Кіріспе

Өнімдерді көрсетуге немесе көмекші визуалды құрал ретінде тартуға шақырылған адам модель рөліндегі қызметін атқарады. Модель – коммерциялық өнімдерді (әсіресе, сән көрсетілімдеріндегі әсем киімдерді) көрсетуге, суретшінің моделі болуға немесе фотоға түсуге арналған рөлді атқаратын адам. Модельдеу (американ тілінде "моделинг") актерлік өнер немесе би сияқты басқа да қоғамдық өнер түрлерінен өзгеше; сондықтан фильмде немесе қойылымда пайда болу, әдетте, "модельдеу" деп есептелмейді. Модельдер жеке пікірлерін білдірмейді, олардың беделі мен имиджі маңызды саналады. Модельдеудің түрлері: бейнелеу өнері, сән, гламур, фитнес және дене мүшелерін жарнамалау. Модельдер түрлі бұқаралық ақпарат құралдарында – кітаптарда, журналдарда, фильмдерде, газеттерде, интернетте және теледидарда кездеседі. Сән модельдері кейде реалити-шоуларда ("Американың келесі топ-моделі") көрсетіледі. Актерлер, әншілер, спортшылар және реалити-шоу жұлдыздары сияқты танымал адамдар, өздерінің негізгі жұмысынан бөлек, модельдік конкурстарға, тапсырмаларға және келісімшарттарға қатысады. Модельдеу көбінесе қосымша жұмыс ретінде табалады.

Суретшінің үлгілері

Суретшінің модельдері кез келген суретшіге шығармашылық процестің бір бөлігі ретінде поза береді. Суретшінің модельдері көбінесе адам бейнесін бейнелейтін өнер туындысына нұсқау немесе шабыт беру үшін жалақы алатын кәсіби мамандар болып табылады. Модельдерді пайдалана отырып жасалатын өнердің ең көп таралған түрлері – фигураны салу, фигураны бояу, мүсін жасау және фотосурет түсіру, бірақ кез келген техника қолданылуы мүмкін. Иллюстрацияда коммерциялық мақсаттар эстетикадан басым болғанымен, оның туындыларында модельдер жиі қолданылады. Модельдер көбінесе суретшілер курстарында немесе тәжірибелі суретшілердің модель үшін шығындарды бөлісу үшін жиналатын бейресми топтарында қолданылады.

Алғашқы жылдар

14 ғасырдағы Еуропада сәндік қуыршақтар арқылы киімдер көбінесе патшалық клиенттерге кішкентай түрінде көрсетілетін, ал содан кейін адам өлшемдеріне сәйкес тігілетін. Модельдік кәсіпті алғаш 1853 жылы «Haute couture-дің әкесі» атанған Чарльз Фредерик Уорт, өзінің әйелі Мари Вернет Уорттан өзі жасаған киімдерді көрсетуін сұрағанда құрды. Осы еңбек түрін сипаттау үшін «үй моделі» термині пайда болды. Бірте-бірте бұл париждік сән үйлерінде кең таралған практикаға айналды. Модельдердің физикалық өлшемдеріне қатысты ешқандай стандарттар болған жоқ, және көптеген дизайнерлер өз дизайндарының әртүрлілігін көрсету үшін әртүрлі дене бітіміндегі әйелдерді пайдаланды. Модельдік кәсіп сәндік фотосуреттің дамуымен бірге фотомодельдерді де қамтыды. 1940 жылдардың соңына дейін модельдердің аты-жөні көпшілікке белгісіз болып, жалақылары да төмен болды. Сол кезде әлемдегі алғашқы үш супермодель – Барбара Гоален, Беттина Грациани және Лиза Фонсагривс үлкен қаржылай табысқа ие болды. 1940-1950 жылдары Грациани Францияда ең көп суретке түсетін әйел және сән индустриясының сөзсіз патшайымы болды, ал Фонсагривс 200-ден астам Vogue журналының мұқабасында пайда болды. Оның танымал аты Vogue журналының сән модельдерінің мансабын қалыптастырудағы маңызды рөліне әкелді. 1940 жылдары ең танымал модельдердің бірі – Джинкс Фалькенбург болды, оған сағатына 25 доллар төленді, сол кезде бұл үлкен ақша еді. 1950 жылдары Вильгельмина Купер, Жан Патчет, Довима, Дориан Ли, Сьюзи Паркер, Эвелин Трипп және Кармен Делл'Орефис те сән индустриясында өте танымал болды. Доротея Черч Парижде танымал болған индустриядағы алғашқы қара нәсілді модельдердің бірі болды. Алайда, бұл модельдер сән қауымдастығынан тыс жерде көпке таныс болған жоқ. Вильгельмина Купердің өлшемдері 38" 24" 36" болса, Шанель Иманның өлшемдері 32" 23" 33". 1946 жылы Айлин мен Джерард Форд Нью-Йоркте «Форд Модельдері» агенттігін құрды, ол әлемдегі ең көне модель агенттіктерінің бірі саналады.

