Кіріспе

Патология – аурулар мен жарақаттардың себептерін, олардың салдары мен пайда болу жолдарын зерттеу ғылымы. Патология сөзі сондай-ақ ауруды жалпы түрде зерттеуге қатысты, биологияның көптеген зерттеу салалары мен медициналық практиканы қамтиды. Дегенмен, қазіргі медициналық емдеу контекстінде бұл термин көбінесе «жалпы патология» деп аталатын заманауи медициналық салаға жататын процестер мен тесттерді білдіретін тар мағынада қолданылады. Бұл сала ауруды диагностикалайтын бірнеше ерекше, бірақ өзара байланысты медициналық мамандықтарды қамтиды, көбінесе тіндер мен адам жасушаларының үлгілерін талдау арқылы. Сөзжұзінде «патология» белгілі бір аурулардың күтілетін немесе нақты даму барысын да білдіруі мүмкін (мысалы, «қаншардың түрлі формаларының әртүрлі патологиялары бар» деген мәлімдемеде, онда дұрыс сөз таңдауы «патофизиологиялар» болар еді), ал «патия» жұмыртқасы физикалық сырқаттарда (кардиомиопатияда) да, психологиялық жағдайларда да (психопатия сияқты) аурудың күйін білдіру үшін қолданылуы мүмкін. Патологиямен айналысатын дәрігер патолог деп аталады. Патология жалпы зерттеу және ғылыми ізденіс саласы ретінде аурудың құрауындағы келесі мәселелерді қарастырады: себебі, даму механизмдері (патогенез), жасушалардың құрылымдық өзгерістері (морфологиялық өзгерістер) және өзгерістердің салдары (клиникалық белгілері). Күнделікті медициналық практикада жалпы патология жұқпалы және жұқпалы емес аурулардың белгілері немесе алғышарттары болып табылатын белгілі клиникалық аномалияларды талдаумен айналысады және бұл жұмысты анатомиялық патология және клиникалық патологияның екі негізгі мамандығының мамандары жүзеге асырады. Мамандықтардың тағылымды бөлінуі зерттелетін үлгілердің түріне (мысалы, цитопатология, гематопатология және гистопатологияны салыстыру), мүшелерге (бүйрек патологиясында) және физиологиялық жүйелерге (ауыз патологиясында), сондай-ақ зерттеудің бағытына (сот патологиясында) байланысты. Патология – қазіргі заманғы медициналық диагностика мен медициналық зерттеулердің маңызды саласы.

