Кіріспе
Испанияда сәтсіз төңкеріс 1981 жылы ақпанда Испанияның азаматтық гвардиясы мен әскерилерінен құралған топтар мемлекеттік төңкеріс жасауға тырысты. Төңкерістің сәтсіз аяқталуы Испанияны франкистік үкіметке қайтаруға жасалған соңғы күшті әрекет болды және Испанияның демократиялану процесін нығайтуға себеп болды. Король Хуан Карлос I төңкерістің жолына тосқауыл қойды, нәтижесінде монархияның заңдылығы артып, жаңа деңгейге көтерілді. Төңкеріс 1981 жылдың 23 ақпанында лейтенант-полковник Антонио Техеро 200 қарулы азаматтық гвардия офицерлерімен бірге Мадридтегі Ұлттық Конгресс палатасына шабуыл жасаған кезде басталды. Олар Леопольдо Кальво Сотелоны Үкімет басшысы қызметіне ант беру үшін дауыс беру кезінде парламентарийлер мен министрлерді 18 сағатқа кепілге алды. Осы уақытта король телеарнада сөз сөйлеп, төңкерісті айыптап, заң үстемдігі мен демократиялық үкіметтің жалғасуын қалады. Корольдің сөзі төңкерістің күшін әлсіретті, келесі күні таңертең кепілге алушылар өздерін ұстады және барлық депутаттар босатылды. Сонымен қатар, Валенсияда генерал-капитан Хайме Миланс дель Бош жасаған төңкеріс әрекеті де сәтсіз аяқталды. Техеро, Миланс дель Бош және үшінші заговоршы, генерал Альфонсо Армада, 30 жылға бас бостандығынан айырылды. 1988 жылы Испанияның Жоғарғы соты Альфонсо Армада мен Техероны кешіруді ұсынды, ал Фелипе Гонсалес үкіметі біріншісін кешірді.
A coup d'état was attempted in Spain in February 1981 by elements of the Civil Guard and the Spanish military. The failure of the coup marked the last serious attempt to revert Spain to Francoist government and served to consolidate Spain's democratization process. King Juan Carlos I played a major role in foiling the coup, and the monarchy emerged with renewed legitimacy as a result. The coup began on 23 February 1981 when Lieutenant Colonel Antonio Tejero, along with 200 armed Civil Guard officers, stormed the Congress of Deputies chamber in Madrid during a vote to swear in Leopoldo Calvo Sotelo as President of the Government. The officers held the parliamentarians and ministers hostage for 18 hours, during which the King denounced the coup in a public television broadcast, calling for rule of law and the democratic government to continue. The royal address fatally undermined the coup, and the hostage takers surrendered the next morning and all deputies were freed. A simultaneous coup attempt, executed by Captain General Jaime Milans del Bosch in Valencia, also failed. Tejero, Milans del Bosch and a third conspirator, General Alfonso Armada, were sentenced to thirty years in prison. In 1988 the Spanish Supreme Court suggested to pardon Alfonso Armada and Tejero; the government of Felipe Gonzalez pardoned the former.
