Кіріспе

Haematoxylum campechianum (қара ағаш, қан ағашы, көк ағаш, campeachy ағашы, campeche logwood, Ямайка ағашы, logwood немесе logwood ағашы) – бұршақ тұқымдасына (Fabaceae) жататын гүлді ағаштардың бір түрі. Ол Мексиканың оңтүстігінде «Árbol de campeche» деп аталады және Кариб теңізі, Орталық Американың солтүстігі және әлемнің басқа да аймақтарына әкелінген. Бұл ағаш 17-19 ғасырларда мата бояу үшін Еуропаға кеңінен экспортталатындықтан, үлкен экономикалық маңызға ие болды. Қазіргі Белиз мемлекеті 17-18 ғасырларда ағылшындар құрған ағаш кесу лагерьлерінен пайда болды. Ағаштың ғылыми атауы «қан ағашы» дегенді білдіреді (грек тілінде «haima» – қан, ал «xylon» – ағаш).

Қолданылуы

Гематоксил шампекшянды ұзақ жылдар бойы табиғи бояу көзі ретінде пайдаланған. Оның қабығы мен жапырақтары түрлі медициналық қолданыстарда да қолданылады. Бұрын ол әмбебап бояу саналды және маталарға, сондай-ақ қағазға кеңінен қолданылды. Экстракті бір кезде pH көрсеткіші ретінде қолданған. Ол бейтарап ортада қоңыр, қышқыл ортада сары-қызыл, ал сілтілі ортада күлгін түске айналады.

Ағаш және қарақшылар

Сонымен қатар, логвуд ағашы 17-шы ғасырдағы пираттардың өмірінде және пираттық алтын дәуірінде маңызды рөл атқарды. Испания 17-ші және 18-ші ғасырларда Орталық және Оңтүстік Американың барлығын өз егемендік аумағы деп жариялады; дегенмен, ағылшын, голланд және француз теңізшілері логвуд ағашының құндылығын мойындап, оны кесіп, жинап, Еуропаға қайтару үшін лагерьлер құрды. Испания мерзім-мерзім жекеменшік кемелерді логвуд ағашын кесушілерді ұстауға жіберді – мысалы, Хуан Корсоның 1680 жылғы саяхаты – кейде испан қалаларына жасалған пират шабуылдарына жауап ретінде. Логвуд ағашын кесушілер, енді жұмыссыз қалғандықтан, көбінесе пираттар мен қарақшылардың экипаждарына қосылып, испандықтарға шабуыл жасады, Эдмунд Кук испандықтарға екі логвуд ағашын тасымалдайтын кемесін жоғалтқаннан кейін солай істеді. 1715 жылы испан әскерлері көптеген аңшылар мен логвуд ағашын кесушілерді қуғанда, олар Нассауға ағылып, ондағы пираттардың қатарын одан әрі көбейтті. 1720-ші жылдардың ортасына қарай логвуд ағашын кесушілер Франсис Сприггс, Эдвард Лоу және Джордж Лоутер сияқты пираттардың нысанасына айналды; пират капитандыры Сэмюэл Беллами мен Блэкбирд одан да әрі барып, тұтқынға алынған логвуд ағашын тасымалдайтын кемелерді пират кемелеріне айналдырды. Логвуд ағашын кесу пайдалы болды – "Үкіметтік есепке сәйкес, 1713-1716 жылдар аралығында төрт жыл ішінде Англияға жылына кемінде 60 000 фунт стерлингке шамамен 4965 тонна логвуд ағашы экспортталды" – бірақ ол темекі және басқа да заңды экспорттан түскен пайданың аз бөлігін ғана құрады және "әлемнің шалғай бұрышында бірнеше жүз бұрынғы теңізшілер мен пираттар жүргізген шағын өнеркәсіп болып келді".