Кіріспе
Псевдонауылдық геологияны Жаратылыс кітабындағы су тасқыны оқиғасымен келісуге тырысу. Су тасқыны геологиясы (сондай-ақ жаратылыс геологиясы немесе су тасқыны геологиясы) – Жаратылыс кітабындағы су тасқыны оқиғасына, еврей Киелі кітабындағы су тасқыны туралы мифке сөзбе-сөз сеніммен қарай отырып, Жердің геологиялық ерекшеліктерін түсіндіруге және олармен келісуге жасалған псевдонауылдық әрекет. 19 ғасырдың басында су тасқыны геологтары жер бетіндегі белгілі бір ерекшеліктердің бұрынғы геологиялық дәуірлерден кейін болған дүниежүзілік су тасқынының дәлелі екенін болжады; кейіннен жүргізілген зерттеулер бұл ерекшеліктердің жергілікті су тасқыны немесе мұздықтардың салдарынан туындағанын көрсетті. 20 ғасырда жас Жер креационистері эволюцияға қарсы күресте су тасқыны геологиясын қайта жандандырды, соңғы алты күндік жаратылыс және Киелі кітаптағы су тасқыны кезінде болған апатты геологиялық өзгерістер туралы түсіндірмелерді қоса отырып, оны негізгі ұғым ретінде пайдаланды. Геология ғылымының дамуының алғашқы кезеңдерінде, қазбалар өткен су тасқынының куәсі ретінде қарастырылды. 17 ғасырдың "Жер теориялары" Ушер хронологиясымен белгіленген уақыт шегінде табиғи заңдарға негізделген механизмдерді ұсынды. Қазіргі геология дамыған сайын геологтар ежелгі Жердің бар екенін дәлелдеді және Жердің Жаратылыс су тасқыны сияқты бірқатар апаттар нәтижесінде пайда болғаны туралы пікірге қайшы келетін дәлелдер тапты. 19 ғасырдың басында Ұлыбританияда "дюлювиализм" жер бедері мен жер бетінің ерекшеліктерін (қиыршық тас және қатпарлы тас сияқты) осы болжамды жаһандық топан судың салдары деп түсіндірді, бірақ 1830 жылға қарай геологтар дәлелдердің тек жергілікті су тасқындарын ғана қолдайтынын анықтады. "Киелі кітап геологтары" деп аталғандар Киелі кітаптың сөзбе-сөз түсіндірмелеріне басымдық беруге тырысты, бірақ олар геология саласында білімі жеткіліксіз болды және ғылыми қауымда шеттетілді, сонымен қатар шіркеулерде де ықпалы аз болды. Креационистік су тасқыны геологиясын 20 ғасырдағы эволюцияға қарсы қозғалыстың аз ғана бөлігі, негізінен Жетінші күн Адвентистер шіркеуі қолдады, оған дейін 1961 жылы Моррис пен Уиткомбтың "Жаратылыс тасқыны" атты еңбегі жарық көргенше. 1970 жылдар шамасында жақтаушылар "ғылыми креационизм" және креационисттік ғылым терминдерін қабылдады. Су тасқыны геологиясының жақтаушылары Жаратылыс кітабының 6-9 тарауларын сөзбе-сөз оқып, оның мәтіндерін тарихи тұрғыдан дәл деп санайды; олар Киелі кітаптың ішкі хронологиясын пайдаланып, Жаратылыс су тасқыны мен Нұхтың кемесі туралы оқиғаны соңғы 5000 жылдың ішінде орналастырады. Ғылыми талдаулар су тасқыны геологиясының негізгі қағидаларын жоққа шығарды. Су тасқыны геологиясы геология, стратиграфия, геофизика, физика, палеонтология, биология, антропология және археология салаларындағы ғылыми консенсусқа қайшы келеді. Қазіргі геология, оның кіші салалары және басқа да ғылыми салалар ғылыми әдісті қолданады. Су тасқыны геологиясы ғылыми әдіске сай емес, сондықтан ол жалған ғылым болып табылады.
Flood geology (also creation geology or diluvial geology) is a pseudoscientific attempt to interpret and reconcile geological features of the Earth in accordance with a literal belief in the Genesis flood narrative, the flood myth in the Hebrew Bible. In the early 19th century, diluvial geologists hypothesized that specific surface features provided evidence of a worldwide flood which had followed earlier geological eras; after further investigation they agreed that these features resulted from local floods or from glaciers. In the 20th century, young Earth creationists revived flood geology as an overarching concept in their opposition to evolution, assuming a recent six day Creation and cataclysmic geological changes during the biblical flood, and incorporating creationist explanations of the sequences of rock strata. In the early stages of development of the science of geology, fossils were interpreted as evidence of past flooding. The "theories of the Earth" of the 17th century proposed mechanisms based on natural laws, within a timescale set by the Ussher chronology. As modern geology developed, geologists found evidence of an ancient Earth and evidence inconsistent with the notion that the Earth had developed in a series of cataclysms, like the Genesis flood. In early 19th century Britain, "diluvialism" attributed landforms and surface features (such as beds of gravel and erratic boulders) to the destructive effects of this supposed global deluge, but by 1830 geologists increasingly found that the evidence supported only relatively local floods. So called scriptural geologists attempted to give primacy to literal biblical explanations, but they lacked a background in geology and were marginalised by the scientific community, as well as having little influence in the churches. Creationist flood geology was only supported by a minority of the 20th century anti evolution movement, mainly in the Seventh day Adventist Church, until the 1961 publication of The Genesis Flood by Morris and Whitcomb. Around 1970, proponents adopted the terms "scientific creationism" and creation science. Proponents of flood geology hold to a literal reading of Genesis 6–9 and view its passages as historically accurate; they use the Bible's internal chronology to place the Genesis flood and the story of Noah's Ark within the last 5,000 years. Scientific analysis has refuted the key tenets of flood geology. Flood geology contradicts the scientific consensus in geology, stratigraphy, geophysics, physics, paleontology, biology, anthropology, and archaeology. Modern geology, its sub disciplines and other scientific disciplines use the scientific method. In contrast, flood geology does not adhere to the scientific method, making it a pseudoscience.
Теориялардың тарихы
Христиандық дәуірге дейінгі кезде құрлықта табылған қазбалар грек философтары – Ксенофан, Ксант және Аристотель сияқтылар – теңіздің бұрынғы заманда жерді жапқандығының дәлелі деп есептеген. Олардың мәңгілік ғаламдағы ұзақ уақыттар туралы ұғымдары алғашқы христиан жазушылары тарапынан Құдайдың жаратылысына сенулерімен қарама-қайшы болғандықтан қабылданбады. Тертуллиан таулардың суға қашан батқанын көрсететін қазбалар туралы айтты. Хризостом мен Августин қазбалардың Жаратылыс кітабындағы топан судың аз уақытында өлтіріліп, жерленген жануарлардың қалдықтары екеніне сенді, ал кейін Мартин Лютер қазбалар топан судың нәтижесі деп қарады. Басқа ғалымдар, Авиценна сияқты, қазбалар өсімдіктер мен жануарлардың "тұқымдарына" әсер ететін "тасқа айналдыру қасиеті" арқылы тау жыныстарында пайда болады деп ойлады. 1580 жылы Бернар Палисси қазбалар көлдерде пайда болғанын болжады, ал табиғат тарихшылары кейіннен басқа пікірлерді таластырды. Роберт Гук тәжірибелік зерттеулер жүргізіп, Нұхтың топан суының бір жылында қазба қабықшалардың саны немесе қабықша қабаттарының тереңдігі қалыптасатынына күмәнданды. 1616 жылы Николас Стено химиялық процестердің органикалық қалдықтарды қалай тас қазбаларға айналдыратынын көрсетті. 1669 жылы жарияланған стратиграфияның негізгі принциптері тау жыныстарының көлденеңінен қалыптасып, кейіннен бұзылып, еңкейгенін анықтады, бірақ ол бұл процестердің дүниежүзілік су тасқынымен қоса 6000 жыл ішінде болатынын болжады.
