Кіріспе

Жатыр мойны қатерлі ісіктерін ерте анықтауға арналған скринингтік тест

Папаниколау тесті (қысқаша Пап-тест, сондай-ақ Пап-маз (AE), жатыр мойны мазы (BE), жатыр мойны скринингі (BE) немесе маз (BE) деп те аталады) – жатыр мойнындағы (аналық жатырдың мойны) немесе сирек жағдайда тіке ішекте (ерлер мен әйелдерде) қатерлі ісікке дейінгі және қатерлі өзгерістерді анықтау үшін қолданылатын скринингтік әдіс. Қалыпты емес нәтижелер көбінесе тереңдеп зерттеуді қажет етеді, ал қажет болған жағдайда жатыр мойны қатерлі ісігінің дамуын болдырмауға бағытталған шаралар қолданылады. Бұл тестті 1920 жылдары грек дәрігері Георгиос Папаниколау тәуелсіз түрде ойлап тапқан және оның құрметіне аталған. 1957 жылы канадалық акушер Анна Марион Хиллард тесттің жеңілдетілген нұсқасын ұсынды. Пап-маз жасау үшін қынапты кеңейткішпен ашып, жатыр мойнының сыртқы тесігінен жасушалар жиналады (мұнда сыртқы қабатты жасушалар ішкі бездік жасушалармен қосылады), бұл үшін Айр шпатуласы немесе цитобраш қолданылады. Жиналған жасушалар микроскоп астында аномалиялардың болуын анықтау үшін зерттеледі. Тесттің мақсаты – адам папиллома вирусы (ЖПВ) қоздырған, қатерлі өзгерістерді (жатыр мойны ішкі эпителиялық неоплазиясы (ЖМІН) немесе жатыр мойны дисплазиясы; аномалияларды сипаттау үшін пластинкалы эпителиялық зақымдану жүйесі (SIL) де қолданылады) анықтау. Бұл тест преканцероздық және жатыр мойны қатерлі ісігін ерте анықтаудың тиімді және кең таралған әдісі болып табылады. Тест эндоцервикс және эндометрийдегі инфекцияларды және аномалияларды анықтаса да, олардың анықталуына арналған емес. Пап-мазды скринингті қашан бастау керектігі туралы ұсынымдар әртүрлі, бірақ көбінесе ересек жасқа жеткеннен кейін басталады. Скринингтің жиілігі әдетте үштен бес жылға дейін болады. Нәтижелер қалыпты емес болса, аномалияның сипатына байланысты, тест 6-12 ай ішінде қайта жасалуы мүмкін. Егер аномалияны толығырақ зерттеу қажет болса, пациент колпоскопияға бағытталуы мүмкін, бұл жатыр мойны, қынап және кілегей беттерін үлкейтіп қарауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, пациентке ЖПВ ДНК тестілеуіне жолдама берілуі мүмкін, ол Пап-тестілеуге қосымша көмектеседі. Кейбір елдерде аномальды жасушаларды тексеруден бұрын, бірінші кезекте вирус ДНК-сы тексеріледі. Пап-тестімен бірге қосымша тест ретінде қолданылатын қосымша биомаркерлер дамып келеді.

Жүктілік

Пап-тест әдетте жүктілік кезінде кем дегенде 24 апталық жүктілік мерзіміне дейін жасалуы мүмкін. Жүктілік кезінде Пап-тест түсік түсіру қаупін арттырмайды және кейіннен мерзімінен бұрын босану қаупін де тудырмайды. Босанғаннан кейін Пап-тест жасау үшін 12 апта күту ұсынылады, себебі босануға байланысты жатыр мойнының қабынуы тестінің нәтижесін дұрыс бағалауға кедергі келтіреді.