1960 жылдар және өнеркәсіптің басталуы

1960 жылдары модельдер әлемі модельдер агенттіктерін құрды. Еуропа бойынша хатшылық қызметтер модельдердің агенттері ретінде жұмыс істеп, оларға хабарламалар мен тапсырыстар үшін апталық төлем алып отырды. Көбінесе модельдер өзінің төлемдерін өздері жүзеге асыратын. Германияда агенттерге адамның табысының пайызын алуға рұқсат болмағандықтан, олар өздерін хатшылар деп атады. Париж немесе Нью-Йоркке саяхаттайтын бірнеше модельді есептемегенде, модельдер үшін саяхаттау көбінесе мүмкін болмайтын. Әртүрлі елдерде модельдеуді реттейтін еңбек заңдарының өзгешелігіне байланысты көптеген модельдер бір нарықта ғана жұмыс істеді. 1960 жылдары Италияда көптеген сән үйлері мен сән журналдары болды, бірақ модельдерге үлкен қажеттілік болды. Италиялық агенттіктер жиі модельдерді жұмыс визасысыз Италияға қайтаруға мәжбүрледі. Олар модельдерге қолма-қол ақша төлеп, модельдер осы ақшаны кеден қызметкерлерінен жасыруға мәжбүр болды. Париждегі «Ла Луизиана» немесе Миландағы «Арена» сияқты қонақүйлерде тұратын модельдердің бөлмелеріне полиция жұмыс визаларын іздеп тексеруге жиі кіріп, қарап отыратын. Бұл тексерулердің артында бәсекелес агенттіктер тұр деген қауесет тарады. Осының нәтижесінде көптеген агенттіктер дүниежүзілік желілер құруға кірісті; мысалы, «Мэрилин Агенттігінің» Париж мен Нью-Йоркте филиалдары ашылды. Твигги 16 жасында «66 жылдың Жүзі» атанды. Ол кезде модельдер агенттіктері өкілдік ететін модельдерге қатысты тым шектеулі болған жоқ, бірақ олардың бойы кішкентай модельдермен келісім жасауы сирек кездесетін. 1,68 метр бойы, 81 см көкірек көлемі және ұл балаша шашы бар Твигги модельдердің сұлулық идеалдарын өзгертіп, жаңа үлгі енгізді. Ол кезде ол бір сағаттық жұмысы үшін жалақы алды, ал орташа жалақы бір аптаға сомаланатын. 1967 жылы Лондондағы жеті жетекші модель агенті «Лондон модель агенттерінің қауымдастығын» құрды. Осы қауымдастықтың құрылуы модельдеуді заңдыландырып, сән индустриясын өзгертіп, жаңа деңгейге көтерді. Модельдеуге қатысты кәсіби көзқарас қалыптасса да, модельдер түсірілімге келгенге дейін шаштарын және макияждарын жасатқан күйде болулары күтілді. Ал агенттіктер модельдің жарнамалық материалдарын және имиджін жасауға жауапкершілік алды. Сол жылы бұрынғы топ-модель Вильгельмина Купер күйеуімен бірге «Вильгельмина Моделс» деп аталатын жеке сән агенттігін ашты. 1968 жылы «FM Agency» және «Models 1» құрылып, қазіргі агенттіктер сияқты модельдерді өкілдік етті. 1960 жылдардың соңына қарай модельдерге жақсы қарастырылып, олардың жалақысы да артты. Инноваторлардың бірі – «Ford Models» – модельдерге тиіс ақшаны алдын ала төлеген алғашқы агенттік болды және жергілікті жерде тұрмайтын жасөспірім модельдерге өз үйлерінде тұруға мүмкіндік берді, бұл модельдерге арналған тұрғын үйлердің пайда болуына себеп болды.

