерді күшейту және гендерлік теңдіктің маңыздылығы, сондай-ақ адамзаттың "вишва матрутвам" деп атаған нәрсені дамыту туралы үнемі сөйлейді. Бұл – жаратылыстағы барлық тіршілікке аналық сезіммен қарау, яғни мейірімділік, шыдамдылық және өзімшілдіксіздік таныту. Ол сонымен қатар адам саудасына және күштеп проституцияға қарсы айқын позиция білдіріп, Ватикан қабырғасында сөз сөйледі және 2014 жылы Папа Франциск ұйымдастырған құлдыққа қарсы жалпыға бірдей декларацияға қол қойды. 2018 жылы Абу-Дабидің Мұрагер ханзадасы Мұхаммед бин Зайед Аль Нахайянның демеушілігімен балаларды интернет арқылы зорлық-зомбылықтан және қанаудан қорғауға бағытталған ұқсас іс-шараға қатысты. 2015 жылдың шілдесінде Амрита университетінің ұйымдастыруымен Біріккен Ұлттар Ұйымының академиялық әсер конференциясында технология және тұрақты даму тақырыбында баяндама жасады. Ол ғылыми қауымдастықты зерттеулеріне саналылық пен мейірімділік енгізуге шақырып, технологиялық зерттеулер жүргізер кезде кедейлер мен қиын жағдайдағылардың жағдайын жақсарту мақсатын есте ұстаудың маңыздылығын атап өтті. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымында бірнеше рет және Дүниежүзілік Діндер Парламентінде екі рет сөз сөйлеген.
Бхажандар
Амртаннандамайи 35 тілде 1000-нан астам бхаджан, яғни құдайға арналған әндерді жазды. Ол сонымен қатар ондаған бхаджанды өзі жазып, оларды дәстүрлі рагалармен үйлестірді. Құдайға арналған ән айтуды рухани тәжірибе деп есептейтін Амртаннандамайи: "Егер бхаджанды назарды бір нүктеге шоғырландырып айтса, ол әншінің өзіне, тыңдаушыларға және табиғатқа да пайдалы. Кейіннен тыңдаушылар әндерді ойға алғанда, ондағы ұстанымдарға сәйкес өмір сүруге тырысады" дейді. Амртаннандамайидің сөзіне қарағанда, бүгінгі таңда адамдарға медитацияда терең шоғырлануға қол жеткізу қиын. Бхаджан осы деңгейдегі шоғырлануға жетуге көмектеседі.
Гуманитарлық жұмыс
Амритандамай Мата Амритандамай Мадхтың негізін қалаушысы және төрағасы, сондай-ақ Embracing the World ұйымын құрған адам. Embracing the World – Мата Амритандамай Мадхтың Үндістандағы қайырымдылық жобаларының негізінде құрылған, жергілікті және аймақтық қайырымдылық ұйымдары мен жобаларының жаһандық желісі. Ұйымдардың басты назары кедей адамдарды азық-түлік, баспана, денсаулық сақтау, білім беру және тұрмыс құралы сияқты бес негізгі қажеттілікпен қамтамасыз етуге бағытталған. Бұдан өзге, олар табиғи апаттардың салдарын жою және қоршаған ортаны қорғау салаларында жұмыс істейді, сондай-ақ кедей және мұқтаж адамдарға көмектесу үшін жаңа технологияларды зерттеп, дамытады.
Тағам
Үндістанда "Мата Амртаннандамайи Мат" өзінің түрлі орталықтары арқылы жыл сайын 10 миллион кедей адамға тегін тамақ ұсынады. Сол сияқты, "Әлемді құшақтап" ұйымы Солтүстік Америкада 49 орталық арқылы жыл сайын 150 мыңнан астам адамды тамақтандырады, бұл орталықтар 1987 жылы басталған "Ананың ас үйі" атты бағдарламаны іске асырады. Мексика, Коста-Рика, Франция, Испания, Кения, Бразилия, Словения және Австралияда да ашаршылықпен күресетін басқа да бағдарламалар бар. Махат Үндістан бойынша 5000 ауылдық орталыққа таза су жеткізу мақсатымен сүзгілеу жүйелерін орнатуда, осы арқылы 10 миллион ауыл тұрғынының су тазарту қажеттілігін қамтамасыз етеді.