Транссексуалдар

Транссексуал ерлер де, осы топтағы адамдардың көпшілігінде жатыр мойнының сақталуына байланысты, қызылша вирусымен (HPV) зарағу қаупі жоғары. Сондықтан, мамандар трансгендер еркектерге цисгендер әйелдерге ұсынылатын сияқты, Пап-тест сияқты әдістерді қолдана отырып, жатыр мойны қатерлі ісігіне реттеліп тексеруден өтуді ұсынады. Дегенмен, трансгендер еркектерде цисгендер әйелдерге қарағанда жатыр мойны қатерлі ісігіне тексеру көрсеткіштері төмен. Көптеген трансгендер еркектер гендерлік денсаулық сақтауға қол жеткізудегі қиындықтарды, оның ішінде сақтандырудың болмауы мен медициналық қаралымдар кезінде стигмаға ұшырауды және осы топтағы жатыр мойны қатерлі ісігінің қаупі туралы дәрігерлердің дұрыс түсінбеушілігін айтады. Пап-тест пациенттерге әйелдердің репродуктивтік органдарын тексеруге арналған емес, ракқа жалпы скринингтік процедура ретінде ұсынылуы мүмкін. Пап-тест пациенттерде гендерлік дискомфортты тудыруы мүмкін, сондықтан инфекцияға байланысты қатерлі ісіктің пайда болу механизмдерін түсіндіргенде гендерлік бейтарап тіл қолданылуы мүмкін, бұл жынысына қарамастан қызылша вирусының кең таралғанын атап өтеді. Вагиналопластика жасатпаған трансгендер әйелдерде жатыр мойны қатерлі ісігі даму қаупі жоқ, себебі оларда жатыр мойны жоқ. Канадaлық қатерлі ісік қоғамының мәліметінше, вагиналопластика жасаған трансгендер әйелдерде жаңа жатыр мойны немесе жаңа қынабы болса, қатерлі ісік даму ықтималдығы төмен. Хирургтар әдетте жаңа қынап пен жатыр мойнын жасау үшін жыныстық мүше терісін пайдаланады, ол қызылша вирусын жұқтырып, жыныстық мүше қатерлі ісігіне әкелуі мүмкін, бірақ ол жатыр мойны қатерлі ісігіне қарағанда сирек кездеседі. Бұл қатерлі ісік қаупі өте төмен болғандықтан, жаңа жатыр мойны барларға жатыр мойны қатерлі ісігін тексеру реттеліп ұсынылмайды. Бірнеше зерттеулер көрсеткендей, аз мөлшерде су негізіндегі майлау құралын қолдану Пап-тест нәтижесіне әсер етпейді, жасырмайды немесе бұрмаламайды. Сондай-ақ, цитологияға және кейбір ЖҚА тестілеулеріне де әсер етпейді. Егер әйел тест алдында жыныстық қатынасқа түскен болса, оған жоспарланған уақытта емханаға баруды, бірақ дәрігерге хабарлауды ұсынады. Пап-тест әйелдің менструальдік кезеңінде де жасалуы мүмкін, әсіресе егер дәрігер сұйықтық негізінде тест қолданса; алайда, егер қан кету өте көп болса, эндометрий жасушалары жатыр мойны жасушаларын жасыра алады, және мұндай жағдайда тест 6 айдан кейін қайталау қажет болуы мүмкін. Денсаулық сақтау қызметкері әйелдің қынабына спекулум енгізеді, ол қынапты ашып, жатыр мойнына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Содан кейін дәрігер жатыр мойнының сыртқы тесігінен немесе сыртқы жақтан жасушалардың үлгісін шпатель немесе щеткамен алып, сыпырады. Пап-тест алу аса ауыр тимеуі керек, бірақ ыңғайсыз болуы мүмкін. Егер әйелде вагинизм болса, спекулумды қолдану ауырсынушы болуы мүмкін. Сонымен қатар, жатыр мойны стенозы сияқты емделмеген проблемалар да оның ауыруына себеп болуы мүмкін. Кәдімгі Пап-тестте жасушалар шыны слайдқа қойылады және зертханаға тексеруге жіберіледі. Кейде шпатель немесе щетка орнына пластикалық табаны бар щетка қолданылады. Щеткамен жинаудың тиімділігі төмен, өйткені ол эндоцервикалды материалды жинауға шпатель мен щеткаға қарағанда әлдеқайда нашар. Сұйықтық негізіндегі цитология пайда болғаннан кейін щетка жиі қолданылады, бірақ цитологияның кез келген түрімен жинақтау құрылғысының кез келген түрін қолдануға болады. Үлгіні бояу үшін Папаниколау әдісі қолданылады, онда бояғыш заттар мен қышқылдар жасушаларда іріктеп сақталады. Жарық микроскопымен жарықсыз жасушаларды жақсы көруге болмайды. Папаниколау цитоплазмалық кератинизацияны ерекшелендіретін бояуларды таңдады, бұл қазіргі кезде диагноз қою үшін қолданылатын ядролық белгілерге ешқандай қатысы жоқ. Бір маздың ауданы 25 х 50 мм және онда орташа есеппен бірнеше жүз мың жасуша бар. Жарық микроскопиясымен скрининг алдымен төмен (10x) көбейткіште жүргізіледі, содан кейін күдікті нәтижелерді қараған кезде жоғары (40x) көбейткішке ауыстырылады. Жасушалар қатерлі ісікті көрсететін морфологиялық өзгерістерге (оның ішінде ұлғайған және қалыпсыз пішінді ядро, ядро мен цитоплазманың арақатынасының артуы және көбірек ірі және қалыпсыз хроматин) жоғары көбейткіште талданады. Бір үлгіні тексеру үшін 10x көбейткіште шамамен 1000 көрініс өрісі қажет, бұл орташа есеппен 5-10 минутқа созылады. Кейбір жағдайларда компьютерлік жүйе слайдтарды алдын ала тексеруі мүмкін, оларға жеке қарау қажет емес немесе ерекше назар қажетті аймақтарды белгілеуі мүмкін. Үлгіні содан кейін әдетте арнайы оқытылған және білікті цитотехнолог жарық микроскопымен тексереді. Үлгіні кім тексеріп жатыр деген терминология елдерге қарай өзгереді; Ұлыбританияда осы қызметкерлер цитоскринерлер, биомедициналық ғалымдар (BMS), жоғары деңгейдегі мамандар және патологтар деп аталады. Соңғы екеуі аномальды үлгі туралы есеп беруге жауапты, бұл қосымша зерттеуді қажет етуі мүмкін.