Жер туралы теориялар
1644 жылы өзінің ықпалды «Философия принциптері» еңбегінде Рене Декарт өзінің механикалық физикалық заңдарын қолданып, Жерді қабатты шар ретінде құрайтын айналмалы бөлшектерді елестетуге тырысты. Бұл табиғи философияны теолог Томас Бернет 1680 жылдары жариялаған «Жердің қасиетті теориясы» арқылы Киелі кітап терминдерінде қайта қарастырды. Ол табиғи заңдарға негізделген күрделі түсіндірмелер ұсынды және табиғи философияның әдістемесімен (ғылымның алғысы) үйлеспейтіндей болғандықтан, кереметтерге жүгінудің қарапайым тәсілдерін ашық түрде қабылдамады. Бернет Жердің 6000 жылдан кем бұрын хаостан кемелді шар ретінде пайда болғанын, ал құрлықта сулы тұңғиықтың үстінде жұмақ орналасқанын мәлімдеді. Бұл жер қыртысы кеуіп, жарылып, құлағанда, су шегініп, таулар мен үңгірлер пайда болды. Ол қазба жәндіктер туралы ештеңе айтпады, бірақ оларға байланысты басқа да су тасқыны теорияларын тудырды. 1695 жылы Джон Вудвардтың «Жердің табиғи тарихына қатысты Эссесінде» Жаратылыс тоғыны тас-талқан мен топырақты қалың қорықшаға айналдырып, барлық тірі жандарды ұстады. Су тартылған кезде, бұл материалдардың салыстырмалы тығыздығына сәйкес қабаттар қалыптасты, соның ішінде организмдердің қазба қалдықтары да болды. Оның сөзіне қарағанда, төменгі қабаттар көбінесе аз тығыздықта болады және тау жыныстарын жару күші органикалық қалдықтарды жояды. Уильям Уистонның 1696 жылғы «Жердің жаңа теориясы» Киелі кітапты Ньютон физикасымен біріктіріп, бастапқы хаосты комета атмосферасы деп, ал жаратылыс күндерінің әрқайсысы бір жылға созылғанын, ал Жаратылыс тоғыны екінші кометаның салдарынан болғанын ұсынды. Оның тоғынның тауларды қалай пайда еткенін және қазба тізбегін түсіндіруі Вудвардтың түсіндірмесіне ұқсас болды. Иоганн Якоб Шойхцер 1708 жылы Вудвардтың идеяларын қолдап, кейбір қазба омыртқаларды тоғында қалған күнәкарлардың сүйектері ретінде сипаттады. 1726 жылы ол карьерден табылған қаңқаны «Homo diluvii testis» – тоғынның куәсі болған алып адам деп сипаттады. Бұл біршама уақыт бойы қабылданды, бірақ 1812 жылы ол тарихқа дейінгі саламандра екені анықталды.
Қазіргі геологияның басталуы
Геологияның қазіргі заманғы ғылымы 18 ғасырда дамыды; "геология" термині 1751 жылғы «Энциклопедияда» танымал болды. Стеноның қабаттарды жіктеуін бірнеше геологтар кеңейтті, соның ішінде Иоганн Готлоб Леманн ең көне таулар Жаратылыстың басында пайда болды деп сенді және оларды Флотц Гебурге – аз кен орындары бар, бірақ қазба жәндіктердің жұқа қабаттарын қамтитын қабатталған таулар ретінде жіктеді, олар үшінші санаттағы беттік шөгінділермен жабылған. Ол 1756 жылы жарық көрген басылымында осы санаттағы 30 түрлі қабатты анықтады, олар Жаратылыс тоқырауының әрекетіне байланысты деп санайды, мүмкін, ескі таулардың қирандылары да болған. Басқалар, оның ішінде Джованни Ардуино, екінші қабаттарды табиғи себептерге жатқызды: Георг Кристиан Фюхсель геологтардың қазіргі табиғатта қатты денелерді қалай өндіретінін стандарт ретінде қабылдауы керектігін айтты, – «біз басқа жол білмейміз» – және тек соңғы шөгінділерді ғана үлкен су тасқынына жатқызуға болады. Леманның жіктелуін Абрахам Готлоб Вернер дамытты, ол тау жыныстары Нұхтың тоқырауынан емес, ежелгі ғаламдық мұхиттан шөгінді түскенін ойлады, бұл доктрина Нептунизм деп аталды. Жас Жер туралы идея 1774 жылы Николас Дезмаресттің Еуропадағы бірнеше сөнген жанартауларды зерттеуімен одан әрі күмәндандырылды, ол осы қабаттардың қалыптасуына көп уақыт кететінін көрсетті. Бұл қабаттардың әлі де сақталуы кейінгі тоқыраудың жалпы емес, жергілікті болғанын көрсетеді. Нептунизмге қарсы Джеймс Хаттон белгісіз көне цикл ұсынды, онда тауларға көтерілген және өз кезегінде эрозияға ұшыраған, теңізге шөгінді түскен, консолидацияланған және вулкандық күштермен итерілген таулар, бәрі табиғи процестерде жұмыс істейді.
Катастрофизм және су тасқыны
Алғашқы кәсіби геологиялық қоғам – Лондон геологиялық қоғамы 1807 жылы құрылды. Осы кезде геологтар карьерлер мен жартастарда көрінетін алып тау жыныстары қабаттарының қалыңдығын қалыптастыру үшін зор уақыт кеткеніне көз жеткізді, бұл адамзат пайда болғанға дейінгі ұзақ кезеңдерді көрсетеді. Көптеген ғалымдар тау жыныстарын алғашқы, өтпелі, екіншілік немесе үшіншілік деп жіктеуді қарастырған негізгі уақыт шкаласын қабылдады. Бірнеше зерттеушілер тәуелсіз түрде қабаттарды ерекше қазбалар арқылы анықтауға болатынын тапты: Уильям Смит 1799-1815 жылдар аралығында Оңтүстік Англиядағы екіншілік қабаттарды картаға түсірді.
Кувье мен Джеймсон
Жорж Кювье Александр Бронгняртпен бірге Париж маңындағы аймақтағы үшінші қабаттарды зерттеді. Кювье табылған қазбалардың теңіз және құрлық шөгінділерінің арасында кезектесіп жатқан тау жыныстарының қалыптасуын көрсеткенін анықтады, бұл «теңіздің қайта-қайта шабуылдауы мен шегінуі» туралы хабарлады, ол жойылуға әкелген ұзақ тізімдегі кенеттен апаттарды көрсетті. 1812 жылы «Төрт аяқты жануарлардың қазба сүйектері туралы зерттеулер» атты алғы сөз баяндамасында ол осы зерттеулердің ұзақ тарихқа дейінгі кезеңдегі синтезін және соңғы апатқа тарихи көзқарасын ұсынды. Оның тарихи әдісі «шынайы фактілерді» «қойылған қиялдардан» ажырату үшін Жаратылыс кітабындағы Киелі жазбаларды және басқа көне жазбаларды салыстырып, эмпириялық талаптарды тексерді. Оның пікірінше, Мұса бұл оқиғаны шамамен 3300 жыл бұрын, яғни оқиғалар болғаннан кейін көп уақыт өткен соң жазған. Кювье Жаратылыс кітабындағы топан суды жалпылай ғана талқылады, оны «судың шабуылынан туындаған ғаламдық апаттың» соңғы мысалы ретінде қарастырды, ол «бес немесе алты мың жылдан ертерек» болған жоқ. Тарихи мәтіндер бұрылған қабаттар және «ұсақ үйінділер мен домалақ тастар» сияқты дәлелдермен байланысты болуы мүмкін. 1813 жылы Эдинбург университетінің табиғат тарихы профессоры Роберт Джеймсонның алғы сөзі мен түсіндірмелерімен бірге ағылшын тіліне аудармасы жарық көрді. Ол алғы сөзді Кювьедің тарихи көзқарасын елемей, оның орнына аянға сүйенетін сөйлеммен бастады: Бұл сөйлем екінші басылымнан кейін алынып тасталды, ал Джеймсонның ұстанымы оның келесі басылымдардағы түсіндірмелерінде көрсетілгендей өзгерді, бірақ ол Кювье тұжырымдамасына британдық көзқарасқа әсер етті. 1819 жылы Геологиялық қоғамның алғашқы президенті Джордж Беллас Гринё «Геологияның алғашқы қағидаларын сыни қарастыруда» егер бастапқы орнынан жүздеген шақырым қашықтықта табылған қатпарлы тастар теңіздер, өзендер немесе құлаған көлдермен жылжытылмаса, «осы әсерлерге себеп болатын жалғыз нәрсе – топан су» деді.
This sentence was removed after the second edition, and Jameson's position changed as shown by his notes in successive editions, but it influenced British views of Cuvier's concept. In 1819, George Bellas Greenough, first president of The Geological Society, issued A Critical Examination of the First Principles of Geology stating that unless erratic boulders deposited hundreds of miles from their original sources had been moved by seas, rivers, or collapsing lakes, "the only remaining cause, to which these effects can be ascribed, is a Debacle or Deluge."