Қоршау
1998 жылдан бері Мата Амритандаммай Мат Үндістанның 75 аймағында 47 000-нан астам үйсіз адамға 47 000-нан астам үй салып берді. Ол Кералада 500 балаға арналған жетімдер үйін ұстап тұр, ал Embracing the World Найробиде балалар үйін басқарады.
Денсаулық сақтау
Мата Амритандаммай Мат 1998 жылы құрылған Кочидегі 1100 төсектік жоғары мамандандырылған «Амрита Медициналық Ғылымдар Институты» ауруханасын, сондай-ақ Үндістандағы бірнеше тегін медициналық клиникаларды, дәріханаларды, паллиативтік күтім орталықтарын басқарады. Қазіргі таңдағы үндістандық ахуал бойынша, Дели аймағында 2000 төсектік жаңа аурухана құрылысы жүріп жатыр. 1998 жылдан бері математика барлығы төрт миллионнан астам адамға толығымен тегін медициналық көмек және ота жасады. Бұл жүрек оталары, ми оталары және бүйрек трансплантациясы сияқты жоғары мамандандырылған оталарды қамтиды. Тегін емдеуден өзге, «Амрита Институты» емделушілердің қаржылық мүмкіндіктеріне қарай төлем жасау мүмкіндігін ұсынады. Бұл көбінесе медициналық қызметтердің жалпы құнының минималды пайызын құрайды.
Тіршілік ету
1998 жылы "Матх" "Амрита Нидхи" атты бағдарламаны бастады, ол мұқтаж жесірлерге және дене және психикалық мүмкіндігі шектеулі адамдарға өмір бойына зейнетақы төлейді. 2019 жылға қарай, барлығы 100 000 адам тіркелді. Сондай-ақ, 2006 жылы AmritaSREE (Өзін-өзі қамтамасыз ету, әйелдерді күштендіру және жұмыспен қамту) бағдарламасын іске қосты. Бұл бағдарлама бүкіл Үндістанда 200 мыңнан астам әйелге өзін-өзі қолдау топтарын құруға көмектесті.
Білім
Амртаннандамайи – сегіз кампусты, көп салалы ғылыми-зерттеу университетінің негізін қалаушы және канцлері. Бұл университет 2020 жылы NIRF рейтингі бойынша Үндістандағы төртінші үздік университет ретінде танылды, NAAC аккредитациясымен «А» бағасын алды және 2019 жылы Үндістан үкіметі тарапынан «Ең үздік институт» деп таңдалды. Оның басшылығымен университет зерттеу және дамыту жұмыстарына ерекше мән береді, мақсаты – ауру және кедей адамдардың жағдайын жақсарту. Мата Амртаннандамайи Мадх сонымен қатар стипендия бағдарламасын жүзеге асырады, оның аясында бүкіл Үндістан бойынша 50 000 балаға экономикалық жағдайы нашар отбасылардан стипендия беріледі. Embracing the World ұйымы да қажеттілік туған кезде, мысалы, Филиппиндегі Хайян тайфунынан кейін, Үндістан шегінен тыс стипендиялар ұсынады.
Апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету
Үндістанда Мата Амртаннандамайи Мат 2001 жылдан бері табиғи апаттардан кейін көмек және қалпына келтіру жұмыстарына қатысып келеді. "Әлемді құшақтап" Үндістаннан тыс жерлерде де бірнеше апаттардан кейін көмек көрсетті. 2004 жылдан бері "Әлемді құшақтап" апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін 75 миллион АҚШ долларын жұмсады. Мата Амртаннандамайи Мат және "Әлемді құшақтап" көмек және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізген апаттар: 2001 жылғы Гуджарат жер сілкінісі, 2004 жылғы Үнді мұхиты жер сілкінісі және цунами, "Катрина" (2005), 2008 жылғы Бихар су тасқыны, 2005 жылғы Гуджарат су тасқыны, 2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі және цунами, 2013 жылғы Солтүстік Үндістан су тасқыны, 2013 жылғы "Хайян" тайфуны, 2014 жылғы Үндістан-Пакистан су тасқыны, 2015 жылғы Оңтүстік Үндістан су тасқыны, 2017 жылғы "Мария" дауыл, 2017 жылғы "Окихи" циклоны, 2018 жылғы Керала су тасқыны және 2019 жылғы Керала су тасқыны. 2019 жылы Мат 2019 жылғы Пулуама шабуылында қаза тапқан 40 CRPF әскерінің әрбір отбасына 500 000 рупийден берді.
Қоршаған ортаны қорғау
2015 жылдың 11 қыркүйегінде Амртанндамайи Ганг өзенінің бойында тұратын кедей отбасыларға дәретхана салу мақсатында Үндістан үкіметінің «Намами Ганге» – «Гангты тазалау» бағдарламасына 15 миллион АҚШ долларын сыйлады. 2015 жылдың 27 қыркүйегінде Амртаннандамайи өзінің әлеуметтік ұйымы Үндістанның Керала штатында дәретхана салу және басқа да санитарлық-гигиеналық шараларға тағы 15 миллион АҚШ долларын жұмсайтынын міндеттелді. Амритандамайының ұйымы 2012 жылдан бері жыл сайын Пампа өзенін және Сабаримала Керала ғибадатханасына қажылық сапарға баратын жерді тазалап келеді.
Срини Паттатанның кітабы
Шреени Паттатанам, Керала штатындағы Үнді рационалистер қауымдастығының басшысы, 1985 жылы алғаш жарияланған «Matha Amritanandamayi: Sacred Stories and Realities» деген даулы сынды жазды. Автор Амританандамайидың барлық «мұғжизалары» жалған екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, оның ашрамында және оның маңында полиция тергеуін қажет ететін көптеген күдікті өлімдер болғаны туралы жазылған. 2002 жылдың 9 тамызында солшыл бағытталған малаялам тіліндегі «Deshabhimani» газеті Паттатанам анықтаған сол күдікті өлімдерді тергеуді талап ете отырып, осыған ұқсас мәлімет жариялады. 2002 жылдың 24 қыркүйегінде «Deshabhimani» газеті «Амританандамайи матасындағы күдікті өлімдердің саны артып барады» деген мақала жариялап, ресми түрде кешірім сұрады. Мақалада былай делінген: «Біз енді сеніммен мәлімдейміз, Матада болған өлімдерде күдікті ештеңе болған жоқ. Мақалада айтылған өлімдердің кейбіреулері тіпті Матада болған жоқ». Мақалада қаза болғандардың туыстары бастапқы мақалада таратылған қате ақпаратты түзеу үшін жеке түрде «Deshabhimani» газетіне хабарласқандығы түсіндірілді. Бірнеше жағдайда редакция туыстары табиғи себептерден қайтыс болған қарт туыстарының төсегінде болғандарын, олардың өліміне қатысты күдікті жайттар болмағанын түсіндіру үшін «Deshabhimani» газетіне хабарласқандарын атап өтті. 2004 жылы Керала штатының үкіметі кітапты басып шығарған компанияның иесі Паттатанамды және кітапты басып шығарғанды діни сезімдерді қорлағаны және кітаптағы жалақорлық мәлімдемелері үшін қылмыстық жауапкершілікке тартуға келісім берді. Бұл шешім Керала жоғарғы сотының Ішкі істер министрлігіне Мата Амританандамайи матының тұрғыны Т.