Кіріспе

Артур Конан Дойлдың қысқа әңгімелер жинағы, «Шерлок Холмс оқиғалары» – британ жазушысы Артур Конан Дойлдың қысқа әңгімелер жинағы, алғаш рет 1892 жылдың 14 қазанында жарық көрді. Онда кеңесші детектив Шерлок Холмс туралы ең алғашқы әңгімелер бар, олар 1891 жылдың шілдесінен 1892 жылдың маусымына дейін «The Strand Magazine» журналының он екі айлық санында жарияланды. Әңгімелер сол ретпен жинақталған, бұл кез келген ойдан шығарылған уақыт бойынша ретпен сәйкес келмейді. Он екі әңгімеге ортақ жалғыз кейіпкерлер – Холмс және доктор Уотсон, және барлығы Уотсонның көзқарасынан бірінші тұлғада баяндалады. Жалпы, «Шерлок Холмс оқиғалары» әлеуметтік әділетсіздіктерді анықтап, оларды түзетуге тырысады. Холмс әділдіктің жаңа, теңдікті қамтамасыз ететін сезімін ұсынатын тұлға ретінде бейнеленеді. Бұл әңгімелер жақсы қабылданып, «The Strand Magazine» журналына жазылушылар санын арттырды, бұл Дойлға келесі әңгімелер үшін көбірек ақы талап етуге мүмкіндік берді. Бірінші әңгіме, «Богемиядағы жанжал», Айрин Адлер кейіпкерін енгізеді, ол Дойлдың осы бір әңгімесінде ғана пайда болғанына қарамастан, қазіргі Шерлок Холмс бейімдемелерінде танымал кейіпкер, көбінесе Холмсқа ғашық әйел ретінде бейнеленеді. Дойл осы жинақтағы төрт әңгімені өзінің он екі сүйікті Шерлок Холмс әңгімелеріне қосты, ал «Жақынды топтың оқиғасы» оның ең сүйіктісі деп таңдады.

Контекст

Артур Конан Дойл 1870-ші жылдардың соңында университетте медицинаны оқып жүргенде жазуға кірісті және оның алғашқы "Сасаса аңғарының құпиясы" атты қысқа әңгімесі 1879 жылдың қыркүйегінде жарық көрді. Сегіз жылдан кейін оның алғашқы Шерлок Холмс әңгімесі, "Скарлеттегі зерттеу" романы Ward Lock & Co. баспасынан жарық көрді. Ол жақсы қабылданды, бірақ Дойлге осы үшін аз төленді; "Төрт белгісі" атты жалғау романы Липпинкотттың ай сайынғы журналында жарияланғаннан кейін ол назарын қысқа әңгімелерге аударды. 1891 жылдың қаңтар айында жаңадан ашылған The Strand Magazine журналының редакторы Герберт Гринхоу Смит Дойлдан екі әңгіме алды. Кейінірек ол өзінің реакциясын былай деп сипаттады: "Мен бірден оның Эдгар Аллан Подан кейінгі ең ұлы әңгімеші екенін түсіндім". Олардың біріншісі, "Богемиядағы жанжал", Сидни Пейджет салған он суретімен шілде айының санында жарық көрді. Бұл әңгімелер танымал болды, журналдың таралымын арттыруға көмектесті, содан кейін жиналып, The Strand Magazine баспасының иесі Джордж Ньюнес 1892 жылдың 14 қазанында "Шерлок Холмс оқиғалары" атты кітап ретінде жариялады. Кітаптың алғашқы таралымы Ұлыбританияда 10 000 дана, ал АҚШ-та 4 500 дананы Харпер Бразерс баспасы келесі күні шығарды. Сидни Пейджет The Strand журналындағы және жинақтағы барлық он екі әңгімені суреттеді. Алдыңғы Холмс романдарының суреттерін басқа суретшілер салған.