Бакланд және ағылшын геология мектебі
Британиядағы консервативті геологтар Кувье теориясын Вернердің нептунизмін ығыстыру үшін қабылдады, ал Англия шіркеуінің дін қызметкері Уильям Бакланд топан су геологиясының басты жақтаушысы болды, себебі ол геология ғылымын Оксфорд университетінің оқу бағдарламасына енгізуге тырысты. 1818 жылы оған Кувье келді, ал 1819 жылы университеттегі геологияның алғашқы профессоры ретінде жасаған инаугурациялық сөзінде бұл ғылым дінге қарсы келеді деген айыптамаларды жоққа шығарды. Оның «Vindiciae Geologicae; немесе, Геология мен діннің байланысы түсіндірілді» атты баяндамасында, апаттардың ұзақ тізбегінен соңғысы Жаратылыс кітабындағы топан сумен салыстырылды, және ол: «әмбебап топан судың үлкен фактісі осыдан көп ұзамай өткен кезеңде дәлелденген, сондықтан егер біз мұндай оқиға туралы Киелі кітаптан немесе басқа да кез келген дерек көздерінен естімеген болсақ, геология ғылымының өзі осындай апаттың көмегін шақырып, бізге бүкіл әлемде көрінетін топан су құбылыстарын түсіндіруге тиіс, және ол Жаратылыс кітабында айтылғаннан бұрынғы емес кезеңде топан судың салдарынан туған құбылыстарды түсіндіруге болмайды» деді. Ол ұсынған дәлелдерге шатастыратын тас жыныстар, кең аумақты шағылдар және сумен шайылып кеткендей көрінетін жер бедерлері кірді. Бұл сөз Геологтар Уильям Конибер мен Уильям Филлипске әсер етті. 1822 жылы жарық көрген Англия мен Уэльс геологиясының негіздері атты кітабында Конибер геология мен дін арасындағы байланыс туралы кіріспеде осыған ұқсас ерекшеліктерге сілтеме жасап, «жер бетіндегі соңғы үлкен геологиялық өзгеріске» себеп болған топан су қалдырған қирату өнімдерін (латын тілінде Diluvium деп атады) «осы үлкен және әмбебап апатқа ең дұрыс жатқызылатын» дәлел ретінде сипаттады. 1823 жылы Бакланд «Топан судың қалдықтары» атты егжей-тегжейлі есебін, «Reliquiae Diluvianae; немесе, үңгірлердегі, жарықтардағы және топан су шағылындағы органикалық қалдықтар туралы және басқа геологиялық құбылыстар туралы зерттеулер» жариялады. Бакландтың пікірін Англия шіркеуінің басқа дін қызметкерлері, натуралистер де қолдады: оның Оксфордтағы әріптесі Чарльз Добени 1820 жылы Овернье жанартауларының аймақтағы аңғарларды су тасқынынан бұрын және кейін лава ағындарының тізбесі көрсеткенін айтты. 1823 жылы «Топан су туралы» мақаласында Кембридж университетінің минералогия профессоры Джон Стивенс Хенслоу бұл тұжырымдаманы растады және топан су кометадан пайда болды деп ұсынды, бірақ бұл тақырыптағы оның жалғыз пікірі болды. Адам Седжвик, Кембридждегі геология профессоры Вудвард, 1825 жылы «Алювиалдық және топан су жинақтарының пайда болуы туралы» және «Топан су формациялары туралы» екі қолдау мақала ұсынды. Осы кезде Седжвиктің «Англия геология мектебінің» көпшілігі «тұнқын» деп атаған жер үсті шөгінділерін «топан судан пайда болған» деп есептеді, олар «ірі, дөңгелек тастарды, кейде өте үлкендерін қамтитын құм, саз және ірі шағылдың үлкен бұрышты массаларынан» тұрады және «үлкен, бұрышты су тасқынының» салдарынан пайда болған деп саналды, ал «алювиалдық» шөгінділер «ұсақ шағыл, балшық, саз және басқа материалдардан» тұрады және олар кішігірім оқиғаларға, өзендердің «қозғау күшіне» немесе «бір-бірінен кейін болатын ішінара су тасқындарына» жатқызылды. Америкада Йель колледжінің Бенджамин Силлиман бұл тұжырымдаманы таратып, 1833 жылғы мақаласында қабатталған тау жыныстарының көпшілігі топан суда пайда болды деген бұрынғы идеяны жоққа шығарды, бірақ жер бетіндегі ерекшеліктер «қуатты су тасқыны мен ағындардың» салдарынан «жойылған және қираған» деп дәлелдеді. Ол: «Біз көптеген жерлерде жиі байқайтын, және Нью-Хейвен жазығында, Коннектикут пен Жаңа Англияның басқа аймақтарында айқын көрінетін қабаттасқан құм мен қиыршық тастардың толқынды көрінісін қозғалатын суларға жатқызуымыз керек», ал әлемдегі «үлкен тастар» мен құмды шөлдер «топан судың әрекетіне» жатқызылуы мүмкін деді.
Сын-пикирлер мен кері қайтулар: су тасқынының құлдырауы
Басқа да табиғаттанушылар су тасқыны теориясын сынға алды: Шотландия шіркеуінің дін қызметкері Джон Флеминг 1823 жылдан бастап бірқатар мақалаларда қарама-қарсы аргументтерді жариялады. Ол қазіргі тропикалық түрлерге ұқсайтын қазбалардың солтүстікке "күшті күшпен" әкетілді деген болжамға сын көзбен қарады, бұл қазбалардың "бұзылмаған күйін" ескере отырып, абсурд деп санады. Мысалы, мамонттардың қазбалары солтүстік климатқа бейімделгенін көрсетті. Ол Баклендтің Киркдейл үңгіріндегі қызыл балшықты су тасқыны деп атауын сынға алды, ал басқа үңгірлердегі ұқсас балшықтарды өзендік деп сипаттады. Кувье геологияны Киелі кітап мәтінімен шартты түрде үйлестірген кезде, Флеминг мұндай одақтың "асыққандық" екенін және Жаратылыс кітабының тура мағынасына қайта оралғанын дәлелдеді: Седжвик 1826 жылдың соңында Парижге келгенде, ол су тасқыны теориясына қарсылық көріп, Александр фон Гумбольдт оны "шектен тыс" сынап, Луи Констант Превост "оған қарсы лекция оқыды". 1827 жылдың жазында Седжвик пен Родерик Мёрчисон Шотландияның Таулы аймандарының геологиясын зерттеу үшін сапарға шықты, онда олар "жергілікті су тасқыны операцияларының көптеген белгілерін" тапты, сондықтан Седжвик оның бүкіл әлемдік болуы туралы ойынан бас тарта бастады. 1827 жылы Джордж Пулетт Скроп Оверньдегі зерттеулерін жариялағанда, ол "дюлювий" терминін қолданбады. Одан кейін Мёрчисон мен Чарльз Лайелл келді, олардың есебі 1829 жылы жарық көрді. Үшеуі де аңғарлардың ұзақ уақыт бойы өзендердің әрекетінен пайда болғанын, ал топан судың қажеті жоқ екенін келісті. Бұрын Баклендтің шәкірті болған Лайелл 1830 жылы жарық көрген "Геология принциптері" кітабының бірінші томында су тасқынына қарсы күшті аргументтер келтірді, бірақ Каспий теңізінің төмен жатқан аймағы сияқты аймаққа топан судың әсер ету мүмкіндігін ұсынды. Седжвик бұл кітапқа Геологиялық қоғамға 1830 жылдың ақпан айында жасаған президенттік сөйлесінде жауап берді, су тасқыны шөгінділері әртүрлі уақытта пайда болғанын мойындады. Бір жылдан кейін қоғамда президенттік лауазымнан кеткен кезде Седжвик өзінің "көлемді су тасқыны шағылының" "бір зұлым және уақытша кезеңде" бүкіл әлемге тараған деген бұрынғы сенімін "негізсіз қорытынды" деп сипаттады және сондықтан "осы лауазымнан кеткеніме байланысты соңғы әрекетім ретінде, менің мойындауымды жариялауды дұрыс деп таптым". Дегенмен, ол Жаратылыс кітабында баяндалған топан судың геологиямен қайшы емес екеніне сенімді болды. Бір студент су тасқыны теориясының біртіндеп тасталғанын көрді: Чарльз Дарвин 1826 жылы Джеймсонның геология дәрістеріне қатысты және Кембриджде 1831 жылы Седжвиктен геологияны үйренер алдында Хенслоудың жақын досы болды. "Бигл" сапарының басында Дарвинге Лайелдің "Геология принциптері" кітабы берілді және алғашқы құрлықта Лайелдің баяу көтерілу тұжырымдамасын қолдаған, сонымен қатар бос тау жыныстары мен қиыршық тастарды "ұзақ уақыттан бері дау туғызып келген Дюлювийдің бөлігі" деп сипаттаған зерттеулермен геолог ретінде мансабын бастады. Геологияда қайта-қайта орын алатын ерекше апаттардың рөлі туралы пікірталастар жалғасты, ал 1832 жылы Уильям Уивелл бұл көзқарасты катастрофизм деп атады, ал Лайелдің қазіргі процестерге негізделген түсіндірмелерге деген талапты униформизм деп атады. Бакленд те топан су туралы көзқарасын біртіндеп өзгертті. 1832 жылы бір студент Баклендтің тасқын шағылының себебі туралы пікірін атап өтті, "Мозаикалық су басу болды ма, жоқ па, айта алмаймын". 1836 жылғы Бриджвотер трактатының төменгі жазбасында Бакленд өзінің "Реликвиае Дилуианае" кітабында анықталған "құлықтық су тасқыны" Жаратылыс су тасқыны болды деген бұрынғы мәлімдемесінен бас тартты: Біраз уақыт бойы Бакленд кейбір геологиялық қабаттардың Ұлы Топан сумен байланысты екенін айтып отырды, бірақ олар адамдар пайда болғанға дейін болған бірнеше су тасқынын білдіреді деген ойды қабылдады. 1840 жылы ол швейцариялық геолог Луи Агассизбен бірге Шотландияға сапарға шықты және ол топан суға байланысты деп есептеген "топан су" белгілері, шын мәнінде, ежелгі мұз дәуірлерінің нәтижесінде пайда болғанына сенімді болды. Бакленд Агассиздің мұздықтар теориясының ең басты жақтаушыларының бірі болды, ал дюлювиализм геологияда қолданылмай қалды. Белсенді геологтар енді белгісіз себептері бар кенеттен апаттарды болжаған жоқ, оның орнына құбылыстарды ұзақ кезеңдерде байқалатын процестермен түсіндіре бастады.