Саяси тұтану нүктесі
13 ақпанда бас қауіпсіздік басқармасында 10 күн бойы байланыссыз ұсталған Баск ұлтшыл қозғалысы ЭТА мүшесі Хосе Игнасио Аррегуидің Карабанчелдегі азаптау және өлтірілуі туралы хабарлар тараған кезде шиеленіс күшейді. Техеро бірден спикердің трибунасына шығып, "¡Quieto todo el mundo!" деп айқайлады ("Біреу де қозғалмасын!"), бұйрық берді. Депутаттардың көпшілігі жерге құлап түсті, бірақ үш адам: қорғаныс министрі және вице-премьер генерал Мануэль Гутьеррес Мелладо; премьер-министр міндетін атқарушы Адольфо Суарес; және коммунистік партияның басшысы Сантьяго Карилло, ол тыныштай темекі тартып, отыра қалды. Жоғарғы әскери лауазымды адам ретінде армия генералы (және премьер-министрдің орынбасары) Гутьеррес Мелладо бұған бағынбады, Техероға қарсы шығып, оған орнынан тұрып, қаруды тапсыруға бұйрық берді. Кетіп бара жатқан премьер-министр Адольфо Суарес Гутьеррес Мелладоға қосылуға әрекет жасады, ол бірнеше азаматтық күзетшілермен қысқа уақытқа қақтығысты, содан кейін Техеро әуеге оқ атқан, содан кейін шабуылшылар автоматтан атыс ашты. (Атыс камераның жоғарғы галереясындағы кейбір келушілерді жарақаттады). 68 жастағы генерал Гутьеррес Мелладо, Техеро оны жерге құлатуға тырысқанда да, отырудан бас тартты. Олардың бетпе-бет кездесуі Техероның трибунаға, ал Гутьеррес Мелладоның өз орнына оралуымен аяқталды. Бірнеше минуттан кейін депутаттардың барлығы өздеріне берілген конгресс орындықтарын қайта алды. Гвардия капитаны спикердің трибунасына барып, үндемеуді талап етті және барлық қатысушылардың "компетентті әскери биліктің" келуін күту керектігін жариялады. 19:35-те премьер-министр міндетін атқарушы Суарес орнынан тұрып, командирлермен сөйлесуді сұрады. Оқ атылып, күзетші автоматпен депутаттардың орындықтарына қарай бұрылып, үнсіздікті талап етті. Бір шабуылшы: "Суарес мырза, отыра тұрыңыз!" - деп бұйырды. Суарес жауап беру алдында, біреу "¡Siéntate maldita sea!" ("Отыр, қарғыс болсын!") деп айқайлады. (Тарихи тұрғыдан бұл сөз тіркесі подполковник Техероға тиесілі, бірақ бұл, мүмкін, лейтенант Рамос Руэда болған). Ақырында Техеро Суарестің қолын ұстап, оны палата сыртындағы бөлмеге алып барды. Суарес Техеродан "бұл ақымақтықты" түсіндіруін талап еткенде, Техероның жалғыз жауабы "¡Todo por España!" ("Барлығы Испания үшін!") болды. Суарес өзінің премьер-министр ("үкімет президенті") ретінде билігін атап, бұл мәселені баса айтқан кезде, Техеро бейресми "сен" сөзін қолданып: "¡Tú ya no eres presidente de nada!" ("Сен енді ешнәрсенің президенті емессің!") деп жауап берді. Көп ұзамай парламенттің бес депутаты басқалардан бөлінді: премьер-министр Суарес; оппозиция басшысы Фелипе Гонсалес және оның орынбасары Альфонсо Гура Гонсалес; Коммунистік партияның жетекшісі Сантьяго Карилло; және қорғаныс министрі Агустин Родригес Сахагун. Көтерілісшілер атқарушы және заңнамалық билікті тұтқынға алып, билік босағы жаңа саяси тәртіпке әкеледі деп үміттенді. Дәл сол уақытта Үшінші әскери аймақтың генерал-капитаны Хайме Миланс дель Бош Валенсияда көтеріліспен қосылды, танктерді көшеге шығаруға бұйрық берді және басқа да жоғары әскери қайраткерлерді төңкеріске қолдау көрсетуге көндіру үшін жалпы төтенше жағдай жариялады. Сол күні кешкі сағат 21:00-де Ұлттық қауіпсіздік директоры Франсиско Лайна RTVE телеарнасында мәлімдеме жариялады. Ол король Хуан Карлос І-нің тапсырмасы бойынша әртүрлі министрліктердің хатшыларының орынбасарымен уақытша үкімет құрылатынын мәлімдеді. Төңкерісті ЕЭК-ке мүше елдер қатты айыптап отырды, әсіресе Испания мүшелікке қатысты алдын ала келіссөздер жүргізіп отырғанда (әдетте 1986 жылы қосылады). Ұлыбританияның премьер-министрі Маргарет Тэтчер төңкерісті "террорлық акт" деп атады. АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Александр Хейг төңкерісті "ішкі мәселе" деп сипаттады. Осы арада тағы бір көтерілісші генерал Торрес Рохас армияның No1 бронетансалық дивизиясынан генерал Жюсті құлатуға тырысқанда сәтсіз болды, "Брунете" деген атаумен аталып, Торрес Рохасқа Мадридтегі стратегиялық маңызды жерлерді, соның ішінде мемлекеттік радио мен теледидар штаб-пәтерін басқару жоспарын тастауға тура келді, сондықтан оқиғалар өрбіген кезде ақпаратты тікелей бақылауға алу.