Тарих

Патологияны зерттеу, оның ішінде денеге толыққанды қарау, соның ішінде тіндерді кесу және нақты ауруларды зерттеу, ежелгі заманға дейін барады. Көптеген аурулар туралы алғашқы түсініктер ерте қоғамдардың көпшілігінде болған және оны Таяу Шығыс, Үндістан және Қытай сияқты алғашқы тарихи қоғамдардың жазбаларында кездестіруге болады. Ежелгі Грекияның эллиндік кезеңінде аурудың себептерін анықтауға бағытталған жүйелі зерттеулер жүргізілді (Ежелгі Грекиядағы медицинаны қараңыз), көптеген белгілі ерте дәрігерлер (мысалы, Гиппократ, оның құрметіне қазіргі Гиппократ ант аталған) бірқатар ауруларды диагностикалау және олардың барысын болжау әдістерін жасады. Римдіктер мен Византиялықтардың медициналық тәжірибелері осы грек тамырларынан жалғасты, бірақ ғылыми зерттеулердің көптеген салалары сияқты, медицинаны түсіну классикалық дәуірден кейін біраз уақытқа тоқтап, көптеген мәдениеттерде баяу дамыды. Айта кетейік, ортағасырлық ислам дәуірінде көптеген жетістіктерге қол жеткізілді (ортағасырлық ислам медицинасын қараңыз), оның ішінде грек дәстүріне негізделген күрделі патологиялар туралы көптеген еңбектер жазылды. Дегенмен, ауруды терең түсінудің өсуі Ренессанс, Ағарту және Барокко дәуірлерінде, жаңа ғылым орталықтарында эмпирикалық әдістің қайта жандануынан кейін ғана қайта жанданды. 17 ғасырда қарапайым микроскопияны зерттеу жұмыстары жүргізілді және тіндерді зерттеу арқылы Британ Корольдік қоғамының мүшесі Роберт Хук "жасуша" деген сөзді ойлап тапты, бұл кейіннен микробтар туралы теорияның дамуына негіз салды. Қазіргі патология 19 ғасырда ауруларды зерттеген табиғат зерттеушілері мен дәрігерлердің жұмысы арқасында және олар "патологиялық анатомия" немесе "ауру анатомиясы" деп атаған бейресми зерттеулердің нәтижесінде жекелеген ғылым саласы ретінде дамуға бастады. Алайда, патология арнайы мамандық ретінде толыққанды қалыптасуы 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында микробиологияны егжей-тегжейлі зерттеудің дамуымен болды. 19 ғасырда дәрігерлер ауру тудыратын микробтар немесе "микробтар" (бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар, амебалар, протозоалар және приондар сияқты ауру тудыратын немесе патогендік микроорганизмдер) бар екенін және олардың көбейіп, өсе алатынын түсіне бастады, бұл бұрынғы сенімдерді, яғни денедегі сұйықтықтардың теңгерімсіздігіне немесе рухани әсерге байланысты түсініктерді жойды, олар Еуропа медицинасында соңғы 1500 жыл бойы басым болды. Ауру тудыратын факторлар туралы жаңа түсініктермен дәрігерлер бір микробтың симптомдарын, олар ауруға шалған адамда қалай дамиды, екінші микробтың симптомдарымен салыстыра бастады. Бұл тәсіл аурулардың өздерін көбейтіп, адам организміне терең және әртүрлі әсер ете алатындығын түсінуге әкелді. Аурудың себептерін анықтау үшін медицина мамандары өз заманындағы ең көп таралған және қабылданған болжамдарды немесе симптомдарды пайдаланды, бұл қазіргі медицинада да қолданылатын жалпы принциптің бірі. Қазіргі медицина, әсіресе, тіндерді талдау үшін микроскопты одан әрі жетілдіру арқылы дамыды, оған Рудольф Вирхов үлкен үлес қосты, бұл көптеген зерттеулерге жол ашты. 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында патология медициналық мамандық ретінде мойындалды. Жалпы физиологияны түсінудегі жетістіктермен байланысты, 20 ғасырдың басында патологияны зерттеу бірнеше жеке салаға бөліне бастады, нәтижесінде патология және диагностикалық медицинаның осымен байланысты салаларында көптеген қазіргі заманғы мамандықтар пайда болды.

Этимология

Патология термині ежелгі грек тіліндегі "патос" (πάθος) түбірінен туындаған, "бастан өткен оқиға" немесе "азап" деген мағына береді, сондай-ақ "логия" ([[wikt: λογία) сөзі "зерттеу" дегенді білдіреді. Латынша термин 16 ғасырдың басында пайда болып, 1530 жылдардан кейін кеңінен тарады.

Жалпы патология

Патологияның қазіргі заманғы тәжірибесі биологиялық зерттеулер мен медициналық практиканың ерекше, бірақ тығыз байланысты мақсаттары шеңберінде көптеген кіші салаларға бөлінеді. Ауруларды зерттеуге қатысты биомедициналық зерттеулер өмір ғылымдарының сан алуан мамандарының еңбегін қамтиды, ал әлемнің көп бөлігінде патолог ретінде практика жасау үшін медициналық институтты бітіріп, медициналық практикаға лицензия алу қажет. Құрылымдық тұрғыдан алғанда, ауруды зерттеу әртүрлі салаларға бөлінеді, олар нақты масштабтарда, органдарда және тіндерде ауру белгілерін зерттейді немесе диагностикалайды, сондай-ақ осы салаларға тән әдістер мен технологияларды қолданады.