When Sedgwick visited Paris at the end of 1826 he found hostility to diluvialism: Alexander von Humboldt ridiculed it "beyond measure", and Louis Constant Prévost "lectured against it". In the summer of 1827 Sedgwick and Roderick Murchison travelled to investigate the geology of the Scottish Highlands, where they found "so many indications of local diluvial operations" that Sedgwick began to change his mind about it being worldwide. When George Poulett Scrope published his investigations into the Auvergne in 1827, he did not use the term "diluvium". He was followed by Murchison and Charles Lyell whose account appeared in 1829. All three agreed that the valleys could well have been formed by rivers acting over a long time, and a deluge was not needed. Lyell, formerly a pupil of Buckland, put strong arguments against diluvialism in the first volume of his Principles of Geology published in 1830, though suggesting the possibility of a deluge affecting a region such as the low lying area around the Caspian Sea. Sedgwick responded to this book in his presidential address to the Geological Society in February 1830, agreeing that diluvial deposits had formed at differing times. At the society a year later, when retiring from the presidency, Sedgwick described his former belief that "vast masses of diluvial gravel" had been scattered worldwide in "one violent and transitory period" as "a most unwarranted conclusion", and therefore thought "it right, as one of my last acts before I quit this Chair, thus publicly to read my recantation." However, he remained convinced that a flood as described in Genesis was not excluded by geology. One student had seen the gradual abandonment of diluvialism: Charles Darwin had attended Jameson's geology lectures in 1826 and at Cambridge became a close friend of Henslow before learning geology from Sedgwick in 1831. At the outset of the Beagle voyage Darwin was given a copy of Lyell's Principles of Geology and at the first landfall began his career as a geologist with investigations which supported Lyell's concept of slow uplift while also describing loose rocks and gravel as "part of the long disputed Diluvium". Debates continued over the part played by repeated exceptional catastrophes in geology, and in 1832 William Whewell dubbed this view catastrophism, while naming Lyell's insistence on explanations based on current processes uniformitarianism. Buckland, too, gradually modified his views on the deluge. In 1832 a student noted Buckland's view on cause of diluvial gravel, "whether is Mosaic inundation or not, will not say". In a footnote to his Bridgewater Treatise of 1836, Buckland backed down from his former claim that the "violent inundation" identified in his Reliquiae Diluvianae was the Genesis flood:
For a while, Buckland had continued to insist that some geological layers were related to the Great Flood, but grew to accept the idea that they represented multiple inundations which occurred well before humans existed. In 1840 he made a field trip to Scotland with the Swiss geologist Louis Agassiz and became convinced that the "diluvial" features which he had attributed to the deluge had, in fact, been produced by ancient ice ages. Buckland became one of the foremost champions of Agassiz's theory of glaciations, and diluvialism went out of use in geology. Active geologists no longer posited sudden ancient catastrophes with unknown causes and instead increasingly explained phenomena by observable processes causing slow changes over great periods.
Жазбалардағы геологтар және кейінгі түсініктемелер
Жазбаларға сүйенетін геологтар – 19-шы ғасырдың басында "дәл мағынадағы библиялық түсіндіруге" және Жердің жас екенін көрсететін қысқа мерзімге сене білген әртүрлі жазушылар тобы еді. Олардың пікірлері сол кездегі ғылыми қауымда елеусіз қалды. Көбісі геология саласында білімі болмады, тіпті діни ортада да ықпалы шамалы болды. Олардың көпшілігі ескірген геологиялық еңбектерден цитата келтірді. Ең белгілілерінің бірі Гранвилл Пенн 1822 жылы "минералды геологияның" аянды жоққа шығаратынын, ал нағыз "Мозай геологиясы" Құдайдың бастапқы тау жыныстарын тікелей жаратқанын, ал кейіннен Құдайдың одан әрі өзгерістер жасауы үшін орнатқан заңдарға сәйкес екенін айтты. Жаратылыстың үшінші күніндегі алғашқы өзгерістер мұхиттарды тереңдетіп, судың құйылуына себеп болды, ал 1656 жылдан кейін болған топан су кезінде екінші өзгерістер құрлық аймақтарын баттырып, теңіз түбін көтерді, нәтижесінде су ағыны топырақ пен қазба қалдықтарын қабат-қабат жинақтады, содан кейін Құдай жаңа өсімдіктерді жаратты. Жараттылыс кітабында Едемдегі өзендер осы апаттан аман қалғандай көрінетіндіктен, ол осы тараулардың қосымша "жақша" екенін және оларды ескермеу керектігін дәлелдеді. 1837 жылы Джордж Фейрхолм топан суға сенімнің азаюына және Седжвик пен Баклендтің топан су теориясынан бас тартып, өздерінің жаңа және нақты физикалық дәлелдерін ұсынуына байланысты көңілі қалды, бұл дәлелдер геологиялық тұжырымдарды назарға алмастан, қабаттардың ылғалды күйде тез және үздіріссіз процесте қалыптасқанын көрсетуге бағытталған еді. Геологияны бірнеше авторлар танымал етті. Джон Пай Смиттың 1840 жылы жарияланған лекцияларында кең таралған "аралық теологиясы" немесе "күндік теологиясы" арқылы Жаратылыс кітабымен ұзақ мерзімдік кезең сәйкестендірілді, сондай-ақ, шағыл және құмдақтың қалыптасуы топан судың салдары емес, адам баласының пайда болуына дейін созылған ұзақ мерзімді процестердің нәтижесі болуы мүмкін екені айтылды. Ол топан судың жергілікті оқиға ретінде тарихи екенін растады, бұл 17-шы ғасырдың теологтары Эдвард Стиллингфлит және Мэтью Пулдің таза библиялық негізде ұсынған пікіріне ұқсас еді. Смит сондай-ақ, жазбаларға сүйенетін геологтардың "қиялдағы" жазбаларын айыптады. Эдвард Хичкок геологиялық тұжырымдардың жазбалармен сәйкес келуін қамтамасыз етуге тырысты және Пенн мен Фейрхолмның жазба геологиясын жазбаларды және геологиялық фактілерді бұрмалау деп санады. Ол зор күшті топан суды Жаратылыс кітабындағы тыныш оқиғамен салыстырудың қиын екенін атап өтті. Хью Миллер де осыған ұқсас пікірлерді егжей-тегжейлі растады. 19-шы ғасырдың қалған бөлігінде топан су геологиясына көп көңіл бөлінбеді, оның аз ғана қолдаушылары 1850 жылдары автор Элеазар Лордты және 1860 және 1878 жылдары лютерандық ғалым Карл Фридрих Кейлді қамтыды. 1864 жылы жарияланған Елен Г. Уайттың көріністері жетінші күндік адвентистер шіркеуінің көзқарасын қалыптастырды және 20-шы ғасырдың креационизміне әсер етті.
