Кіріспе

Ежелгі Мысыр сәулетшісі Сененмут (кейде Сенмут, Сенемут немесе Сенмут деп жазылады) - XVIII династиядағы ежелгі Мысыр сәулетшісі және мемлекеттік қызметкері. Оның есімі тікелей "анасының інісі" деп аударылады.

Отбасы

Сененмут – сауатты провинциялық ата-анасы Рамозе мен Хатноферден (немесе "Хатнефреттен") Иунь қаласынан (қазіргі Армант) қарапайым текті адам болып дүниеге келген. Сененмуттың үш ағасы (Аменемхет, Минхотеп және Пейри) және екі әпкесі (Аххотеп пен Нофретор) болғандығы мәлім. Дегенмен, тек Минхотептің аты ғана TT71 ғимараты мен TT353 қабірінен тыс, Рамозе мен Хатнофердің жерлеу камерасынан табылған сандықтың қақпағындағы тізімде кездеседі. Сененмут туралы көптеген патшалық емес египеттіктерден гөрі көбірек мәлімет белгілі, себебі оның ата-анасының бірлескен қабірі (құрылысын Сененмут өзі қадағалаған) 1930 жылдардың ортасында Метрополитен мұражайымен толыққандай жай-күйінде табылған және сақталған. Кристин Мейер Сененмуттың өмірі бойы отбасы құрмағандығын көрсететін нақты дәлелдер ұсынды: мысалы, Сененмут өзінің қабірлеріндегі жерлеу стелаларында ата-анасымен бірге бейнеленген; ол 353-ші қабірдегі "Өлілер кітабының" 110-шы тарауының суретінде әйелімен емес, жалғыз бейнеленген, сондай-ақ Сененмуттың жерлеу рәсімдерін орындауды оның ұлдарының бірі емес, ағасының бірі жүзеге асырған.

Мансап

Сененмут алғаш рет ұлттық деңгейде «Құдайдың әйелі» (Хатшепсут) және «Патша қызының» (Неферуре) «Күзетшісі» ретінде тарихи жазбаға енді. Кейбір египтологтар Сененмуттың патшалық қызметке кірісуін Тутмос I билік кезінде болған деп санайды, бірақ оның Тутмос II билік кезінде немесе Хатшепсут әлі регент болып, фараон болмаған кезде болғаны әлдеқайда ықтимал. Хатшепсут фараон болып тағайындалғаннан кейін Сененмутқа одан да беделді лауазымдар беріліп, патшаның бас күзетшісі болды. Сененмут Карнак ғибадатханасының кіреберісіндегі, сол кезде әлемдегі ең биік екі обелисктің қазылуын, тасымалдануын және орнатылуын қадағалады. Бүгінде олардың екеуі де тұр, бірақ олар Chapelle Rouge-те еске алынған. Карнак қарамағындағы Қызыл капелла кемелік қасиетті орын ретінде қарастырылған және бастапқыда екі обелиск арасында тұрған болуы мүмкін. (Хатшепсуттің қалған обелискі 15-ші жылы оның Хеб Сед фестивалінің бөлігі ретінде орнатылды; біреуі Карнак ғибадатханасында әлі де тұр, ал екіншісі көп ғасырлар бұрын құлап, бөліктерге айналды.) Сененмут Дейр-эль-Бахридегі Хатшепсуттің жұмыстарының бас сәулетшісі екенін мәлімдейді. Сененмуттың шедеврлік құрылыс жобасы – Хатшепсуттің жерлеу ғибадатханасы, сондай-ақ Джесер Джесеру деп белгілі, ол Нилдің батыс жағалауында, Патшалар аңғарына кіреберістің жанында Сененмут жобалап, іске асырған жерде орналасқан. Басты орын – Джесер Джесеру немесе «Сублимдердің Сублимі» жерлеу ғибадатханасы («Қасиеттілердің Қасиеті»), Парфеноннан шамамен мың жыл бұрын салынған, кемелді үйлесімді колонналы құрылым. Джесер Джесеру бір кезде бақтармен көркейтілген террасалардың қатарының үстінде орналасқан. Ол үстіне тік көтерілетін жартасқа салынған. Джесер Джесеру және Дейр-эль-Бахри кешенінің басқа ғимараттары ежелгі әлемнің ұлы құрылыстарының бірі саналады. Ғимарат кешенінің дизайны 500 жыл бұрын Дейр-эль-Бахриде салынған Ментухотеп II-нің жерлеу ғибадатханасынан алынған деп есептеледі. Сененмуттың Хатшепсуттің сарайындағы маңыздылығы күмәнсіз: ол өзінің қабірлік шіркеуін және жерлеу камерасын қазу үшін Шейх Абд әл-Қурна мен Дейр-эль-Бахридің өзіндегі ең жақсы құрылыс алаңдарын бірден иелене алды. Сененмуттың Тебадағы 71-ші қабірі 7-ші жылдың соңында басталды, «Хатшепсуттің таққа отыруынан, Хатнофердің өлімінен және Хатнофердің бірнеше отбасы мүшелерінің қазылған сүйектерімен жерленгенінен кейін», ал «капелладағы қазбалар әйел фараонның билігінің 7-ші жылынан кейін де жалғасқанға ұқсайды». Сененмуттың қабірі Хатшепсуттің құрметіне ие болған көрінеді және «Пунт рельефтеріндегі оның бейнесі, әрине, Хатшепсуттің 9-шы жылынан кейінгі уақытқа жатады». Мысырдағы ең көне жұлдыз картасы Сененмут қабіріндегі әсемдеменің негізгі бөлігі ретінде табылды. Сененмуттың қабіріндегі астрономиялық төбе (TT 353) солтүстік және оңтүстік аспанды бейнелейтін екі бөлікке бөлінген. Бұл оның мансабының тағы бір қырын көрсетеді, ол ежелгі астроном болғанын көрсетеді. Кейбір египтологтар Сененмут Хатшепсуттің жақыны болған деген теорияны ұсынады. Теорияны қолдау үшін келтірілетін фактілер: Хатшепсут Сененмутқа өзінің атын және өзінің суретін Джесер Джесерудегі негізгі есіктердің артына қоюға рұқсат берді, сондай-ақ Джесер Джесеру жұмысшылары демалыс үйі ретінде пайдаланған аяқталмаған қабірдегі граффитиде фараондық киімдегі еркек пен гермафродиттің ашық жыныстық әрекетте бейнеленгені. Оның қайда жерленгені белгісіз, бірақ Сененмут өзіне арнап шіркеу мен қабір салдырды. Шіркеу (TT71) – Асылдар қабірінде, ал қабір (TT353) – Хатшепсуттің жерлеу ғибадатханасының жанында және әйгілі жұлдызды төбесі бар. Екеуі де Тутмос III билік кезінде, мүмкін, Хатшепсуттің есін жою науқаны кезінде қатты зардап шекті. Бұл қабірлердің екеуі де егістіктік жоғары лауазымды адамның қабірінен күтілетіндей толық емес. TT71 – Тибаның әдеттегі қабірлік шіркеуі, бірақ онда жерлеу камералары жоқ. TT353 толығымен жер астында, жер үстіндегі шіркеусіз. Олар бір-бірін толықтырып, тек бірге толық жерлеу монументін құрайды.