Анатомиялық патология

Анатомиялық патология (Ұлттар Достастығы) немесе анатомиялық патология (АҚШ) – ағзалардың, тіндердің және бүтін денелердің макроскопиялық, микроскопиялық, химиялық, иммунологиялық және молекулалық зерттеулеріне негізделген ауруды диагностикалаумен айналысатын медициналық мамандық (мысалы, жалпы қарап тексеру немесе аутопсия кезінде). Анатомиялық патологияның өзі кіші салаларға бөлінеді, олардың негізгілері – хирургиялық патология, цитопатология және сот медициналық патология. Анатомиялық патология – патологияның медициналық практикасының екі негізгі саласының бірі, екіншісі – клиникалық патология, ол дене сұйықтықтары мен тіндерін зертханалық талдау арқылы ауруды диагностикалаумен айналысады. Кейде патологтар анатомиялық және клиникалық патологияны бірге жүзеге асырады, бұл комбинация жалпы патология деп аталады.

Дерматопатология

Дерматопатология – анатомиялық патологияның бір саласы, ол теріге және организмнің қалған жабын қабығына мүше ретінде назар аударады. Бұл саланың ерекшелігі – дәрігер мамандық алу үшін екі жолдың бірін таңдай алады. Барлық жалпы патологтар мен дерматологтар тері патологиясын оқып біледі, сондықтан «дерматопатолог» термині белгілі бір деңгейде аккредиттеу мен тәжірибе жинаған осындай маманды білдіреді. АҚШ-та жалпы патолог немесе дерматолог дерматопатология саласында 1-ден 2 жылға дейін тағылымдамадан өтуі мүмкін. Осы тағылымдаманы аяқтағаннан кейін, маман арнайы емтихан тапсырып, дерматопатолог мамандығы бойынша сертификат алады. Дерматологтар тері ауруларының көпшілігін олардың сыртқы түріне, анатомиялық орналасуына және қалай дамуына қарай анықтай алады. Бірақ кейде бұл көрсеткіштер нақты диагнозға жеткізбейді, сондықтан тері биопсиясы алынып, оны микроскоп астында зерттеу үшін стандартты гистологиялық тесттер қолданылады. Кей жағдайларда биопсия материалдарына қосымша арнайы зерттеулер жүргізу қажет болады, оларға иммунофлюоресценция, иммуногистохимия, электрондық микроскопия, ағын цитометрия және молекулалық патологиялық талдау кіреді. Дерматопатологияның ең үлкен қиындығы – оның кең ауқымы. Теріде 1500-нен астам түрлі ауру кездеседі, соның ішінде терідегі бөртпелер («сызаттар») және жаңа түзілімдер. Сондықтан дерматопатологтар клиникалық дерматология саласындағы білімдерін кеңейтіп отыруы керек және медицинаның басқа да бірнеше мамандықтарымен таныс болуы тиіс.

Сот патологиясы

Сот патологиясы мәйіттің немесе оның бөліктерінің өлгеннен кейінгі тексеруі арқылы өлім себебін анықтауға бағытталған. Аутопсияны әдетте сот-медициналық сарапшы немесе медициналық эксперт жүргізеді, көбінесе қылмыстық тергеулер кезінде; осы қызметтің аясында сот-медициналық сарапшылар мен медициналық эксперттерден мәйіттің кім екенін анықтау сұралады. Сот патологиясы саласында лицензия алу талаптары елден елге (тіпті бір елдің ішінде де) өзгереді, бірақ әдетте минималды талап – жалпы немесе анатомиялық патология мамандығымен медицина ғылымдарының докторы дәрежесі және одан кейін сот медицинасын оқу. Сот медицинасын зерттеушілер өлімді анықтау үшін қолданатын әдістерге тіндердің үлгілерін зерттеп, табиғи аурудың болуын немесе болмауын анықтау, микроскопиялық зерттеулер жүргізу, дене тіндері мен сұйықтықтарының токсикологиялық сараптамасын жасау арқылы артық дозалаудың, уланудың немесе уытты заттармен байланысты басқа да жағдайлардың химиялық себебін анықтау және дене күйреулерін зерттеу кіреді. Сот патологиясы – сот ғылымының көп салалы саласының маңызды бөлігі болып табылады.