Креационисттік су тасқыны геологиясы
Елен Г. Уайт басшылығымен жетінші күндік адвентистер шіркеуі алты күндік жаратылысты нақты түрде қабылдады және ол Киелі кітапты толықтырып, нығайтатын құдайлық хабарларды алды деп сенді. Оның 1864 жылы жарияланған, күшті су тасқыны мен оның салдары туралы көрінісі, Жер бетінің түгелдей жаңадан қалыптасуына әкелген апатты су тасқынын сипаттайды, одан кейін зор жел жаңа биік тауларды үйіп, адамдар мен жануарлардың денелерін көмеді. Көмілген ормандар көмір мен мұнайға айналды, ал Құдай кейіннен оларды өртеген жерлерде, олар әк тасы мен сумен әрекеттесіп, "жер сілкінісі, жанартаулар мен отты шығарулар" тудырды.
Моррис пен Уиткомб
1942 жылы Ирвин А. Мунның «Ғылымнан уағыздаулары» инженер Генри М. Морристі ғылым мен Киелі кітапты үйлестірудің маңыздылығына көндірді және оны бу шатырының топан су мен оның геологиялық салдарына себеп болғандығы туралы тұжырымдарымен таныстырды. Шамамен бір жылдан кейін Моррис Прайстың «Жаңа геологиясын» «өмірді өзгертетін тәжірибе» деп бағалап, DGS-ке қосылды. Оның колледж студенттеріне арналған «Сенуің үшін» (1946) кітабында Прайстың топан су геологиясы қамтылған. Моррис 1949 жылы ASA-ға мүше болды, ал 1953 жылдың жазында Грейс теологиялық семинариясында өткен жылдық конференцияда «Жақындағы жаратылыс және жалпы әлемдік топан су туралы Киелі кітаптағы дәлелдер» тақырыбында баяндама жасады. Ол онда Ескі өсиет және еврей тілін оқытатын Джон К. Уиткомбты (John C. Whitcomb, Jr.) әсерлендірді. Уиткомбтың өкінішіне орай, таныстырылым кезінде ASA мүшелері Морристі «әдепті түрде сынады». 1955 жылы ASA сол кампуста Евангелиелік теологиялық қоғаммен (ETS) бірлескен отырыс өткізді, онда теолог Бернард Раммның «Ғылым мен Киелі жазуға христиандық көзқарас» (1954) еңбегі кеңінен талқыланды. Бұл кітап топан су геологиясын фундаментализмнің «арсыз дәстүрі» деп қарастырып, Прайстың жеткілікті білімі, дайындығы және адалдығы болмағандықтан оны қабылдауға болмайтынын айтты. Оның орнына Рамм өзі «прогрессивті жаратылыс» деп атаған тұжырымды ұсынды, онда Жаратылыс кітабындағы күндер миллиондаған жылдар бойы жүрген процесті бейнелейтін көрнекі суреттер ретінде жұмыс істейді. ASA ғалымдары Раммның көзқарасын мақұлдады, бірақ ETS теологтары Раммды қолдаудан бас тартты. Бұл Уиткомбты Раммға жауап ретінде және Прайс позициясын қорғау мақсатымен докторлық диссертациясын жазуға ынталандырды. Ол евангелиелік апологетика, археология және Ескі өсиет пәнінің профессорларынан жаратылыс және топан су туралы жүйелі түрде сұрады және қазан айында Морриске Раммның кітабы оның диссертациясын осы тақырыпқа арнауға жеткілікті себеп болғанын айтты. 1957 жылы Уиткомб өзінің 450 беттік «Жаратылыс кітабындағы топан су» атты диссертациясын аяқтады және оны кітапқа жинақтауға кірісті. Муди баспасы жағымды жауап берді және ғылыми аспектілерге қатысты тарауларды ғылым саласында докторлық дәрежесі бар біреудің мұқият тексеруі немесе жазуы керек екеніне келісті, бірақ Уиткомбтың геология саласында докторлық дәрежесі бар адамды табуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды. Моррис пайдалы кеңес берді, бөлімдер Прайс пен Иммануил Веліковскиге тым жақын негізделгендігіне алаңдаушылық білдірді, олар «ғалымдардың көпшілігі тарапынан ақымақтар саналады». Моррис жоспарланған үш тараудың жоспарын жасап, 1957 жылдың желтоқсан айында кітаптың авторларының бірі болуға келісті. Моррис 1959 жылдың басында өзінің жобасын пікір алу үшін жіберді. Оның күтілген 100 беті Уиткомбтың соңғы үлесінен шамамен екі есеге жуық 350 бетке дейін өсті. Моррис ғалымдардың Прайсқа қалай қарайтыны туралы бұрынғы алаңдаушылығын еске түсіріп, Уиткомб «Көптеген адамдар үшін біздің ұстанымымыз біршама күмәнді болар еді» деп ұсынды, өйткені жобада Прайсқа көп сілтемелер бар, соның ішінде «Прайс және Жетінші күнді адвентистер» деген тақырыптағы бөлім де бар. Моррис келісіп, тіпті «топан су геологиясы» терминін қолданудан бас тартуды ұсынды, бірақ ол тым пайдалы болды. Талқылаудан кейін авторлар осы сілтемелерді азайтып, Прайс адвентистермен байланысты кез келген мәліметтерді жойды. 1960 жылдың басында Муди баспасы кітаптың ұзындығы мен түбегейлі көзқарасына күмән білдірген кезде олар кешігуге шыдамсыздықпен қарады және Роусас Рашдунидің Филадельфиядағы кішкентай баспагерді ұсынған кеңесімен келісті.
Жаратылыс тасқыны (1961)
Филадельфиядағы Пресвитериандық және реформалық баспа компаниясы 1961 жылдың ақпан айында Уиткомб пен Морристің «Жаратылыс тоғыны» атты еңбегін жариялады. Авторлар Киелі кітаптың қатесіздігін бастапқы қағида ретінде алды: «Осы томның негізгі аргументі – Жазбалардың ақиқат екендігі». Уиткомб үшін «Жаратылыс кітабы» бүкіл әлемді жапқан, барлық биік тауларды қамтыған топан суды, сегіз жүк вагонына тең сыйымдылығы бар Нұхтың кемесін, аспаннан түскен және тереңдіктерден келген суларды, содан кейін Арарат тауынан құрлық көпірлері арқылы барлық құрлықтарға жануарлардың таралуын сипаттайды. Ол Рамм мен Артур Кустанс жариялаған пікірлерге қарсы шықты. Моррис оқырмандарға Киелі кітапқа сенуге, әлде тәжірибелі геологтардың түсіндірмелерін қабылдауға бола ма деген мәселені қойды, және соңғысына орнына «тарихи геологияның жаңа схемасын» ұсынды – Жазбаларға да, табиғатта ашылған «Құдайдың жұмысына» да сәйкес келетін. Бұл, негізінен, Прайстің 1923 жылғы «Жаңа геологиясы» 1960-шы жылдарға бейімделген нұсқасы еді, бірақ Прайске тікелей сілтемелер азаятылды. Прайс сияқты, Моррис та көптеген қазбалар бар қаттардың жаһандық топан су кезінде қалыптасқанын айтты, униформизмді, бірнеше мұз дәуірлерін және геологиялық бағананы жоққа шығарды. Ол көрінетін қазбалар тізбегін топан судың басындағы шөгінділерде өлген теңіз жануарларының қалдықтары, нысандарды мөлшері мен пішіні бойынша сұрыптаған ағыстар және омыртқалылардың жылдамдығы (оларға бастапқыда топан судан қашуға мүмкіндік беру) салдары ретінде түсіндірді. Ол Басты таудағы итермелі жарыққа қатысты Прайстің пікірін қолдаған Уолтер Э. Ламмертстің сөздерін келтірді, бұл тізбектің дұрыс еместігін дәлелдейді. Кітап кейбір аспектілерде Прайстен асып түсті. Моррис алты күндік жаратылысты Жерден бүкіл ғаламға дейін кеңейтті және өлім мен шірудің тек адамның күнәсінен кейін басталғанын, осылайша энтропия мен термодинамиканың екінші заңын енгізгенін жазды. Ол топан суға су жеткізуден бұрын, буланып тұратын қабаттың жұмсақ, біркелкі климатты жасағанын және Жерді ғарыш сәулелерінен қорғағанын болжады – сондықтан топан суға дейінгі үлгілердің радиокөміртек арқылы мерзімделуі мүмкін емес. Ол 1950 жылдардағы Клиффорд Л. Бурдиктің куәлігін келтірді, ол Динозаврлар аңғары мемлекеттік паркіндегі Палукси өзенінің жанындағы Глен Роуз формациясындағы динозаврлардың іздерінің кейбір бөліктері адам аяқ іздерімен беттесетінін айтты, бірақ Бурдик мұны растай алмады және бұл талап «Жаратылыс тоғынының» үшінші басылымынан жойылды.