1970 және 1980 жылдар

1960 жылдардағы жаңалықтар 1970 жылдардағы сәндік өнер саласына құйылып кірді. Модельдер индустриясының бірлестіктері мен стандарттарының арқасында модельдер агенттіктері көбірек кәсіби бағытталды және модельдің жарнамалық материалдарына көбірек мән берілді. Осы кезге дейін агенттіктер модельдің жарнамасына қаржы жұмсауды бастады және олардың суреттеріне есімдерін жазып, осылайша көптерін танымал есімдерге айналдырып, бұл мәселені супермодель статусының белгісі ретінде орнықтырды. Иман, Грейс Джонс, Пэт Кливленд, Альва Чинн, Дониял Луна, Мина Берд, Наоми Симс және Туки Смит сияқты модельдер – қара әйелдерге сән индустриясына жол ашқан жетекші қара модельдердің қатарында болды. 1975 жылы Марго Хемингуэй Fabergé's Babe парфюмінің «беті» ретінде бұрын-соңды болмаған миллион долларлық келісімшартқа қол қойды және сол жылы Time журналының мұқабасында «Жаңа сұлулардың» бірі деп жарияланды, бұл модельдерге танымалдылық сыйлады. Әлемдегі ең танымал модельдер агенттіктерінің көпшілігі 1970 және 1980 жылдардың басында құрылды. Осы агенттіктер қазіргі агенттіктердің жұмыс істеу стандартын жасады. 1974 жылы Лондонда Nevs Models құрылды, ол тек ерлерден тұратын алғашқы агенттік болды. 1975 жылы Парижде Elite Models, ал Жапонияда Friday's Models іске қосылды. Келесі жылы Сингапурда Cal Carries құрылды, ол Азиядағы агенттіктер желісінің біріншісі болды. 1977 жылы Миланда Select Model Management және Why Not Models есігін ашты. 1980 жылдары Premier Model Management, Storm Models, Mikas, Marilyn және Metropolitan Models сияқты агенттіктер құрылды. 1981 жылдың қазан айында Life журналы Шелли Хак, Лорен Хаттон және Иманды Revlon, Марго Хемингуэйді Fabergé, Карен Грэмді Estée Lauder, Кристина Ферраре Max Factor және Шерил Тигзді CoverGirl үшін сұлулық индустриясының «миллиондық беттері» деп атады. Бұл модельдер бұрын-соңды естілмеген жоғары табыс пен эксклюзивті келісімдерге қол жеткізіп, ірі косметикалық компаниялармен ынтымақтастық жасады, олар бірден танылды және олардың есімдері жұртшылыққа кеңінен белгілі болды. 1980 жылдары көптеген модельдер модельдік мансапты толық уақыттық жұмысқа айналдыра алды. 1980 жылы ең көп табыс тапқан модельдердің бірі Патти Хансен баспаға сағатына 200 доллар, теледидарға 2000 доллар және авторлық гонорар алды; ол 1980 жылы шамамен 300 000 доллар тапқан деп есептелді. Модельдердің шетелге саяхаттап, Еуропаның барлық жерінде жұмыс істеуі жиі кездесетін жағдай болды. Модельдеу әлемдік масштабқа жеткенде, көптеген агенттіктер де жаһандық тұрғысынан ойлауды бастады. 1980 жылы скаутинг саласындағы инноватор Ford Models компаниясы Ford Models Supermodel of the World байқауын ұйымдастырды. Сол жылы Джон Касабланкас Нью-Йоркте Elite Models ашты. 1981 жылы косметикалық компаниялар ең үздік модельдермен табысты жарнамалық келісімдер жасаса бастады. 1983 жылы Elite өзінің Elite Model Look байқауын өткізді. 1980 жылдары Нью-Йоркте Ford және Elite агенттіктері модельдер мен науқандар үшін күрескен «модельдер соғысы» болды. Модельдер Elite, Wilhelmina және Ford сияқты агенттіктер арасында жиі ауысып отырды. Нью-Йоркте 1980 жылдардың соңындағы тренд – ұл балалар стилі болды, онда модельдердің шаштары қысқа болып кесілген және андрогинге ұқсас көрінді. Еуропадағы тренд осыған кері болды. Осы кезеңде көбірек әйелдік келбетке ие американдық модельдер көптеген жағдайларда шетелге қоныс аударды. 1980 жылдардың ортасында кейбір музыкалық топтар үлкен шашты танымал етті, ал ұл балалар стилі сәннен шықты. 1940 жылдардың соңынан 1960 жылдардың басына дейінгі кезеңде сәнде болған құм сағат пішіні қайтадан танымал болды.