Гистопатология

Гистопатология – адам тіндерінің әртүрлі формаларын микроскоп арқылы зерттеу. Клиникалық медицинада гистопатология патологтың биопсиялық немесе хирургиялық материалды, материал өңделгеннен және гистологиялық тілімдер шыны слайдтарға орналастырылғаннан кейін қарауына жатады. Бұл цитопатологиядан өзгеше, онда бос жасушалар немесе тіндік фрагменттер қолданылады. Тіндердің гистопатологиялық зерттеуі хирургиялық араласу, биопсия немесе аутопсиядан басталады. Тін организмнен алынып, шіру процесін болдырмау үшін тінді тұрақтандыратын фиксаторға салынады. Формалин ең көп қолданылатын фиксатор, алайда мұздатылған тілімдерді бекіту де жиі кездеседі. Тінді микроскоппен қарау үшін тілімдер бір немесе бірнеше бояу заттарымен боялады. Бояудың мақсаты – жасушалық құрауыштарды анықтау, ал контраст беру үшін қарсы бояулар қолданылады. Гистохимия – зертханалық химиялық реагенттер мен тіндік компоненттер арасындағы химиялық реакцияларды пайдалану ғылымы. Гистологиялық слайдтар диагностикалық тұрғыдан интерпретацияланады, ал нәтижедегі патологиялық қорытындыда гистологиялық табалдырықтар мен патологтың пікірі сипатталады. Қатерлі ісік болған жағдайда, бұл көптеген емдеу хаттамалары үшін қажетті тіндік диагноз болып табылады.

Нейропатология

Невропатология – жүйке жүйесі тіндерінің ауруларын зерттеу ғылымы, көбінесе хирургиялық биопсия немесе кейде, труптық қарау кезінде бүтін ми түрінде жүзеге асырылады. Невропатология – анатомиялық патология, неврология және нейрохирургияның кіші саласы. Көптеген ағылшын тілді елдерде невропатология анатомиялық патологияның тармағы ретінде қарастырылады. Невропатология бойынша маманданған дәрігер, әдетте анатомиялық немесе жалпы патологиядағы резидентурадан кейін феллоушыпты аяқтағаннан соң, нейропатолог деп аталады. Күнделікті клиникалық тәжірибеде нейропатолог басқа дәрігерлерге консультант ретінде көмектеседі. Егер жүйке жүйесінің ауруы күдікті болса және диагнозды аз инвазивті әдістермен қою мүмкін болмаса, диагнозды нақтылау үшін мидан немесе жұлыннан жүйке тінінің биопсиясы алынады. Биопсия көбінесе медициналық бейнелеу кезінде ісік анықталғаннан кейін сұралады. Труптық қарау кезінде нейропатологтың басты міндеті – орталық жүйке жүйесіне әсер ететін әртүрлі жағдайларды постмортомдық диагностикалауға көмектесу болып табылады. Биопсия теріден де алынуы мүмкін. Эпидермалық жүйке талшықтарының тығыздығын тексеру (ENFD) – бұл жақында дамыған невропатологиялық тест, онда кішкентай талшықты нейропатияларды анықтау үшін тері биопсиясы жасалып, терідегі жүйке талшықтары талданады. Бұл тест қазіргі кезде таңдалған зертханаларда және көптеген университеттерде қолжетімді болып келеді; ол дәстүрлі жүйке биопсиясынан гөрі аз инвазивті болып табылады.