К. Ажанның өтінішін қарау туралы берген тапсырмасынан кейін қабылданды. CPI жетекшісі Тенгамам Балакришнан Паттатанамға қарсы шараға қарсылық білдірді. Осы кітаптың ағылшын тіліндегі мазмұны:
Шетелдік көмектің көзі
2007 жылдың маусым айында Шантану Гуха Рей «Техелька» апталық басылымында Амртаннандамайи Махат, Рави Шанкар, Баба Рамдев және басқа да ҮЕҰ мен діни ұйымдардың жылдық айналымы миллиардтаған рупийді құрайтынын жазды. 2007 жылдың маусым айында жазушы Пол Закария «Техелька» басылымында Амртаннандамайидің шетелдік байланыстары бар ақшаға қатысты әдеттегі тексерулерден тыс екенін жазды. 2008 жылдың мамыр айында Керала Ұғымшылдар қоғамының президенті У. Каланатан штат үкіметін Амртаннандамайидің мүлкіне қатысты тергеу жүргізуге шақырды. Ол оның табысының көздері мен оның пайдаланылу жолдары зерттелуі керек деді.
Гейл Тредуэллдің айыптаулары
2013 жылы Гейл Тредуэлл, Амртанндамайидің бұрынғы шәкірті, 1980-1999 жылдар аралығында Амртанндамайи ашрамында өткен уақыты туралы естеліктерді өзі жариялады. Ол бұл естеліктерінде, сондай-ақ кітап жарыққа шығар алдында және кейін берген БАҚ сұхбаттарында бірқатар айыптаулар жасады. Тредвеллдің Амртанндамайиден физикалық зорлық көргені туралы мәлімдемелер де болды, бірақ бұл айыптаулар расталмады. Амртанндамайи және оның ашрамының өкілдері бұл айыптауларды жоққа шығарып, олардың жалған екенін және орындалмаған тілектері үшін кек алуға бағытталғанын мәлімдеді. 2014 жылдың сәуір айындағы сұхбатында Амртанндамайи оқиға туралы кеңінен айта келе: "Амма қазір де сол қызына деген махаббатқа толы. Мен ізгілік пен жақсылықтың келгенін тілеймін. Шындық уақытпен бірге ашыққа шығады", – деді.
Шабуылдар
2005 жылдың тамызында Амританандамайиге Павитран есімді адам шабуыл жасады. Ол басқа ізбасарларымен бірге Амританандамайидің алдында дұға етіп, ән айтып отырды. Ол пышақпен Амританандамайиге шабуыл жасады, бірақ шәкірттерінің тобы оны тоқтатып, басып алды. Амританандамайидің шәкірті Свами Амритасварапананда Пури Павитранның "ақыл-жағдайы тұрақсыз" екенін айтты. Павитранға дене жарақаттары тиді және ол ауруханаға жеткізілді. Амританандамайи, Павитранды кешіріп, былай деді: "Дүниеге келгеннің бәрі бір күні өледі. Осы шындықты есімде ұстап, мен алға қарай жол тартамын. Мен өз ісімді жалғастырамын. Мен осы жерге келген жолаушыларға даршан бере беруге тырысамын." 2012 жылдың 1 тамызында Бихардан келген 23 жасар заң студенті Сатнам Сингх Манн Колламдағы Амританандамайи ашрамындағы сахнаға шығуға тырысты. Полиция мәліметінше, ол араб тілінде айқайлап, сөздерді қайталап отырған. Жолаушылар оны тоқтатып, полицияға тапсырды. Кейін ол Перуоркададағы мемлекеттік психиатриялық ауруханаға жеткізілді, үш күннен кейін түсініксіз жағдайда қайтыс болды. Оның өліміне себеп болған жағдайлар әлі де құпия болып қалуда.