Жаратылысты зерттеу қоғамы
1957 жылы Уиткомбпен болған талқылауда Ламмертс су тасқыны геологиясы бойынша идеялар алмасу және, мүмкін, зерттеулер жүргізу үшін "бейресми қауымдастық" құруды ұсынды. Моррис бастауға мүмкіндік таппады, содан кейін шамамен 1961 жылы Уильям Дж. Тинкл байланысқа шықты, және олар басқаларды тартуға кірісті. Олар ғылыми білімі бар қолдаушыларды табуда қиындықтарға тап болды. 1962 жылдың 9 ақпанында құрылған он адамнан тұратын Жаратылысты зерттеу комитетінің Жердің жасы туралы түрлі пікірлері болды, бірақ барлығы эволюцияға қарсы болды. Кейін олар 1963 жылдың маусым айында қарқынды өскен Жаратылысты зерттеу қоғамына (ЖЗҚ) жаңа мүшелер қабылдауға қол жеткізді. Олар Киелі кітаптың "түпнұсқа автографтарында тарихи және ғылыми тұрғыдан шындыққа сай екенін" растады, сондықтан "Жаратылыс кітабындағы бастау туралы айтылғандар қарапайым тарихи шындықтардың нақты баяны" және "Жаратылыс кітабында сипатталған үлкен топан су, әдетте Нұх тоқыны деп аталатын, бүкіл әлемді қамтыған тарихи оқиға болды" деп мәлімдеді. Бірақ Моррис көңілінен шықпағандай, олар су тасқыны геологиясын міндетті етуге қол жеткізбеді. Оларда білікті геолог болмады, сондықтан Моррис топты Бурдикті Жер ғалымы етіп тағайындауға көндірді, Ламмерттің алғашқы алаңдаушылықтарын еңсерді. ЖЗҚ қарқынды өсті, және мүшелерінің үлесі қатаң жас Жер су тасқыны геологиясын қолдайтын адамдардың саны артты. ЖЗҚ-ның алғашқы он жылдық ресурстары ЖЗҚ тоқсандығын басып шығаруға және креационистік мектеп оқулығын жазу жобасына жұмсалды. 1920 жылдардан бері АҚШ мектептерінің көпшілігі оқушыларға эволюция туралы оқытпады, бірақ Спутниктің іске қосылуы АҚШ ғылым білімінің кемшіліктерін көрсетті, ал 1963 жылы Биологиялық ғылымдар оқу бағдарламасы зерттеуі тақырыпты қамтитын оқулықтар шығарды. 1964 жылдың қазанында Техас білім беру агенттігі осы оқулықтарды қабылдау туралы тыңдау өткізгенде, креационистер оқулықтарға лайықты баламаларды ұсына алмады. Ламмертс ЖЗҚ оқулық комитетін ұйымдастырды, ол авторлар тобын жинады, ал Джон Н. Мур аға редактор ретінде олардың еңбектерін біріктіріп, тиісті оқулық жасады.
Жаратылыс ғылымы
1963 жылы Биологиялық ғылымдар оқу бағдарламасының оқулықтарында қайта енгізілген эволюция ілімі кейбір штаттарда заңдармен тыйым салынды. Бұл тыйым салуларға қарсы шағымданулар болды; 1965 жылдың соңында басталған Эпперсон v. Арканзас ісі 1968 жылы АҚШ Жоғарғы Сотында қаралып, осындай заңдар АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуінің Құрылтай туралы ережесін бұзады деген шешім қабылданды. Кейбір креационистер мектептерде діни бейтараптылықты талап ететін заңдық шешімдер балаларын өз діндеріне қарсы келетін ілімдерден қорғауы керек деп ойлады; Нелл Дж. Сегревс және Жан Э. Самралл (Ламмерттің досы, сондай-ақ CRS және Библиялық ғылымдар қауымдастығымен байланысты) Калифорния штатының Білім беру кеңесінен мектеп биологиясы оқулықтарында эволюцияны теория ретінде көрсетуді талап етуді өтінді. 1966 жылы Макс Рафферти Калифорния штатының Білім беру министрі ретінде 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң мұғалімдерге дінді белгілі бір ілімдерді насихаттамаған жағдайда атауға рұқсат бергендіктен, жаратылысқа тең уақыт беруді ұсынды. Олардың алғашқы әрекеті сәтсіз аяқталды, бірақ 1969 жылы Калифорния мектептері үшін ұсынылған ғылым шеңберіне қатысты дау туды. Олар бұл істің табысқа жететінін күтіп, Киелі кітап ғылымы қауымдастығының мүшелерімен бірге оқулықтарды шығару үшін Creation Science, Inc. компаниясын құрды. Сегревс, Самралл және Кеңеске қолайлы келісімді Вернон Л. Гроуз ұсынды, ал 1970 жылғы жаңартылған шеңберде: «Киелі кітап пен басқа да философиялық трактаттар жаратылысты айтады, бірақ ғылым әртүрлі теорияларды тәуелсіз түрде ұсынды. Сондықтан ғылыми тұрғыдан қарастырылған жаратылыс діни немесе философиялық сенім емес» делінген. Бұл нәтиже мектеп оқулықтарында креационизмнің болмауына және эволюцияның қарапайым болжамдық теорияға төмендетілуіне әкелді. Креационистер Калифорниядағы оқиғаларға жаңа сеніммен жауап берді, олар өз идеяларын мектептерге енгізе алады, бірақ үшін Киелі кітапқа сілтемелерді азайту қажеттігін түсінді. Генри М. Моррис: «Креационизм қайтадан оралуда, бұл жолы ол негізінен діни сенім ретінде емес, біз өмір сүріп жатқан әлемді ғылыми тұрғыдан түсіндіретін балама түсінік ретінде оралуда» деді. 1970 жылы Creation Science, Inc., Christian Heritage College-дегі жоспарланған зерттеу орталығымен бірігіп, Creation Science Research Center құрылды. Моррис Сан-Диегоға көшіп, орталықтың директоры және колледждің академиялық вице-президенті болды. Күзде ол колледжде «Ғылыми креационизм» курсын оқыды, бұл терминді алғаш рет көпшілік алдында қолданды. (Екі жылдан кейін, Жаратылысты зерттеу орталығы бөлініп, оның бір бөлігі Моррис басқарған Жаратылысты зерттеу институты (ICR) болды.) CRS мектеп кітаптарын шығарушылардың оқулықтарын қабылдауға құлшынбайтынын байқады, соңында христиандық баспа компаниясы Zondervan 1970 жылы «Биология: күрделіліктегі тәртіпті іздеу» атты кітапты шығарды. 10 000 данасы бір жыл ішінде сатылып, екінші басылымда 25 000 данасы шығарылды, бірақ кітапты мемлекеттік мектептердің ешқайсысы қабылдамады. Моррис кітапқа жазған алғы сөзінде жаратылыстың екі философиясы бар екенін айтты: «эволюция ілімі және арнайы жаратылыс ілімі», екеуіне де тең құқық беруге тырысты. Кітапта көбінесе биологияның даусыз фактілері қарастырылады, бірақ олар дұрыс «Құдайдың жаратылысы» немесе «құдайлық жаратылыс» ретінде қарастырылғанын және Киелі кітаптағы жаратылысты дұрыс ғылыми көзқарас ретінде ұсынады. «Геологиялық дәлелдердің әлсіздігі» атты тарауда эволюциялық теорияларға қарсы пікірлер айтылып, «көбінесе Нұхтың заманындағы топан судың нәтижесінде қазба материалдары табылған» деген факті де айтылады. Тағы бір тарауда эволюциялық теорияға қарсы айтылады. 1971 жылдың қыркүйек айындағы CRS Quarterly журналында Моррис «екі модельдік тәсілді» ұсынды, эволюция мен жаратылыс екеуі де ғылыми және діни екендігін мәлімдеді, көп ұзамай ол олардың «жарысқа қатысушы ғылыми гипотезалар» екенін айтты. 1974 жылы «Биология: күрделіліктегі тәртіпті іздеу» атты кітаптың үшінші басылымы үшін редактор Джон Н. Мур бұл көзқарасты «түп-тамыры туралы екі негізгі көзқарас», «эволюциялық модель» және «жаратылыс моделі» деп атаған алғы сөзді қосты. Индиана мектебінің биология сабағы ретінде кітапты пайдалану туралы шешім қабылдағанда, Хендрен v. Кэмпбелл аудандық сотының ісі оның мемлекеттік мектептерде қолданылуын тыйым салды, өйткені ол Құрылтай туралы ережеге қайшы келеді. Сотталушы Майкл Т. Дуган оны «библиялық креационизмнің көзқарасын ғана жағымды түрде көрсетуге арналған мәтін» деп сипаттады, бұл белгілі бір діни көзқарасты насихаттау арқылы конституцияға қайшы келеді. Нәтижесінде жаратылыс ғылымы сондай-ақ Жер мен Ғайынаттың жасы және пайда болуы туралы қалыпты қабылданған геологиялық және астрофизикалық теорияларға қарсы шығады, олар креационистердің Пикір кітабындағы оқиғамен келіспейтінін мойындайды.