Өкпе патологиясы

Өкпе патологиясы – өкпе және көкірек қуысының плеврасының жаңа түзілімдік және жаңа түзілімдік емес ауруларын диагностикалаумен және сипаттаумен айналысатын анатомиялық (әсіресе хирургиялық) патологияның тар саласы. Диагностикалық материалдар көбінесе бронхоскопиялық трансбронхиалдық биопсия, компьютерлік томография бағытталған тері арқылы биопсия немесе видеокөмегімен жасалған кеуде хирургиясы арқылы алынады. Бұл тесттер инфекция, қабыну немесе фиброздық жағдайларды анықтау үшін қажет болуы мүмкін.

Бүйрек патологиясы

Бүйрек патологиясы – бүйрек ауруларын диагностикалау және оларды сипаттаумен айналысатын анатомиялық патологияның тар мамандығы. Медициналық ортада бүйрек патологтары нефрологтармен және трансплантологтармен тығыз байланыста жұмыс істейді, олар әдетте тері арқылы жасалатын бүйрек биопсиясы арқылы диагностикалық материалдарды алады. Бүйрек патологы нақты диагноз қою үшін дәстүрлі микроскоптық гистология, электрондық микроскопия және иммунофлуоресценция нәтижелерін жинақтап, саралауы тиіс. Медициналық бүйрек аурулары гломерулаларға, түтікшелер мен интерстицийге, қан тамырларына немесе осы құрылымдардың кез келген комбинациясына әсер етуі мүмкін.

Хирургиялық патология

Хирургиялық патология – анатомиялық патологтардың көпшілігінің негізгі практикалық салаларының бірі. Хирургиялық патология хирургиялық материалдарды жалпы және микроскопиялық зерттеуді, сондай-ақ хирургтар мен басқа да мамандар – жалпы тәжірибешілер, медициналық субспециалистер, дерматологтар және интервенциялық радиологтар ұсынған биопсияларды қамтиды. Пациенттен тінді хирургиялық жолмен алып тастаған жағдайда, кесілген тіндік үлгі көбінесе аурудың (немесе оның жоқтығының) ең жақсы және нақты дәлелі болып табылады. Мұндай қорытындылар әдетте тінді жалпы (макроскопиялық) және гистологиялық (микроскопиялық) зерттеулер арқылы жасалады, және иммуногистохимиялық немесе басқа да зертханалық тесттер арқылы тіндік материалдың молекулалық қасиеттерін бағалауды қамтуы мүмкін. Хирургиялық патологиялық талдауға жіберілетін материалдың екі негізгі түрі бар: биопсиялар және хирургиялық резекциялар. Биопсия – хирургиялық патологиялық талдау үшін алынатын, көбінесе нақты диагноз қою мақсатында алынған кішкентай тіндік бөлік. Биопсиялардың түрлеріне ірі инемен алынатын ядролық биопсиялар жатады, олар кейде ультрадыбыс, компьютерлік томография немесе магниттік-резонанстық бейнелеу сияқты радиологиялық техникалардың бақылауымен жүргізіледі. Инцизиялық биопсиялар күдікті зақымның бір бөлігін алып тастау арқылы жасалатын диагностикалық хирургиялық процедуралар арқылы алынады, ал экцизиялық биопсиялар бүкіл зақымды алып тастайды және терапиялық хирургиялық резекцияларға ұқсас. Тері зақымдары мен асқазан-ішек полиптерінің экцизиялық биопсиясы жиі кездеседі. Патологтың биопсияны интерпретациялауы қатерлі ісіктің диагнозын қою үшін маңызды, сонымен қатар қатерлі ісіктің түрлері мен сатыларын ажыратуға және ісіктегі белгілі бір молекулалық жолдардың активтілігін анықтауға мүмкіндік береді. Хирургиялық резекция материалдары аурулы аймақты немесе ағзаны (кейде бірнеше ағзаны) хирургиялық жолмен толық алып тастау арқылы алынады. Бұл процедуралар көбінесе диагнозы белгілі немесе күдікті аурудың хирургиялық емдеуі ретінде қарастырылады, бірақ осы материалдың патологиялық талдауы алдыңғы диагнозды растау үшін маңызды болып қалады.

