Кіріспе

Анатомиялық патология (Британ Достастығы) немесе анатомиялық патология (АҚШ) – ағзалар мен тіндерді макроскопиялық, микроскопиялық, биохимиялық, иммунологиялық және молекулалық тұрғыдан зерттеу негізінде ауруды диагностикалаумен айналысатын медициналық мамандық. 20-шы ғасырда хирургиялық патология үлкен дамуға жетті: бүкіл денелерді тарихи зерттеуден (автопсиядан) бастап, қазіргі заманғы тәжірибеге дейін – онкологияда емдеу шешімдерін қабылдау үшін қатерлі ісіктерді диагностикалау және олардың барысын болжауға бағытталды. Оның қазіргі негізін қалаушы – итальян ғалымы Джованни Баттиста Морганни. Анатомиялық патология – патологияның екі саласының бірі, екіншісі – клиникалық патология, ол дене сұйықтықтары мен тіндерін зертханалық талдау арқылы ауруды анықтаумен айналысады. Көптеген патологтар анатомиялық және клиникалық патологияны бірге жүзеге асырады, бұл комбинация жалпы патология деп аталады. Ветеринариялық патологияда да ұқсас мамандықтар кездеседі.

Клиникалық патологиямен айырмашылықтар

Анатомиялық патология – патологиялық диагностика бойынша оқытылған дәрігердің хирургиялық материалдарды өңдеу, зерттеу және диагноз қою саласына қатысты. Клиникалық патология тіндер мен дене сұйықтықтарын зертханалық талдауды қамтиды; процедураларға қан үлгілерін талдау, зәр талдау, нәжіс үлгілерін талдау және ми-жұлын сұйықтығын талдау кіруі мүмкін. Клиникалық патологтар қан банкі, клиникалық химия, микробиология және гематология сияқты бірнеше сала бойынша мамандануы мүмкін. Анатомиялық патологияның өзі кіші мамандықтарға бөлінеді, олардың негізгілері: хирургиялық патология (сүт безі, гинекологиялық, эндокриндік, асқазан-ішек жолы, зәршылық жүйе, жұмсақ тіндер, бас және мойын, дерматопатология), нейропатология, гематопатология, цитопатология және сот-медициналық патология. Патологиямен шұғылдануға лицензия алу үшін медициналық институтты бітіріп, медицинамен айналысуға лицензия алу қажет. Жұмысқа орналасу немесе ауруханадағы мүмкіндіктерді алу үшін, әдетте, аккредиттелген интернатура бағдарламасын аяқтау және сертификат алу (АҚШ-та – Америка патологиялық кеңесі немесе Америка остеопатиялық патологиялық кеңесі) талап етіледі.

Хирургиялық патология

Хирургиялық патология – анатомиялық патологтардың басым бөлігі үшін ең маңызды және көп уақытты алатын тәжірибе саласы. Хирургиялық патологияға хирургиялық материалдардың макро және микроскопиялық зерттеулері, сондай-ақ жалпы терапевтер, медициналық мамандықтар, дерматологтар және интервенциялық радиологтар сияқты хирург емес мамандар жіберген биопсиялардың қарастырылуы кіреді. Хирургиялық патологияда молекулалық диагностика сияқты клиникалық патологиямен дәстүрлі түрде байланысты технологиялар мен біліктердің қажеттілігі артып келеді.

Ауыз және жақ сүйек- бет патологиясы

Америка Құрама Штаттарында ауыз және жақ-бауыр патологиясын жүргізуге медициналық емес, тіс дәрігерлері, осы салада арнайы білім алғандар, кәсіби аттестаттаудан өтуі мүмкін.

Цитопатология

Цитопатология – анатомиялық патологияның бір саласы болып табылады, ол эксфолиация немесе жіңішке инемен алынған жасушалардың микроскоппен қарастырылуымен айналысады. Цитопатологтар беткей орналасқан мүшелердің, ісіктердің немесе кисталардың жіңішке инемен аспирациясын жасауға дайындалады және көбінесе пациент пен кеңесші дәрігердің қатысуымен дереу диагноз қоя алады. Пап-тест сияқты скринингтік тесттерде бастапқы қарап шығуды дәрігер емес цитотехнологтар жүргізеді, ал патолог тек оң немесе күмәнді жағдайларды қарастырады. Цитопатология – АҚШ-та мамандық бойынша сертификаттауға болатын сала.

Молекулалық патология

Молекулалық патология – анатомиялық және клиникалық патологияның дамып келе жатқан жаңа саласы. Ол тіндер мен жасушалардағы ауруларды зерттеу үшін нуклеин қышқылына негіделген әдістерді, мысалы, тікелей гибридтеу, кері транскриптаза полимераза тізбекті реакциясы және нуклеин қышқылы микромассивтерін пайдалануға бағытталған. Молекулалық патология анатомиялық және клиникалық патологиямен тәжірибедегі кейбір аспектілерді ортақ, және кейде "аралас" пән ретінде қарастырылады.