1990 жылдар

1980 жылдардың аяғындағы жоғары сәнді модельдер 1990 жылдардың басында үстемдік құрды. 1990 жылы Линда Эвангелиста Vogue журналына «Біз күніне 10 000 доллардан кем табыс үшін оянбаймыз» деген сөзді айтты. Эвангелиста және оның құрбылары Наоми Кэмпбелл, Синди Кроуфорд, Кристи Турлингтон, Татьяна Патиц, Стефани Сеймур және Ясмин Гаури әлемдегі ең танымал модельдерге айналып, «супермодель» деген аталымды алды, сондай-ақ индустрия үшін жаһандық танымалдылыққа және жаңа байлық деңгейіне ие болды. 1991 жылы Турлингтон Maybelline компаниясымен жыл сайын он екі күн жұмыс істегені үшін 800 000 доллар төлейтін келісімшартқа қол қойды. 1990 жылдардың ортасында «героиндік шик» тренді Нью-Йорк пен Лондон редакцияларының клиенттері арасында танымал болды. Кейт Мосс Calvin Klein жарнамасы арқылы осы трендтің символына айналды. Victoria's Secret және Sports Illustrated Swimsuit Issue брендтерінің танымалдылығының арқасында Тайра Бэнкс және Хайди Клум сияқты дені сау супермодельдерге коммерциялық модельдік сұранысты қанағаттандыру үшін қажеттілік туды. 1990 жылдардың ортасында көптеген Азия елдері модельдік агенттіктер ашты. 1990 жылдардың соңында героиндік шик дәуірі аяқталды. Жасөспірімдерге арналған киімдер бағытты модаға еніп, жасөспірімдер поп-музыкасы өркендеді, ал Бритни Спирс, Алия және Кристина Агилера сияқты әртістер пластмассадан жасалған киімдерді және ашық орта белді танымал етті. Мода жастарға қарай бұрылғанда, танымал модельдердің цифрлық дәуірге сай секси болуы қажет болды. Жизель Бюндхеннің табысынан кейін Адриана Лима және Алессандра Амброзио сияқты бразилиялық модельдер толқыны подиумдарда танымал болды және 2000 жылдары коммерциялық модельдік саласында сәттілікке жетті. Кейбіреулер бразилиялық модельдердің санының артуын журналдардың мұқабаларында модельдердің орнына атақтыларды көрсету трендімен байланыстырады.