Клиникалық патология

Клиникалық патология – химия, клиникалық микробиология, гематология және молекулалық патология құралдарын қолдана отырып, қан мен зәр сияқты дене сұйықтықтарының, сондай-ақ тіндердің зертханалық талдауы негізінде ауруды диагностикалайтын медициналық мамандық. Клиникалық патологтар медициналық технологтармен, аурухана басшылығымен және емдеуші дәрігерлермен тығыз байланыста жұмыс істейді. Клиникалық патологтар көптеген визуалды және микроскопиялық тесттерді, сондай-ақ тіндердің биофизикалық қасиеттерін анықтау үшін автоматтандырылған анализаторлар мен культуралар қолданылатын кең ауқымды тесттерді орындауды үйренеді. Кейде клиникалық патология саласындағы мамандарды – дәрігерлерді, Ph.D. ғылым кандидаттарын және фармакология докторларын – «зертханалық медицина маманы» деп атайды. Инфекцияға организмнің иммундық жауабын зерттейтін иммунопатология кейде клиникалық патологияның құзырына жатады деп есептеледі.

Молекулалық патология

Молекулалық патология – ағзалар, тіндер немесе дене сұйықтықтарындағы молекулаларды зерттеу арқылы ауруларды зерттеу және диагностикалауға бағытталған сала. Молекулалық патология көп салалы және анатомиялық патологиямен, клиникалық патологиямен, молекулалық биологиямен, биохимиямен, протеомикамен және генетикамен тәжірибедегі кейбір аспектілерді бөліседі. Ол көбінесе ғылыми және тікелей медициналық контексте қолданылады, адам ауруларын диагностикалау және жіктеудің молекулалық және генетикалық тәсілдерін әзірлеуді, емдеуге жауаптылықты және аурудың прогрессиясын болжауға арналған биомаркерлерді жобалау мен тексеруді, сондай-ақ әртүрлі генетикалық ерекшеліктері бар адамдардың нақты ауруларға бейімділігін анықтауды қамтиды. Молекулалық патология мен эпидемиология арасындағы байланысты "молекулалық патологиялық эпидемиология" деп аталатын туыс сала көрсетеді. Молекулалық патология көбінесе қатерлі ісіктер мен жұқпалы ауруларды диагностикалауда қолданылады. Молекулалық патология негізінен меланома, ми сабағы глиомасы, ми ісіктері және көптеген басқа да қатерлі ісіктер мен жұқпалы ауруларды анықтау үшін қолданылады. Қолданылатын техникалардың қатарында сандық полимераза тізбектік реакция (qPCR), мультиплексті ПЦР, ДНК микромассивтері, in situ гибридтеу, ДНК тізбектеу, антиденеге негізделген иммунофлуоресценттік тіндік талдаулар, патогендердің молекулалық профильдеуі және бактериялық гендерді антимикробтық резистенттілікке талдау бар. Қолданылатын әдістер ДНК және РНК үлгілерін талдауға негізделген. Патология гендік терапияда және ауруларды диагностикалауда кеңінен қолданылады.

Ауыз және жақ сүйек- бет патологиясы

Ауыз және жақ-бет патологиясы – Американдық стоматологиялық қауымдастығы мойындаған тоғыз стоматологиялық мамандықтардың бірі. Кейде бұл мамандық стоматология және патологияның біріктірілген саласы ретінде қарастырылады. Ауыз патологтары аккредиттелген бағдарламада үш жылдық докторантурадан кейінгі білім алуы тиіс, содан кейін Америка ауыз және жақ-бет патологиясы бойынша кеңестен дипломат мәртебесін алу керек. Бұл мамандық ауыз қуысына және оны қоршаған жақ-бет құрылымдарына әсер ететін ауруларды диагностикалауға, клиникалық түрде басқаруға және зерттеуге бағытталған, оның ішінде тіс туыстық, жұқпалы, эпителиялық, сілекей бездері, сүйек және жұмсақ тіндердің патологиялары. Бұл мамандық сонымен қатар стоматологиялық патология саласымен тығыз байланысты. Ауыз қуысы ауруларының кең спектрімен айналысса да, олар оториноларингологтардан ("құлақ, мұрын және тамақ" мамандары) және сөйлеу патологтарынан өзгеше рөл атқарады, соңғылары сөйлеу дыбысталуы немесе жұтумен байланысты неврологиялық немесе нейромыскулярлық жағдайларды диагностикалауға көмектеседі. Ауыз қуысының инвазиялық емес тексеруге қолжетімділігінің арқасында ауыз ауруларын зерттеуде көптеген жағдайларды диагностикалауға немесе күдіктенуге болады, бірақ биопсиялар, жасуша қабықшалары және басқа тіндерді талдау ауыз патологиясында маңызды диагностикалық құралдар болып табылады.