Су тасқыны туралы кең таралған әңгімелер
Топан су геологиясын қолдаушылар "жер бетіндегі дерлік барлық аймақтарда туған жергілікті топан су туралы әңгімелер тарих ретінде немесе аңыз ретінде жазылған" дейді. "Бұл топан су туралы әңгімелер жиі ортақ элементтермен байланыстырылады, олар Киелі кітаптағы оқиғамен салыстырылатын жақындап келе жатқан топан су туралы ескерту, алдын ала кеме жасау, жануарларды сақтау, отбасы мүшелерін қосу және су деңгейі төмендегенін анықтау үшін құстарды жіберу сияқты нәрселерді қамтиды." Олар "глобустың қашық аймақтарында табылған топан су туралы аңыздардың үлкен дәйектілігі олардың бірдей бастауға ие екенін көрсетеді, бірақ ауызша берілуі уақыт өте келе бұлшықтарды өзгертеді" деп санайды. Антрополог Патрик Нанн бұл көзқарасқа қарсы шығып, адамдардың көп бөлігі өзендер мен жағалаулар сияқты су көздеріне жақын өмір сүретінін, сондықтан осындай жерлерде ауыр топан сулар кездейсоқ болатынын және олар жергілікті мифологияда қалдырылатынын атап көрсетеді.
Су тасқыны геологиясының ұсынылған механизмдері
Прайс Жердің геологиялық тарихының үлкен бөлігін Библиядағы бірнеше деректерге негізделген модельге сыйғызуға тырысты. Прайстің қарапайым моделін бастапқыда Уиткомб және Моррис қолданды, бірақ олар 1960 және 1970 жылдары осы модельді дамытпады. Дегенмен, жаратылыстанушылардың моделінің шамамен сызбасын жаратылыстанушылардың жарияланымдары мен пікірталас материалдарынан құрастыруға болады. Соңғы кездегі жаратылыстанушылардың күш-жігері Библиядағы оқиғаға мүмкіндігінше көп ғылыми дәлелдерді қосатын күрделі модельдерді құруға бағытталған. Бұл модельдерде қолданылған кейбір ғылыми дәлелдерді жаратылыстанушылар бұрын мойындамаған. Бұл модельдер континенттердің қысқа мерзімде қозғалуын, қазба жәндіктердің реттілігін және плейстоцен мұз дәуірін түсіндіруге тырысады.
Ұсталып кеткен субдукция
1960 және 1970 жылдары қарапайым креационисттік модель «Су тасқыны жер бетін қазіргі континенттерге бөлді» деп ұсынды. Стив Остин және басқа креационистер 1994 жылы апатты тақталар тектоникасының (АТТ) алдын ала моделін ұсынды. Олардың жұмысы Джон Баумгарднер мен Рассел Хамфристің 1986 жылғы бұрынғы еңбектеріне негізделген. Баумгарднер мантия конвекциясының моделін ұсынды, ол қашқан субдукцияға мүмкіндік береді, ал Хамфри мантия конвекциясын Жер тарихындағы магниттік жылдам кері айналымдармен байланыстырды. Баумгарднердің ұсынысы бойынша, бұрынғы мұхит тақталарының мантияға тез түсуі (белгісіз триггерлік механизмнің әсерінен) мантияның жергілікті қысымын арттырып, оның тұтқырлығы мантия силикаттарының белгілі қасиеттеріне сәйкес бірнеше шамаға төмендеді. Бастап кеткеннен кейін, суға батқан тақталар мантияның барлық жеріне төменгі тұтқырлықтың таралуына әкеліп соқты, нәтижесінде мантия конвекциясы және континенттерді Жер бетінен сүйреген апатты тектоникалық қозғалыс пайда болды. Бұрынғы мұхит тақталары (мантиядан тығыз деп есептеледі) мантияның түбіне жеткенде, тепе-теңдік пайда болды. Қысым төмендеді, тұтқырлық артты, мантия конвекциясы тоқтады, Жер бетінің бейнесі өзгерді. Жақтастары мантиядағы әлі де салыстырмалы түрде салқын субдукцияланған тақталарды көрсетеді, олар миллиондаған жылдар бойы олар сол жерде болмағандығын дәлелдейді, бұл температуралық тепе-теңдікке әкелер еді. Дәстүрлі тақталар тектоникасы құрлықтар мен мұхиттардың геоморфологиялық ерекшеліктерінің көп бөлігін құрайтынын ескерсек, креационистердің сол процестің жоғары жылдамдықты нұсқасын әзірлеуге тырысқаны табиғи. АТТ көптеген геологиялық ерекшеліктерді түсіндіреді, Киелі кітаптағы су тасқынының механизмін ұсынады және кереметтерге жүгінуді азайтады. Кейбір көрнекті креационистер (Фроде, Оард, Рид) әртүрлі техникалық себептермен АТТ-ға қарсы. Бір басты қарсылық – модельде Пангея суперконтиненті бір жылдық су тасқыны басталған кезде тұтас болған деп есептеледі. Содан кейін АТТ процесі Пангеяны бөліп, қазіргі континенттердің конфигурациясын жасады. Бірақ Пангеяның ыдырауы мезозойдың басында басталды, яғни АТТ тек фанерозой геологиялық жазбаларының бір бөлігін ғана қамтиды. Бұл формадағы АТТ геологиялық бағананың тек бір бөлігін ғана түсіндіреді, оны су тасқыны геологиясы әдетте түсіндіреді. АТТ моделін бірнеше Вильсон циклдерін қоса алғанда, бүкіл фанерозойды есепке алу үшін өзгерту модельді айтарлықтай қиындатады. АТТ-ның басқа да қарсылықтары: жылдам тақталар қозғалысы үшін шығарылған жылу мөлшері, сондай-ақ ыстық мұхит тақталарының салқындауы және континенттік тақталардың көтерілуі көп уақыт алады және су тасқыны аяқталғаннан кейін бірнеше шағын масштабтағы апаттарды қажет етеді. 1994 жылы Остин және басқалардың алғашқы ұсынысы алдын ала болған, бірақ негізгі мәселелер шешілмеген. Геологтардың басым көпшілігі апатты тақталар тектоникасының гипотезасын жалған ғылым деп санайды; олар оны тақталар тектоникасының дәстүрлі геологиялық теориясының пайдасына қабылдамайды. Мұндай оқиғадан болатын энергияның орасан зор бөлінісі Жердің мұхиттарын қайнатады, бұл жаһандық су тасқынын мүмкін емес етеді деп дәлелдеді. Апатты тақталар тектоникасында оның өзгерістері болуы мүмкін кез келген ықтимал геофизикалық механизм жоқ, сонымен қатар оған геологиялық айғақтар да қайшы келеді (бұл әдеттегі тақталар тектоникасына сәйкес келеді), соның ішінде: Гавай аралдары сияқты көптеген жанартаулық мұхит арал тізбектері мұхит түбінің жанартаулық ыстық нүктелер арқылы қозғалғанына дәлел келтіреді. Бұл аралдардың жасы кең ауқымды (радиометриялық жас анықтау және салыстырмалы эрозия арқылы анықталады), бұл тез дамудың апатты тектоникалық гипотезасына қайшы келеді және осылайша ұқсас жасқа ие. Радиометриялық жас анықтау және мұхит түбіндегі шөгінділер жылдамдығы да олардың барлығы бір уақытта пайда болды деген болжамға қайшы келеді. Апатты тектоника гиоттардың шыңын ыдыратуға жеткіліксіз уақыт береді (бұл теңіз астындағы таулардың сипатты жалпақ шыңдарын қалдырады). Қашқан субдукция Үнді және Еуразия тақталарының соқтығысуын түсіндірмейді. (Қосымша ақпарат үшін орогенезді қараңыз.) Дәстүрлі тақталар тектоникасы геологиялық айғақтарды түсіндіреді, соның ішінде апатты тақталар тектоникасы жасай алмайтын сансыз мәліметтер, мысалы, Калифорнияда алтын, Невадада күміс, Ютада тұзды далалар және Пенсильванияда көмірдің болуын, осы үшін ешқандай ерекше механизмдарды қажет етпейді.
Many volcanic oceanic island chains, such as the Hawaiian Islands, yield evidence of the ocean floor having moved over volcanic hotspots. These islands have widely ranging ages (determined via both radiometric dating and relative erosion) that contradict the catastrophic tectonic hypothesis of rapid development and thus a similar age. Radiometric dating and sedimentation rates on the ocean floor likewise contradict the hypothesis that it all came into existence nearly contemporaneously. Catastrophic tectonics does not allow sufficient time for guyots to have their peak eroded away (leaving these seamounts' characteristic flat tops). Runaway subduction does not explain the kind of continental collision illustrated by that of the Indian and Eurasian Plates. (For further information see orogeny.) Conventional plate tectonics accounts for the geological evidence already, including innumerable details that catastrophic plate tectonics cannot, such as why there is gold in California, silver in Nevada, salt flats in Utah, and coal in Pennsylvania, without requiring any extraordinary mechanisms to do so.