Армаданың жұмсақ төңкерісі
Бастапқыда төңкеріс жасаушылардың бірі Армада, "жұмсақ" әрекет етуді жақтаған еді, содан кейін ол оны іске асырды. Патшалық резиденция – Зарсуела сарайына келген Армада монархқа келісім шартты ұсынды: король Техеро мен оның күштерін жұмылдыру және заговоршылар талап еткен толық әскери диктатураға қайта оралуды болдырмау үшін, демократиялық сайланған үкіметті алмастыратын жаңа "ұлттық құтқару үкіметін" басқаруға келісер еді. Бірақ король Армаданы қабылдаудан бас тартты, ол түннің жарымына қарай депутаттар конгресіне кіріп, король оған үкіметті басқаруды бұйырғандығын мәлімдеді. Армада Техеро күткен "компетентті әскери билік" болмағандықтан, Техеро Армаданың талаптарын "Генералым, мен Конгреске осы үшін шабуыл жасаған жоқпын" деп қабылдамады және одан кейін оны назарға алмады.
Валенсияның әскери оккупациясы
Испанияның шығысында бір мезгілде болған көтеріліс сәтсіз аяқталды. Техеро Конгрессті басып алғаннан кейін көп ұзамай, III әскери аймақтың генерал-капитаны Хайме Миланс дель Бош Валенсияда төңкеріліс жоспарының өзінің бөлігін орындады. Ол өзінің мотодевизиясынан 2000 сарбаз бен елу танкты, сондай-ақ Валенсия портынан әскерлерді көшелерге және қала орталығына жөнелтті. Олар Ратушаны (Ayuntamiento) және Валенсия сот залының ғимаратын (Las cortes valencianas) басып алды. "Турия" операциясы деп аталған бұл көтеріліс, егер басқа әскери аймақтар төңкеріске қосылса, шешуші рөл атқаратын болып саналды. Сағат 19:00-ге қарай Валенсия радиостанциялары Миланс дель Бош жариялаған төтенше жағдай туралы хабарлай бастады, ол басқаларды әскери әрекетін қолдауға көндіруді үміттенеді. Түннің көп бөлігінде Валенсия бронетранспорттық машиналарын және Бетера мен Патерна әскер базаларынан шақырылған басқа да әскер бөлімдерімен қоршалып алынды. Полицияның снайперлері үйлердің шатырларына орналасты, әскери марштар дыбыс көтергіштер арқылы ойнатылды және азаматтарға комендант сағаты енгізілді. Манисес әуе базасына бронетранспорттық конвой жіберілді, ол жердегі қолбасшыны төңкеріске қолдау көрсетуге көндіру үшін; алайда, базаға жауапты 11-ші авиациялық қанаттың полковнигі ғана мойынсұнудан бас тартпады, сонымен қатар, Миланс дель Бош жіберген танктарға қарсы әуеден жерге зымырандармен қаруланған екі истребитель ұшағын (қозғалтқыштары іске қосылған күйде тұр деп мәлімдеді) орналастыру арқылы қорқытты, осылайша оны кері шегінуге мәжбүр етті. Бұл кері соққы Мадрид төңкерілісінің сәтсіздікке ұшырауын болжады. Миланс дель Бош өзінің кезегінде, жалғыз және кейіннен оқшауланған күйде, сол күні таңғы сағат 5-те жоспарларынан бас тарды және тұтқындалды. Көптеген әскери киім киген қарулі күштердің қызметкерлері бірінші қабаттағы терезеден секіріп, қашуға тырысты. Басқалары ғимараттың есігінен шығып, түн бойы ғимаратты қоршап алған офицерлердің қолына түсті. Депутаттар түн бойы бастан өткерген қиындықтан кейін таңертең бірінен соң бірі "Бостандыққа ұзақ өмір!" деп айқайлап шығып, босатылды. Техеро 24 ақпан күні түске дейін қарсылық көрсетті және Конгресс ғимаратының алдында тұтқындалды.
Танымал мәдениетте
Бұл оқиға Warner Bros. компаниясымен 23F (23 ақпан күні болған төңкерістің испан тіліндегі атауы) деген атпен фильмге түсірілді. Variety журналының рецензенты Джонатан Холланд фильмдегі дәуірге тән егжей-тегжейлілік жақсы жасалғанын, бірақ фильм ресми мақұлданған нұсқаны ұстанғанын және нақты не болғанын тереңінен зерттемегенін айтты.