Медициналық оқыту және аккредиттеу

Патолог болу үшін әдетте медициналық мектептен кейін арнайы дайындық қажет, бірақ жеке елдер патологтарға қажетті медициналық лицензиялауда кейбір айырмашылықтарға ие. АҚШ-та патологтар – төрт жылдық бакалавриат бағдарламасын, төрт жылдық медициналық мектепті және патология ординатурасы түрінде үш-төрт жылдық аспирантураны бітірген дәрігерлер (D.O. немесе M.D.). Оқу Америка патологиялық кеңесі мойындаған екі негізгі мамандық бойынша жүргізілуі мүмкін: [анатомиялық патология және клиникалық патология, олардың әрқайсысы жеке кеңес сертификатын талап етеді. Америкалық остеопатиялық патологиялық кеңесі төрт негізгі мамандықты мойындайды: анатомиялық патология, дерматопатология, сот патологиясы және зертханалық медицина. Патологтар анатомиялық немесе клиникалық патологияның бір немесе бірнеше салалары бойынша мамандандырылған стипендиялық оқудан өтуі мүмкін. Кейбір салалар қосымша сертификаттауға мүмкіндік береді, ал кейбіреулері – жоқ. Ұлыбританияда патологтар – Ұлыбританияның Бас медициналық кеңесінің лицензиясы бар дәрігерлер. Патолог болуға дайындық Корольдік патологтар колледжінің бақылауында жүзеге асырылады. Медициналық білімнің төрт жылдан алты жылға дейінгі кезеңінен кейін оқушылар екі жылдық негізгі бағдарламаға көшеді. Хистопатология бойынша толық уақытты оқыту қазіргі уақытта бес және бес жарым жылға дейін созылады және хирургиялық патология, цитопатология және аутопсия патологиясы салаларында мамандандырылған оқытуды қамтиды. Сот патологиясы, дерматопатология немесе цитопатология бойынша Корольдік патологтар колледжінің дипломын алуға да болады, бұл қосымша мамандану мен сараптаманы мойындайды және сот патологиясы, педиатриялық патология және нейропатология салаларында мамандану аккредитациясын алуға мүмкіндік береді. Ұлыбританиядағы барлық аспирантуралық медициналық білім беру және оқыту Бас медициналық кеңес тарапынан бақыланады. Францияда патология екі бөлек мамандыққа бөлінеді: анатомиялық патология және клиникалық патология. Екі мамандық бойынша да ординатура төрт жылға созылады. Анатомиялық патология бойынша ординатураға тек дәрігерлер ғана қабылданады, ал клиникалық патологияға дәрігерлер де, фармацевттер де қабылданады. Клиникалық патология ординатурасының екінші жылының соңында резиденттер жалпы клиникалық патологияны немесе пәндердің бірінде мамандануды таңдай алады, бірақ анатомиялық патология резиденттері клиникалық патологияны, ал клиникалық патология резиденттері анатомиялық патологияны таңдай алмайды.