Бу/су шатыры
Исаак Ньютон Вейл, квакерлік мектеп мұғалімі, 1912 жылы жариялаған «Жердің сақиналық жүйесі» атты еңбегінде тұмандық гипотезадан Жер тарихының сақиналық жүйесі деп атаған тұжырымды жасады, онда Жер бастапқыда Сатурн сақиналарына ұқсас сақиналармен немесе су буының «канопийлерімен» қоршалған болатын. Вейл бұл канопийлер бірінен соң бірі Жерге құлап, нәтижесінде «белгісіз уақыт аралықтарымен бөлінген ұлы құбылыстар» кезеңінде қазбалардың жерге көмілуіне әкелді деп болжады. Жаратılıс кітабындағы топан судың осы будың «соңғы қалдығынан» туындағаны есептелді. Бұл соңғы топан су геологиялық жағынан маңызды болғанымен, Джордж МакКреди Прайс айтқандай, барлық қазба жазбаларын түсіндіре алмады. Вейлдің геология жөніндегі ойлары 1912 жылы Чарльз Тейз Расселдің «Жаратылыстың фотодрамасы» кітабында, содан кейін 1927 жылы Джозеф Франклин Рутерфордтың «Жаратылыс» кітабында және одан кейінгі басылымдарда жарияланды. Жетінші күндік адвентист физигі Роберт Вудс бұрыннан-ақ су буынан тұратын канопий туралы ұсыныс жасаған, бірақ 1961 жылы «Жаратылыс тоқырауы» оны кеңінен және қайта-қайта атап көрсетті. Су буы канопий теориясы көптеген жаратылысшылар арасында құлдырап қалғанмен, Диллоу 1981 жылы және Вардиман 2003 жылы осы идеяны қорғауға тырысты. Оның белсенді жақтастарының арасында даулы жас Жер жаратылысшысы Кент Ховинд оны өзінің «Ховинд теориясы» деп аталатын теориясының негізі ретінде пайдаланады. Куәгерлер Жаһуэ топан суының су көзі ретінде Жердің үстінде жаратылыстың екінші күнінен бастап топан суға дейін болған «көк мұхитын» ұсынады.
Қазіргі геология
Қазіргі заманғы геология, оның кіші салалары және басқа да ғылыми салалар жердің геологиясын талдау үшін ғылыми әдісті қолданады. Су тасқыны геологиясының негізгі қағидалары ғылыми талдаумен жоққа шығарылады және ғылыми қауымдастықта ешқандай құрметке ие емес. Қазіргі геология орнықты принциптерге сүйенеді, олардың ең маңыздысы – Чарльз Лайеллдің біртектілік принципі. Геологиялық күштерге қатысты, ол Жердің пішіні негізінен қазіргі уақытта байқалатын, баяу әрекет ететін күштер арқылы қалыптасқанын көрсетеді. Осы принциптерді қолдану арқылы геологтар Жердің шамамен 4,54 миллиард жылға жуық екенін анықтады. Олар планета тарихы туралы мәлімет алу үшін Жердің литосферасын зерттейді. Геологтар Жер тарихын эондарға, дәуірлерге, кезеңдерге, эпохаларға және қазба қалдықтарының жазбасында анық үзілістермен сипатталатын фауналық сатыларға бөледі (Геологиялық уақыт шкаласын қараңыз). Жалпы алғанда, су тасқыны геологтары ұсынған жоғарыдағы әсерлердің ешқайсысын растайтын ешқандай дәлел жоқ, ал олардың қазба қабаттары туралы мәлімдемелері ғалымдар тарапынан қабылданылмайды.
Геохронология
Геохронология – тау жыныстарының, қазба жәндіктерінің және шөгінділердің абсолютті жасын әртүрлі әдістер арқылы анықтайтын ғылым. Осы әдістер Жердің шамамен 4,54 миллиард жылға жуық екенін көрсетеді, ал су тасқыны геологиясы бойынша 6000 жыл бұрын пайда болған деп есептелетін қабаттар, шындығында миллиондаған жылдар бойы біртіндеп шөгінді жинақталған.
Палеонтология
Егер тасқын қазбалануға себеп болған болса, онда қазір қазбаланған жануарлардың бәрі тасқыннан бұрын жер бетінде бірге өмір сүрген болуы керек. Африкадағы Кару қазбалар формациясындағы қалдықтар санының бағалауына сүйенсек, бұл бүкіл әлемде омыртқалы жануарлардың тығыздығының қалыптыдан жоғары болуына сәйкес келеді, шамамен әр акрға 2100-ге жуық. Креационистер геологиялық колоннаның дәлелдері фрагментті екенін және Нұхтың топан суының 150-ші күніне дейін барлық күрделі қабаттар пайда болғанын айтады. Дегенмен, геологиялық колоннаның толыққанды түрі бірнеше жерде табылады және эрозияның, сондай-ақ көне қабаттарды бұзудың белгілері сияқты көптеген ерекшеліктерді көрсетеді, оларды қысқа мерзім ішінде түсіндіру мүмкін емес. Карбонатты қатты түзілімдер және олармен байланысты қазбалар шөгінділерде ұзақ үзілістердің болуын көрсетеді, бұл тасқынның динамикасына немесе уақытына сәйкес келмейді.
Геохимия
Су тасқыны геологиясының қолдаушылары фанерозой дәуірінде кальцит теңіздері мен арагонит теңіздерінің кезектесіп орналасуын түсіндіре алмайды. Карбонатты қатты түзілімдердің, кальциттік және арагониттік ооидтардың, кальцит қабықшалы фаунаның циклдық үлгісі, теңіз түбінің кеңею жылдамдығымен және гидротермальдық жерлер арқылы теңіз суының тазалануымен, оның магний/кальций арақатынасын өзгерту арқылы реттелген сияқты.
Седименттік тау жыныстарының ерекшеліктері
2011 жылы Фил Сентердің "Ұлттық ғылыми білім беру орталығының есептері" журналында жарияланған "Топан су геологиясының топан су геологиясымен жеңілуі" деген мақаласында "топан су геологтарының белгілі бір қабаттардың бүкіл планета су астында болған кезде және Арарат тау тізбегінің пайда болуына дейінгі қабаттардың таралуы кезінде қалыптасқаны мүмкін емес екенін дәлелдейтін тұнбалық және басқа геологиялық белгілер" талқыланған. Оларға континенттік базальттар, құрлықтағы жануарлардың іздері, фанерозой кезеңдерінің көпшілігінде немесе барлық фанерозой кезеңдеріндегі жыныстарда сақталған бірнеше өзгермеген буын теңіздік қауымдастықтары, тіпті кембрийге дейінгі жас базальттар да кіреді. Геологиялық кезеңдердегі жыныстарда кездесетін басқалары – көлдік және желдік (жел) шөгінділер. Өз сөздерімен айтқанда, топан су геологтары палеозой және мезозой кезеңдерінің әрқайсысы мен кайнозой кезеңінің әр дәуірінде жаһандық топан су осы аралықта болмағанын көрсететін дәлелдерді табады. Жаһандық топан су бұрыштық сәйкессіздік сияқты геологиялық құрылымдарды түсіндіре алмайды, онда шөгінді жыныстар еңкейіп, эрозияға ұшыраған соң, олардың үстіне қосымша шөгінді қабаттар жиналған, бұл процестерге ұзақ уақыт қажет. Сонымен қатар, шөгінді тау жыныстарындағы аңғарлардың эрозиясына уақыт керек. Бұған қоса, топан су бүкіл әлемде кең ауқымды әсерлерге ие болуы керек еді. Эрозия біркелкі таралуы тиіс, бірақ мысалы, Аппалачи және Роки тауларындағы эрозия деңгейі айтарлықтай ерекшеленеді.
Физика
Инженер Джейн Олбрайт физиканың алғашқы принциптеріне сүйене отырып, шатырша теориясының бірнеше ғылыми кемшіліктерін көрсетеді. Олардың арасында, тіпті жаңбырдың тасқынына жеткілікті су мөлшері Жерді тіршілікке жарамсыз қылып ыстық ететін қалың бу қабатын құрауы мүмкін, себебі су буы парниктік газ болып табылады; сондай-ақ, бұл қабат кіріп келетін барлық жұлдыз жарығын толығымен жасыруға жеткілікті оптикалық тереңдікке ие болады.