Қорытынды

Шерлок Холмс оқиғаларының барлық әңгімелері доктор Уотсонның көзқарасынан бірінші тұлғада баяндалады, Шерлок Холмс туралы әңгімелердің төртеуін қоспағанда. Дойл туралы "Оксфорд ұлттық биографиялық сөздігінде" айтылғандай, "Шерлок Холмс оқиғалары" жинағындағы әңгімелерде "патшаның опера әншісіне жасаған опасыздығы, әкесінің өгей баласын жалған махаббатпен алдауы, аристократ алаяқтың құлдыраған ломбард иесін пайдалануы, Кенттегі қаңғыбастың зор мүлкі" сияқты әлеуметтік теңсіздіктер көрсетіледі. Кітап 1929 жылы Совет Одағында "окультизмге" байланысты деп айыпталып тыйым салынған, бірақ осы сияқты тыйым салынған кітаптардың қара нарығында танымал болды және 1940 жылы шектеу алынып тасталды.

Сыни қабылдау

Шерлок Холмс оқиғалары "The Strand Magazine" журналында бөлім-бөлім жарияланғаннан кейін жақсы қабылданып, құрметке ие болды. 1891 жылдың шілде айында "Богемиядағы дау" жарық көргеннен кейін "Hull Daily Mail" газеті осы әңгімені Дойлдың "талантына лайық" деп бағалады. Бір жылдан астам уақыт өткен соң, Дойл "Шерлок Холмс оқиғалары" кітабын аяқтағаннан кейін қысқа әңгімелерді жариялаудан үзіліс жасады. "Belfast News Letter" газетінде "The Strand Magazine" журналында басқа бір автордың әңгімесіне шолу жасалып, оның "бір жыл бұрын шамалы қызығушылық тудыруы мүмкін" екені айтылды, бірақ Дойлдың жазу өнерінің "ерекше күші" әңгімелер арасындағы сапаның айырмашылығында анық көрінді. "Leeds Mercury" газеті Холмстың мінез-құлқының, "барлық ең ұсақ кемшіліктерімен" суреттелуін ерекше мақтады. "Hampshire Telegraph" газетінің тілшісі Дойлдың "Мика Кларк" сияқты терең ойлы туындылары Холмс әңгімелерінен гөрі аз танымал болғанына қайғырып, "әдебиеттен табыс табуды көздейтін автор оқырмандарының қалауын жазуы керек" деген қорытындыға келді.

Бейімделулер

Шерлок Холмс фильмдер мен пьесаларға көптеген рет бейімделді, ал кейіпкерді 70-тен астам әртүрлі актерлер 200-ден астам фильмде ойнады. Бірқатар фильмдер мен телесериалдар "Шерлок Холмс оқиғалары" деген атауды алды, бірақ олардың кейбіреулері түпнұсқа әңгімелер, Дойлдың бірнеше әңгімелерінің комбинациялары немесе бір жағдайда "Төрттің белгісі" бейімделуі. "Богемиядағы жанжал" атты алғашқы әңгімедегі Айрин Адлер тек бір әңгімеде ғана пайда болғанымен, көптеген қазіргі заманғы бейімделулерде маңызды рөлде көрінеді. Көбінесе қазіргі заманғы бейімделулерде ол Холмсқа ғашық болғандай бейнеленеді, мысалы Роберт Доэртидің "Элементар" және BBC-дің "Шерлок" сериалдарында, тіпті әңгіменің өзінде: "Ол Ирен Адлерге қатысты махаббатқа ұқсас сезімдерді сезінбеді" деп айтылады. Көптеген сериалдар осы жинақтағы барлық немесе барлық дерлік әңгімелерді бейімдеді, соның ішінде 1921–1923 жылдардағы Столл фильмдер сериясы ("Бес апельсин пипінен басқа"), "Шерлок Холмс оқиғалары" радио сериясы (1930–1936), 1939–1950 жылдардағы "Шерлок Холмс жаңа оқиғалары" радио сериясы ("Берилл тәжінен басқа"), және BBC "Шерлок Холмс" 1952–1969 жылдардағы радио сериясы. Жинақтың көптеген әңгімелері 1984 жылдан 1994 жылға дейін көрсетілген Гранада Телевидениесінің "Шерлок Холмс" сериясының эпизодтары ретінде пайда болды. "Шерлок Холмс оқиғаларындағы" әңгімелер 1990–1991 жылдары BBC Radio 4 үшін BBC "Шерлок Холмс" 1989–1998 радио сериясының бөлігі ретінде драматизацияланды және "The Classic Adventures of Sherlock Holmes" (2005–2016) радио сериясының эпизодтары ретінде бейімделді. Жинақтағы әңгімелер көптеген басқа қойылымдарға да бейімделді.