Сот патологиясы

Сот патологоанатомы өлім себебін және заңдық тұрғыдан маңызды басқа да ақпаратты анықтау үшін арнайы оқудан өтеді. Бұл ақпараттар медициналық жағдайы белгілі емес кенеттен қайтыс болған адамдардың, табиғи емес себептерден қайтыс болғандардың, сондай-ақ адам өлтіру, немесе қылмыстық күдік тудыратын өлімдердің себептерін анықтауға бағытталған. Сот патологоанатомдарының көп бөлігі табиғи себептерден болатын өлімдермен айналысады. Көбінесе, өлім себебін анықтауға көмектесу үшін токсикологиялық, гистологиялық және генетикалық зерттеулер сияқты қосымша тесттер қолданылады. Сот патологоанатомдары адам өлтіру және күдікті өлім жағдайлары бойынша сотта куәлік беруі мүмкін. Олар сонымен қатар қоғамдық денсаулық сақтауда маңызды рөл атқарады, мысалы, жұмыс орнындағы, қамаудағы өлімдерді, балалардың кенеттен және күтпеген өлімін тергейді. Көптеген сот патологтары өз қызметінде жүрек патологиясынан туындаған кенеттен өлім, есірткілерден туындаған өлім, немесе сәбилердің кенеттен өлімі (SIDS) сияқты нақты салаларға мамазданады.

Канада

Анатомиялық патология (АП) – Канада Корольдік дәрігерлер және хирургтар колледжі тағайындайтын мамандықтардың бірі. Патологиямен байланысты басқа сертификаттар: жалпы патология (GP), гематопатология және нейропатология. Осы сертификаттардың кез келгеніне үміткер болу үшін медициналық факультеттің төрт жылын және ординатураның бес жылын аяқтау қажет.

Америка Құрама Штаттары

Анатомиялық патология (АП) – Америка патологиялық кеңесі ұсынатын екі негізгі сертификаттың бірі (екіншісі – Клиникалық патология (КП)) және Америка остеопатиялық патологиялық кеңесі ұсынатын үш негізгі сертификаттың бірі. Анатомиялық патология бойынша сертификат алу үшін, тәлімгер төрт жыл медициналық мектепті бітіріп, содан кейін үш жыл ординатурада оқуы керек. АҚШ-тың көптеген патологтары АП және КП екі сертификатқа ие, бұл жалпы төрт жылдық ординатураны талап етеді. Ординатураны аяқтағаннан кейін көптеген патологтар АП немесе КП-нің белгілі бір саласында тәжірибе жинау үшін қосымша жылдар бойы феллоушылыққа түседі. Патологтардың көмекшілері – анатомиялық және сот-медициналық патология бойынша мамандандырылған білімі бар жоғары квалификациялы медицина қызметкерлері. Патологтың көмекшісі болу үшін NAACLS аккредиттеуін алған бағдарламаны аяқтау және ASCP сертификациялық емтиханын сәтті тапсыру қажет.

Практикалық параметрлер

Академиялық анатомиялық патология университеттердің медициналық орталықтарында патологтармен жүзеге асырылады, олар сонымен қатар университет оқытушылары болып табылады. Осыған байланысты, олар патология резиденттерін оқыту, медицина студенттеріне дәріс оқу, негізгі, клиникалық немесе аудармалық зерттеулер жүргізу немесе әкімшілік міндеттерді орындау сияқты алуан түрлі міндеттерді атқаруы мүмкін, бұл диагностикалық анатомиялық патологиямен шұғылданудан өзгеше. Академиялық ортадағы патологтар көбінесе анатомиялық патологияның нақты бір саласында маманданады және өздерінің білікті салаларындағы жағдайлар бойынша басқа патологтарға консультант ретінде көмектесе алады. Топтық практика – ең дәстүрлі жеке практика моделі. Осы үлгіде, тәжірибелі патологтар тобы кіші патологтарды жұмысқа алып, диагностикалық қызметтер ұсыну үшін ауруханалармен келісімшарт жасайтын серіктестікті басқарады, сондай-ақ амбулаториялық жағдайда жұмыс істейтін жергілікті клиникалық дәрігерлерден жолдамалар тартады. Көбінесе топтың гистология және тіндерді қосымша зерттеу үшін зертханасы болады, сондай-ақ ауруханалық зертханаларды басқаруға келісімшарттары болуы мүмкін. Осы үлгіде жұмыс істейтін көптеген патологтар анатомиялық және клиникалық патология бойынша білім алған және сертификатталған, бұл оларға қан банктерін, клиникалық химия зертханаларын және медициналық микробиология зертханаларын бақылауға мүмкіндік береді. Америка Құрама Штаттарындағы AmeriPath сияқты анатомиялық патология қызметтерін ұсынатын ірі корпоративтік провайдерлер де бар. Бұл үлгіде патологтар тәуелсіз серіктестер емес, жалақы алатын қызметкерлер болып табылады. Бұл модель дәрігерлердің тәуелсіздігін төмендетуі мүмкін деген сынға ұшырады, бірақ оны қолдайтындар мұндай практикалардың үлкен көлемі масштабты экономикаға және жоғары мамандануға, сондай-ақ мамандандырылған тестілеу әдістерін қолдауға жеткілікті көлемді қамтамасыз етеді деп санайды. Тағы бір практикалық модель – клиникалық мамандықтардағы дәрігерлерден, радиология және патологиядан құралған көпсалалы топтар. Кейбір жағдайларда, мұндай топтар HMO немесе басқа да ірі денсаулық сақтау ұйымымен басқарылатын ірі ұйымдар болуы мүмкін. Ал басқаларында олар негізінен патологтарды топ үшін диагностикалық қызметтер көрсету үшін жұмысқа алатын клиникалық топтық практикалар болып табылады. Бұл топтар өздерінің зертханаларына ие болуы мүмкін немесе кейбір жағдайларда "под-лабораториялармен" келісімшарт жасауы мүмкін, бұл клиникалық топтарға кеңістікті жалға алуға және патологиялық қызметтер үшін тікелей сақтандыру төлемдерін алуға мүмкіндік береді. Medicare ережелеріне енгізілмек болған өзгерістер АҚШ-та мұндай шараларды толығымен жоюы мүмкін.