Автоматтандырылған талдау

Соңғы он жылда скрининг үшін автоматтандырылған компьютерлік кескіштерді талдау жүйелерін жасауға жасалған сәтті әрекеттер болды. Қолда бар мәліметтерге сәйкес, автоматтандырылған жатыр мойны скринингін ұлттық скрининг бағдарламасына енгізуге кеңес берілмесе де, жақында NHS денсаулық сақтау технологиясын бағалау "автоматтандырылған кескіштерді талдаудың негізгі қажеттілігі дәлелденді" деген қорытындыға келді. Автоматтандыру сезімталдықты жақсартуға және қанағаттандырмайтын сынамалар санын азайтуға мүмкіндік береді. Екі жүйе FDA арқылы мақұлданды және адамдардың бақылауымен жоғары өнімділіктегі анықтамалық зертханаларда қолданылады.

Практикалық аспектілер

Эндоцервикс үлгісі эктоцервикальды сынама алуға қолданылатын құрылғымен ішінара алынуы мүмкін, бірақ осы аймақтың анатомиялық ерекшеліктеріне байланысты, үнемі және сенімді үлгі алу кепілдіктелмейді. Аномальды эндоцервикальды жасушалардың үлгісі алынуы мүмкін болғандықтан, оларды зерттеп жатқан мамандар оларды тануға үйретіледі. Эндометрий эктоцервикс сынамасын алу үшін қолданылатын құрылғымен тікелей алынбайды. Жасушалар жатыр мойнына түсіп, одан жиналуы мүмкін, сондықтан эндоцервикальды жасушалар сияқты, аномальды жасушалар болса, оларды тануға болады, бірақ Пап-тест эндометрийдің қатерлі ісігін анықтау құралы ретінде қолданылмауы керек. АҚШ-та Пап-тесттің өзі 20-30 доллар тұрады, бірақ Пап-тестке бару құны 1000 доллардан асып кетуі мүмкін, себебі қажеттілігіне қарамастан қосымша тесттер қосылуы мүмкін.

