Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яһуди мәдениетіндегі әзіл-қалжың
Wit and humor in Jewish culture
Яһуди дініндегі әзіл-қалжың дәстүрі ежелгі Таяу Шығыста Тора мен Мидраш жинақталған кездерге дейін барып жетеді, бірақ яһуди әзіл-қалжыңның ең танымал түрі – Ашкенази яһудилерінің соңғы жүз жылда АҚШ-та қалыптасқан, көбінесе әңгімелерге негіделген ауызша әзіл-қалжыңы. Ол тіпті зайырлы яһуди мәдениетінде де кең тарады. Еуропалық яһудилердің әзіл-қалжыңы алғаш рет Киелі Рим империясының яһуди қауымдастығында дамыды, онда теологиялық сатира христиандықтануға қарсылықты жасырудың дәстүрлі тәсіліне айналды. XIX ғасырда неміс тілінде сөйлейтін яһудилер арасында, Хаскала (Яһудилердің Ғылым-білімі) жақтастары арасында қазіргі яһуди әзіл-қалжыңы пайда болды. Ол Ресей империясының штетлдерінде жетілді, содан кейін ХХ ғасырдағы Америкада гүлденді, 1880 жылдардан 1920 жылдардың басына дейін Шығыс Еуропадан көшіп келген миллиондаған яһудилермен бірге келді. Водевильден бастап радио, стендап, кино және теледидарға дейін американдық комедианттардың көп бөлігі яһудилер болды. 1978 жылы Time журналы американдық комиктердің 80 пайызы яһуди екенін мәлімдеді. Яһуди әзіл-қалжыңы алуан түрлі, бірақ көбінесе сөз ойындары, ирония және сатирадан тұрады, ал оның тақырыптары авторитарлыққа қарсы, діни және зайырлы өмірді сынайды. Зигмунд Фрейд яһуди әзіл-қалжыңын ерекше деп есептеді, себебі оның әзілі негізінен «басқаларға» емес, «өздеріне» (яһудилерге) күлкі тастаудан туындайды. Дегенмен, ол тек өзін-өзі кемсітумен ғана шектелмейді, өзін-өзі мақтау элементтерін де қамтиды.
The tradition of humor in Judaism dates back to the compilation of the Torah and the Midrash in the ancient Middle East, but the most famous form of Jewish humor consists of the more recent stream of verbal and frequently anecdotal humor of Ashkenazi Jews which took root in the United States during the last one hundred years, it even took root in secular Jewish culture. In its early form, European Jewish humor was developed in the Jewish community of the Holy Roman Empire, with theological satire becoming a traditional way to clandestinely express opposition to Christianization. During the nineteenth century, modern Jewish humor emerged among German speaking Jewish proponents of the Haskalah (Jewish Enlightenment), it matured in the shtetls of the Russian Empire, and then, it flourished in twentieth century America, arriving with the millions of Jews who emigrated from Eastern Europe between the 1880s and the early 1920s. Beginning on vaudeville and continuing on radio, stand up, film, and television, a disproportionately high percentage of American comedians have been Jewish. Time estimated in 1978 that 80 percent of professional American comics were Jewish. Jewish humor is diverse, but most frequently, it consists of wordplay, irony, and satire, and the themes of it are highly anti authoritarian, mocking religious and secular life alike. Sigmund Freud considered Jewish humor unique in that its humor is primarily derived from mocking the in group (Jews) rather than the "other". However, rather than simply being self deprecating, it also contains an element of self praise.
Діни әзіл
Дін еврей қауымдастықтарының өмірінің маңызды бөлігі болғандықтан, оларда дамыған әзіл-сықақтың көп бөлігі иудаизм, жеке еврей және жалпы еврей қауымы арасындағы қарым-қатынасқа негізделген. Екі раввин Алланың бар екендігі туралы түнгі уақытқа дейін дауласып, Киелі кітаптардан мықты дәлелдер келтіріп, Оның бар екенін нақтырақ жоққа шығарды. Ертесі күні біреуі екіншісінің таңертеңгі дұға үйіне бара жатқанын көріп таң қалды. "Біз Құдай жоқ дегенге келіскенбіз деп ойладым", - деді ол. "Иә, сонда не?", - деп жауап берді екіншісі. Бірақ, мұнда айтылмаған бір мәселе бар: адамның сеніміне қарамастан, дұғаға бару дәстүр болған және раввин сол дәстүрді ғана сақтаған. Бұл раббиге, енді Құдайға сенбекендігі үшін дұға ете алмайтынын айтқан баланың оқиғасына ұқсайды. Раввин оған жай ғана: "Құдай бар ма, жоқ па, маңызды емес! Күніне үш рет, ДАВЕН!" деді.
Because religion was such an important part of life in Jewish communities, much of the humor which was developed in them is centered on the relationship between Judaism, the individual Jew and the Jewish community as a whole. Two Rabbis argued late into the night about the existence of God, and, using strong arguments from the scriptures, ended up indisputably disproving His existence. The next day, one Rabbi was surprised to see the other walking into the shul for morning services. "I thought we had agreed there was no God," he said. "Yes, what does that have to do with it?" replied the other. The part left out is the fact that it was traditional to go to services, regardless of what one believed, and the rabbi was merely following that tradition. This is like the story of the boy who tells his rabbi he can't daven (pray), because he no longer believes in God. The rabbi merely tells him, "Yes God, no God: doesn't matter! Three times a day, you DAVEN!"