Психопатология

Психопатология – психикалық ауруларды, әсіресе ауыр бұзылыстарды зерттейтін ғылым. Психология мен неврологияның мол ықпалымен, оның мақсаты психикалық ауруларды жіктеу, олардың түпкі себептерін анықтау және оған сәйкес клиникалық психиатриялық емдеуді бағыттау болып табылады. Психикалық нормалар мен бұзылыстарды диагностикалау және жіктеу көбінесе психиатрияның қарауына жатады – оның нәтижесінде Психикалық бұзылыстардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығы сияқты нұсқаулықтар жасалады, олар психикалық ауруларды негізінен мінез-құлық деректеріне сүйене отырып жіктеуге тырысады, бірақ бұл мәселе даулы. Аталған сала сонымен қатар, неврология және басқа да биологиялық танымдық ғылымдармен тығыз байланысты және олардан үнемі ақпарат алады. Белгілі бір адамда жалпы денсаулыққа зиян келтіретін немесе шамадан тыс саналатын психикалық немесе әлеуметтік бұзылулар немесе мінез-құлық, егер олар адамның өмір салтына зиян келтірсе немесе ауыр бұзылыс тудырса, көбінесе "патологиялық" деп аталады (мысалы, патологиялық құмар ойын немесе патологиялық жалғандық).

Адам еместер

Патологиядағы зертханалық жұмыс пен зерттеулердің басым көпшілігі адамдардағы аурулардың дамуымен байланысты болғанымен, патологияның маңызы барлық биологиялық ғылымдар үшін зор. Патогенді немесе аурудың басқа да түрлерін тасымалдауға қабілетті ең күрделі организмдерді қамтитын екі негізгі сала бар: ветеринариялық патология (жануарлар патшалығының адам емес түрлерімен айналысады) және өсімдіктердегі ауруларды зерттейтін фитопатология.

Ветеринариялық патология

Ветеринариялық патология көптеген түрлерді қамтиды, бірақ мамандардың саны айтарлықтай аз болғандықтан, адам емес жануарлардағы ауруды түсіну, әсіресе ветеринариялық практикаға қатысты, түрлерге байланысты үлкен айырмашылықтарға ие. Дегенмен, патологиялық зерттеулердің көп бөлігі жануарлар үстінде жүргізіледі, себебі екі маңызды себеп бар: 1) Аурулардың пайда болуы көбінесе зооноздық болып келеді, көптеген жұқпалы патогендер жануарлар арқылы таралады, сондықтан эпидемиологияны түсіну және қолдану үшін адам емес жануарлардағы осы патогендердің әрекет ету механизмдерін білу қажет. 2) Адаммен физиологиялық және генетикалық ерекшеліктері ортақ жануарлар ауруды, оның мүмкін емделуін, сондай-ақ түрлі синтетикалық заттардың әсерін зерттеу үшін модель ретінде қолданылады. Осы себептерге және олардың мал және үй жануарлары ретіндегі маңызына байланысты, сүтқоректілер ветеринариялық патологиядағы зерттеулердің ең көп бөлігіне ие. Жануарларға жасалатын тәжірибелер, тіпті адам ауруларын емдеуді зерттеу мақсатында қолданылған жағдайларда да, әлі де даулы мәселе болып табылады. Адам медициналық патологиясындағыдай, ветеринариялық патология да негізінен анатомиялық және клиникалық патологияның екі саласына бөлінеді.

Өсімдік патологиясы

Патогендер мен олардың әрекет ету механизмі жануарлардағыдан мүлдем өзгеше болғанымен, өсімдіктер кең ауқымды ауруларға шалдығады, оның ішінде саңырауқұлақтар, омицеттер, бактериялар, вирустар, вироидтар, вирусқа ұқсас организмдер, фитоплазмалар, протозоялар, нематодалар және паразиттік өсімдіктер тудыратын аурулар бар. Құбыртқалар, кенелер, омыртқалы жануарлар және басқа да ұсақ шөпқоректілердің келтірген зияны өсімдік патологиясының саласына жатпайды. Бұл ғылым өсімдік ауруларының эпидемиологиясымен байланысты және адамның тамақтануына немесе басқа да пайдалылығына аса маңызды өсімдіктердің егісін өндірумен ерекше айналысады.