Тарих

Тестілеуді 1923 жылы зерттеуді бастаған грек дәрігері Георгиос Папаниколау ойлап тапты және оған осы есімді берді. Аурель Бабеш 1927 жылы осыған ұқсас жаңалықтар ашты. Алайда, Бабеш әдісі Папаниколау әдісінен түбегейлі өзгеше болды. Пап-тест 1941 жылы американдық гинеколог Герберт Ф. Траутпен бірге "Американдық акушерлік және гинекология журналында" жариялаған мақаласынан кейін ғана мойындалды. Олар "Вагинальді маз арқылы жатыр қатерлі ісігінің диагностикасы" атты монографиясында ауруы жоқ, қабынушылық жағдайлары бар, сондай-ақ преклиникалық және клиникалық карциномасы бар науқастарда көрінетін әртүрлі жасушалардың суреттерін ұсынды. Бұл процедураны орындау үшін тәжірибелі колпоскопист қажет, сонымен қатар ол қымбатқа түсуі мүмкін. Дегенмен, Пап-маз өте сезімтал, ал кейбір теріс биопсия нәтижелері биопсиядағы зақымданудың жеткіліксіз алынуын көрсетеді, сондықтан оң цитологиямен теріс биопсия нәтижесі болған жағдайда мұқият бақылау қажет. Эксперименталды визуализациялау әдістері кең жолақты жарық (мысалы, тікелей визуализация, спекулоскопия, цервикография, сірке қышқылымен немесе Луголь ерітіндісімен визуалды тексеру және колпоскопия) және электрондық анықтау әдістерін (мысалы, Polarprobe және in vivo спектроскопия) пайдаланады. Бұл әдістер арзан және оларды орындау үшін салыстырмалы түрде аз оқыту жеткілікті. Алайда, олар Пап-маз скринингі мен колпоскопия сияқты тиімді емес. Қазіргі уақытта бұл әдістер кең ауқымды сынақтармен расталмаған және кеңінен қолданылмайды.

Австралия

Австралия 1991 жылдан бері жатыр мойнының скринингтік бағдарламасында Пап-тестін пайдаланып келді, ол 18 жастан асқан әйелдердің әр екі жылда бір рет тексерілуін қажет етті. 2017 жылдың желтоқсан айында Австралия Пап-тестін қолдануды тоқтатты және оны 25 жастан бастап бес жылда бір рет жүргізілетін жаңа HPV тестімен алмастырды. Medicare тестілеудің құнын жабады; бірақ, егер пациенттің дәрігері тікелей төлем жүйесін қолдамаса, олар визит үшін төлеуге және Medicare қайтарымын алуға тура келуі мүмкін.

Тайвань

Ақысыз Пап-тест 1974–1984 жылдар аралығында ұсынылды, кейіннен 1995 жылы 30 жастан асқан барлық әйелдерге Пап-тест құны Ұлттық медициналық сақтандыру арқылы өтелуімен алмастырылды. Бұл саясат 2018 жылға дейін сақталып, әйелдерді кем дегенде үш жылда бір рет тексеруге ынталандырды. Дегенмен, Пап-тест жасаған адамдардың саны Австралия сияқты елдермен салыстырғанда аз. Кейбір мамандар бұл жағдайдың себебі тест туралы және оның қолжетімділігі туралы хабардарлықтың жетіспеуі деп санайды. Сонымен қатар, созылмалы немесе басқа репродуктивті аурулары бар әйелдердің тест жасарту мүмкіндігі төмен екені анықталды.

Англия

2020 жылдан бастап Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі (NHS) 25-ден 49 жасқа дейінгі әйелдерді әр үш жылда бір рет, ал 50 жастан асқан әйелдерді әр бес жылда бір рет жатыр мойнының цитологиялық тексеруіне (маз алу) шақырады. Австралия сияқты, Англияда да HPV тестілеуі оң нәтиже көрсеткен жасушаларды Пап-тест арқылы тексеруге дейін жүргізіледі. Бұл тест Ұлттық жатыр мойны тексеру бағдарламасының құрамында тегін түрде жасалады.

Коккоидты бактериялар

Пап-тестісінде коккоидты бактериялар табылуы, егер тесттің қалған нәтижелері қалыпты болса және инфекциялық белгілер болмаса, маңызды емес. Дегенмен, егер қабыну дәрежесі алдын-ала қатерлі және қатерлі ісік процестерін анықтауға кедерлес келтірсе, бұл жағдайда мазды қайталаудан бұрын стрептококктар мен анаэробты бактерияларға (мысалы, метронидазол және амоксициллин) кең спектрлі антибиотиктермен емдеу қажет болуы мүмкін. Басқа жағдайда, тест әдеттегіден ертерек қайталанады. Егер қынаптан шығатын сұйықтық, жаман иіс немесе тітіркеніс белгілері болса, коккоидты бактериялардың болуы жоғарыда аталғандай антибиотиктермен емдеуді талап етуі мүмкін.