Кіріспе

Көне грек мүсіндері

Курос (κοῦρος, көпше түрі – kouroi) – ежелгі грек мүсіндерін бейнелейтін, денесі жалаңаш еркек жастардың тұрған мүсіндерін атауға қолданылатын қазіргі термин. Олар алғаш рет Грециядағы архаикалық кезеңде пайда болды және Аттика мен Беотияда кең таралған, ал Сицилия сияқты басқа ежелгі грек аймақтарында сирек кездеседі. Мұндай мүсіндер грек тілінде сөйлейтін әлемнің барлық жерінде табылған, олардың көп бөлігі Аполлонның қасиетті орындарында сақталған, оның ішінде Аполлон Птойон қасиетті орнынан жүзден астам мүсін табылды. Бұл тұрған мүсіндер көбінесе мәрмәрден жасалған, бірақ әк тас, ағаш, қола, піл сүйегі және терракотадан да жасалған. Олар көбінесе адамның нақты мөлшерінде болады, бірақ ерте замандағы алып мүсіндерінің биіктігі 3 метрге жетеді. Куростың әйелдер бейнесіндегі мүсіндік әріптесі – коре.

Атрибуттары мен мағынасы

Куроилер сақалсыз, белгілі бір үлгіде алға қадам басатын және көбінесе жалаңаш болады. Әрине, бұл куроилер осылай анықталғанда, басқа еркек тұлғалардан – атап айтқанда, жасөспірімдер, қарулы жауынгерлер немесе сақалды тұлғалардан өзге категорияны құрай ма деген сұрақ тудырады. Риджвей (1993) қараңыз. Бірнеше ерте куроилердің белдері белбеумен байланған, бірақ бұл әдет VI ғасырдың басында тоқтатылған. Мұндай белбеулер дәстүрлі түрде күрделі костюмнің ықшамдалған символы деп есептеледі, мысалы, Деонна, Бродман; Риджвей (1993) қараңыз. Сондықтан, олардың Аполлонды бейнелейтініне күмән туғызады. Дегенмен, олардың көпшілігі Аполлонға арналған жерлерден табылған және сол құдайға арналған, бұл Риджвейді (1993) курос типті мүсіннің ертедегі белдікті түрінің Аполлонның алып бейнесін алмастыру үшін VII ғасырдың соңында пайда болғанын болжауға жетеледі. Бұл тұжырымды сурет өнері тарихшысы Эндрю Стюарт одан әрі дамытты, ол куроилердің таралуы аристократия билікке келген қала-мемлекеттермен сәйкес келеді және құдайлық және естелік арасындағы ауысу аристократияның қасиеттерін мәңгілікке теңестіру екенін айтады.

Тенея-Воломандра тобы

Б.з.д. 575–550: Воломандрадан табылған аттикалық курос және Тенеядан (Мюнхен 168) табылған коринфтік үлгінің атымен аталған. Бұл кезең Орта Архаиканың гүлденуін көрсетеді, ал бұл куростар Берлиндегі тұрған Коре, Москофорос және Көксақалды фронтон сияқты туындылармен бір замандас. Бұл топта ерте стильдердің берік, сәулеттік сипаты мен күшті, ағынмен өтетін натурлылықтың көркемдік мүмкіндіктері арасындағы кернеу байқалады. Осы кезеңдегі анатомиялық жаңалықтар келесідей: құлақ бірнеше жазықтықта қашалған. Көздің дөңгелектігі енді көрсетіледі. Еріндер жоғары қарай иіліп, бұрыштарда бірігеді, жоғарғы ерін төменгісінен сәл шығып тұрады. Мойынның құрылымы жалпыланған, көрсетілген стерно-мастоид бұлшықтары сәл бейнеленген пішіндермен белгіленеді. Орталық сызықтағы кеуде сүйегінің бойындағы ойыс көбінесе бейнеленген пішіндермен алмастырылады, ал linea alba тек ойыспен белгіленеді. Төс клеткасының төменгі шекарасы сәл дөңгелек доға пішінін алады. Ілкік сүйегінің үстінде сыртқы тіс етінің сәл иілуі байқалады. Қабырғалар бейнеленген пішіндер түрінде көрсетілген. Еректеуші омыртқа бұлшықтары кейде бейнеленеді. Бас бармақтың мөлшері қалыпты. Ішкі кеңістік сыртқы кеңістікке қарағанда төменге түседі. Тізелер ішке қарай иіледі. Сыртқы тобық сүйегі ішкі тобық сүйегінен төмен және артқа қарай орналасқан. Кішкентай саусақтар ішке қарай бұрылады. Метатарсал сүйектер жеңіл көрсетілген. Бұл кезеңнің абсолюттік мерзімін Москофоросқа Ромбостың бағыштауы анықтайды, ол 566 жылғы Панатеяға қатысты жарлықпен бірдей уақытқа жатуы мүмкін. Москофорос стилі осы топтың ерте кезеңіне ұқсас, бұл бізге шамамен 570 жылдың жоғарғы шегін береді. Агорадағы құдықтан табылған және қарафигуралық керамикалық сынықтарының қабатымен б.з.д. 550 жылға дараланған нұсқа, жалпақ бадам тәрізді көздерге, трапецияның болмауына және төменгі кеуде қуысының тік бұрышына ие, бұл соңғы Тенея-Воломандраға тән, стильдің төменгі шегін анықтауға көмектеседі.