Ассимиляция
Америкалық еврей қауымы балаларының ассимиляция деңгейіне қайғырып, олар ересек болып өскенде араларынан кететініне де қайғырады. Екі раввин шіркеудің шатырындағы егеуқұйрықтармен болған қиындықтарын талқылап отырды. Бір раввин: "Біз зиянкестерді шақырдық, содан кейін егеуқұйрықтарды қайта көрмедік", - деді. Екінші раввин: "Біз егеуқұйрықтарға бар мицва жасадық, содан кейін оларды ешқашан көрмедік", - деді.
The American Jewish community has been lamenting the rate of assimilation among its children and it has also been lamenting the absence of them as they grow into adulthood. Two Rabbis were discussing their problems with squirrels in their synagogue attic. One Rabbi said, "We simply called an exterminator and we never saw the squirrels again." The other Rabbi said, "We just gave the squirrels a bar mitzvah, and we never saw them again."
Шығыс Еуропалық еврейлердің әзіл-сықағы
Яһуди әдебиетіндегі әзіл-қалжың дәстүрлерінің көптегені 19 ғасырдағы оқиғалар мен анекдоттарға қатысты.
A number of traditions in Jewish humor date back to stories and anecdotes from the 19th century.
Гершеле Острополер
Гершеле Острополер, сондай-ақ Остропольдің Гершель деп те аталады, тарихи тұлғаға негізделген аңыздық әзілкеш. Украинадан келген деп есептеледі, ол Острополь деген шағын ауылда тұрып, шочет, яғни діни заң бойынша мал союмен айналысты. Аңыз бойынша, ол үнемі әзілдегендігі үшін жұмысынан айырылды, бұл ауыл басшыларын қынжырлатты. Содан кейін Украина бойынша саяхаттап, мейрамханалар мен қонақүйлерде белгілі бір тұлғаға айналды. Ақырында ол Баал Шем Товтың немересі Меджибиж раввині Борухтың сарайында қоныстанды. Раввин жиі депрессияға түсіп, Гершеле оның сарайындағы әзілкеш ретінде раббин мен оның жақындарын мазақтап, қарапайым халықты қуандыратын. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның әңгімелері мен өткір тілі жазылған бірнеше кітапшалар жарық көрді. Ол туралы бірнеше дастан, роман, 1930 жылы Вильня труппасы қойған комедия және 1950 жылдары АҚШ теледидар бағдарламасы түсірілді. "Остропольдік Гершельдің оқиғалары" және "Гершель мен Ханука гоблиндері" атты екі суретті балалар кітабы жарық көрді. Екі кітаптың авторы Эрик Киммель, суретшісі – Трина Шарт Хайман. 2002 жылы Нью-Йоркте "Хершели – әңгімеші" атты пьеса қойылды. Ол сондай-ақ балаларға арналған "Гершельдің оқиғалары", "Гершель тұтқындарды құтқарады", "Гершель мен Иерусалимдегі қазына", "Гершель үлгерімділікке жетеді" және "Гершель Американы ашады" атты комикстер сериясының басты кейіпкері.
Hershele Ostropoler, also known as Hershel of Ostropol, was a legendary prankster who was based on a historic figure. Thought to have come from Ukraine, he lived in the small village of Ostropol, working as shochet, a ritual slaughterer. According to legend he lost his job because of his constant joking, which offended the leaders of the village. In his subsequent wanderings throughout Ukraine, he became a familiar figure at restaurants and inns. Eventually he settled down at the court of Rabbi Boruch of Medzhybizh, grandson of the Baal Shem Tov. The rabbi was plagued by frequent depressions, and Hershele served as a sort of court jester, mocking the rabbi and his cronies, to the delight of the common folk. After his death he was remembered in a series of pamphlets recording his tales and witty remarks. He was the subject of several epic poems, a novel, a comedy performed in 1930 by the Vilna Troupe, and a U. S. television programme in the 1950s. Two illustrated children's books, The Adventures of Hershel of Ostropol, and Hershel and the Hanukkah Goblins, have been published. Both books were written by Eric Kimmel and illustrated by Trina Schart Hyman. In 2002, a play entitled Hershele the Storyteller was performed in New York City. He is also the protagonist in a new series of comics for children with the titles The Adventures of Hershele, Hershele Rescues the Captives, Hershele and the Treasure in Yerushalayim, Hershele makes the Grade, and Hershele Discovers America.
Американдық еврейлердің әзіл-сықағы
2013 жылы Pew Research Center жүргізген сауалнамада американдық еврейлердің 42 пайызы юморды еврейлік өзіндігінің маңызды бөлігі деп бағалаған.
A 2013 survey by the Pew Research Center found that 42 percent of American Jews rated humor as essential to their Jewish identity.
Идиш тілінің рөлі
Кейбір идиш сөздері ағылшын тілінде сөйлейтін адамға көңілді немесе әзілді болып естілуі мүмкін. "Шнук" және "шмендрик", "шлемиел" және "шлимазель" сияқты сөздер (көбінесе табиғатынан күлкілі деп есептеледі) олардың әзілді дыбысталуы үшін қолданылды, сондай-ақ "йинглиш" тіліндегі "шм" қайталану конструкциялары, мысалы, "фэнси шмэнси" де солай болды. Идиш тіліндегі сөйлемдерді сұрақ түрінде аяқтау сияқты ерекшеліктер еврей комедианттарының сөзбен ойын жасауының бір бөлігіне айналды.
Some Yiddish words may sound comical to an English speaker. Terms like shnook and shmendrik, shlemiel and shlimazel (often considered inherently funny words) were exploited for their humorous sounds, as were "Yinglish" shm reduplication constructs, such as "fancy schmancy". Yiddish constructions—such as ending sentences with questions—became part of the verbal word play of Jewish comedians.