Нефертари: Мысыр патшайымы және Рамзес II-нің әйелі

Кіріспе

Мысыр патшайымы және Рамсес II-нің әйелі, Ежелгі Мысыр патшайымы Нефертари, сондай-ақ Нефертари Меритмут деп те аталады, Мысыр патшайымы және Ұлы Рамсес патшасының Басты әйелдерінің (немесе қалыңдықтарының) біріншісі болды. Ол Клеопатра, Нефертити және Хатшепсут сияқты танымал Мысыр патшайымдарының қатарындағы ең белгілі патшайымдардың бірі және өз билігімен танылмаған немесе олай ойламайтын патшайымдардың ішіндегі ең көрнектісі. Ол жақсы білім алған, сол кезде өте сирек кездесетін иероглифтерді оқи және жаза білген. Ол осы қабілеттерін дипломатиялық жұмыста пайдаланып, сол заманғы басқа да көрнекті патшалармен хат алмасып тұрды. Оның QV66 нөмірімен белгіленген, әсем безендірілген қабірі, Патшалардың аңғарындағы ең ірі және әсем қабірлердің бірі болып табылады. Рамзес оған Абу-Симбелдегі өзінің алып ескерткішінің қасында ғибадатхана салдырды.

Атаудың аудармасы

Нефертари есімінің мағынасына қатысты әртүрлі түсініктер бар. Нефертари «сұлу серік» дегенді білдіреді, ал Меритмут «Мут құдайының сүйіктісі» дегенді білдіреді. Кейбір дереккөздер Нефертариді «ең әдемі», «олардың арасындағы ең әдемі», «барлығының арасындағы ең әдемі», «олардың арасындағы ең сұлу», «ең жақсы» деп аударуды дәлірек деп санайды.

Атаулары

Нефертари көптеген атақтарға ие болды, оның ішінде: Мақтаудың Ұлы (wrt hzwt), Махаббаттың тәттісі (bnrt mrwt), Инабатты ханым (nbt im3t), Ұлы Патшаның әйелі (hmt niswt wrt), оның жақын жаратылысы (hmt niswt wrt meryt.f), Екі Жердің ханымы (nbt t3wy), барлық жерлердің ханымы (hnwt t3w nbw), Қуатты бұқаның әйелі (hmt k3 nxt), құдайдың әйелі (hmt ntr), Жоғарғы және Төменгі Египеттің иесі (hnwt Shm’w mhw). Рамсес II оны «Күнге нұрын сыйлаған» деп атады.

Отбасы

Нефертаридің отбасылық тарихы белгісіз болса да, оның қабірінен Перғауын Айдың картошкасы жазылған түйме табылуы, оның оған туыс болуы мүмкін деген болжамдарға әкелді. Ай мен Рамзес II билік құрған кезестің аралығы Нефертари Айдың қызы болмауы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ ол 30-ға жуық жасында барлық балаларын дүниеге әкелген болуы мүмкін. Егер қандай да бір туыстық байланыс болса, ол Айдың шөбересі болуы ықтимал. Дегенмен, Нефертарины 18-ші династияның патшалық отбасымен байланыстыратын нақты дәлел жоқ. Нефертари Рамзес II таққа отырудан бұрын үйленді. Нефертаридың кем дегенде төрт ұлы мен екі қызы болды. Оның үлкен ұлы Амон-хепешеф – мұрагерлік ханзада және әскерлердің бас қолбасшысы болды, ал Парехервенемф кейін Рамзес II армиясында қызмет етті. Принц Мерьятум Хелиополисте Ре қасиетті діни қызметкері болып тағайындалды. Жазбаларда ол Нефертаридың ұлы екені айтылады. Принц Мерей – Абу-Симбелдегі кішкентай ғибадатхананың қасбетінде есімдері аталған төртінші ұлы. Меритамен мен Хенуттави – Абу-Симбелдегі кішкентай ғибадатхананың қасбетінде бейнеленген екі ханшайым, олар Нефертаридың қыздары деп саналады. Нефертари, сонымен қатар, 1 жылдық стеланың жанында да бейнеленген. Ол Тауэрет, Тот және Нут алдында екі систраны шайқап тұрған күйінде көрсетілген. Нефертари Луксор мен Карнак көріністерінде маңызды рөл атқарады. Луксордағы бір көріністе Нефертари патшалық балаларды жетектеп барады. Тағы бір көріністе Нефертари Амон-Мин Камефистің масты фестивалінде көрінеді. Патша мен патшайым жаңа ғибадатханада құлшылық етеді және Амон-Ре алдында масттың орнатылуын қадағалайды. Осы салтанатта Нефертари сөйлеген сөздер жазылған: "Сіздің сүйікті ұлыңыз, Екі Жердің Иесі, Усермаатре Сетпенре, сізді әдемі түріңізде көру үшін келді. Ол сіз үшін (ғибадатхананың) мастын тіктеді. Оған мәңгілік патшалық және Оның қасиеттілігіне қарсы шыққандарға жеңіс нәсіп етіңіз."

Although Nefertari's family background is unknown, the discovery in her tomb of a knob inscribed with the cartouche of Pharaoh Ay has led people to speculate she was related to him. The time between the reign of Ay and Ramesses II means that Nefertari could possibly not have been a daughter of Ay, though she could have had all her children in her early to mid 30s, and, if any relation exists at all, she would be a great granddaughter. There is no conclusive evidence linking Nefertari to the royal family of the 18th Dynasty, however. Nefertari married Ramesses II before he ascended the throne. Nefertari had at least four sons and two daughters. Amun her khepeshef, the eldest, was Crown Prince and Commander of the Troops, and Pareherwenemef would later serve in Ramesses II's army. Prince Meryatum was elevated to the position of High Priest of Re in Heliopolis. Inscriptions mention he was a son of Nefertari. Prince Meryre is a fourth son mentioned on the façade of the small temple at Abu Simbel and is thought to be another son of Nefertari. Meritamen and Henuttawy are two royal daughters depicted on the façade of the small temple at Abu Simbel and are thought to be daughters of Nefertari. Nefertari, Nefertari also appears in a scene next to a year 1 stela. She is depicted shaking two sistra before Taweret, Thoth, and Nut. Nefertari is an important presence in the scenes from Luxor and Karnak. In a scene from Luxor, Nefertari appears leading the royal children. Another scene shows Nefertari at the Festival of the Mast of Amun Min Kamephis. The king and the queen are said to worship in the new temple and are shown overseeing the Erection of the Mast before Amen Re attended by standard bearers. Nefertari's speech during this ceremony is recorded:
Your beloved son, the Lord of Both Lands, Usermaatre Setepenre, has come to see you in your beautiful manifestation. He has erected for you the mast of the (pavilion) framework. May you grant him eternity as King, and victory over those rebellious (against) His Majesty, L. P. H.

Нефертариның 24-ші жылы Абу-Симбелдегі салтанатты шаралардағы бейнесі сақталған. Кейбір көріністерде оның қызы Меритамен анасының орнына қатысқан. Бұл кезде Нефертариның денсаулығы нашарлаған болуы мүмкін. Ол қайтыс болғаннан кейін Патшайымдар аңғарындағы QV66 қабіріне жерленді. Қабір ежелгі заманда тоналған. 1904 жылы Эрнесто Шиапарелли оны қайта тауып, қазба жұмыстарын жүргізді.