2000 жылдардан бері

2000 жылдардың соңында бразилиялық модельдер подиумдарда бұрынғыдай сұранысқа ие болмай қалды. Редакциялық клиенттер Джемма Уорд және Лили Коул сияқты қуыршақ немесе бөтен әлемнен келгендей көрінетін модельдерді жақсы көретін. 2000 жылдары Ford Models және NEXT Model Management агенттіктері арасында заңдық дау туды, әрқайсысы екіншісі өздерінің модельдерін ұрлап жатыр деп айыптады. Дегенмен, 2000 жылдардың ең маңызды жанжалы – әйелдер апталығына қатысатын жоғары сән модельдерінің денсаулығы болды. Модельдердің денсаулығы 1970 жылдардан бері алаңдатып келген, бірақ тамақтану тәртібін бұзу және есірткіге құмарлық салдарынан жас модельдердің қаза болуы туралы бірнеше маңызды жаңалықтар тарады. Британдық әйелдер апталығының кеңесі дизайнерлерден 16 жасқа толмаған модельдерді пайдаланбауға уаде беруші келісімшартқа қол қоюды сұрады. 2012 жылдың 3 наурызында Vogue журналы 16 жасқа толмаған және тамақтану тәртібін бұзған белгілі модельдерге тыйым салды. Ұқсас түрде, Испания, Италия және Израиль сияқты басқа елдер де денсаулығына қатысты проблемалары бар және кәмелетке толмаған модельдерге тыйым салды, олардың барлығы дене салмағының ең төменгі индексін (ДМС) міндетті етуді енгізді. 2013 жылы Нью-Йорк 18 жасқа толмаған модельдерге қатысты бала еңбегі заңнамасын күшейтті, 5486 нөміріндегі Нью-Йорк Сенатының заңына сәйкес, кәмелетке толмаған модельдерге бала актерлерге берілген еңбек қорғау шаралары қолданылады. Жаңа қорғау шараларының арасында мыналар бар: кәмелетке толмаған модельдер мектеп күндері сағат 17:00-ден бұрын немесе 22:00-ден кейін жұмыс істеуге болмайды, ал мектептен тыс күндері сағат 00:30-дан кейін жұмыс істеуге болмайды; модельдер жұмыстан кеткеннен кейін кемінде 12 сағат өткен соң ғана жұмысқа қайта оралуы мүмкін; жұмыс орнында педиатриялық медбике болуы керек; 16 жасқа дейінгі модельдерді ересек адам сүйемелдеуі керек; кәмелетке толмаған модельдердің ата-аналары немесе қамқоршылары сенім қорын құруы керек, оған жұмыс берушілер бала модельдің жалпы табысының кемінде 15% -ын аударуы тиіс; және жұмыс берушілер білім беру үшін уақыт және арнайы орын бөлуі керек.

Ұшу-қону жолағын модельдеу

Модельдер модельерлердің, сән индустриясының және тұтынушылардың киімдерін көрсетеді. Олар "тірі модельдер" деп те аталады және өздігінен жұмыс істейді. Әдетте, еркектердің бойы 183 см (6 футтан аса), ал әйелдердің бойы 152 см (5 футтан аса) болады. Сән көрсетулеріне қатысатын модельдер әртүрлі қалалар арасында үнемі саяхаттайды – Нью-Йорк, Лондон, Париж және Милан сияқты сәнге танымал қалалар. Рим, Флоренция, Венеция, Бреша, Барселона, Лос-Анджелес, Токио және Мәскеу екінші деңгейдегі халықаралық сән орталықтары болып табылады. Сән көрсетулеріне қатысатын модельдерге қатысты биіктік және салмақ талаптары бар. Сән көрсетулері кезінде модельдер үнемі киім мен макияжын ауыстырады. Модельдер киімнің ерекшеліктерін көрсету үшін жүріп, бұрылып, тұрып тұрады. Модельдер өз портфолиоларын ұсыну үшін кастингтерге ("келіп көру") қатысады. Модельдің тәжірибесі неғұрлым көп болса, оның сән көрсетулеріне шақырылу ықтималдығы да соғұрлым жоғары. Сән көрсетулеріне қатысатын модельдер басқа да салаларда жұмыс істей алады, мысалы, универмагтардағы сән көрсетулерінде, ал ең табысты модельдер өздерінің өнімдерін жасайды немесе актерлік өнерге түседі. Британ модельдер агенттігі (AMA) әйел модельдердің өлшемдері шамамен 90-60-90 см және бойы 165-178 см аралығында болуы керек дейді. Орташа модель өте жіңішке болады. Қажетті өлшемдерге сай келмейтін модельдер "плюс сайз" модельдері болуға тырысады. New York Better Business Career Services веб-сайтында еркек модельдері үшін ұсынылатын өлшемдер: 178-183 см бой, бел және кеуде өлшемдері көрсетілген. Еркек модельдері де әдетте жіңішке және денелі болады. Еркек және әйел модельдерінің терісі таза, шашы сау және бет-әлпеті тартымды болуы керек. Модельдердің таңдалу критерийлеріне қатысты салмақ және дене пропорцияларының қатаң талаптары бар, оларға сәйкес модельдердің орналасуға лайықтылығы үнемі бағаланады. Өңірлік және нарықтық деңгейде, агенттердің, агенттіктердің және клиенттердің қазіргі трендке байланысты өзгерістер болуы мүмкін. Бұрын модельдердің қажетті өлшемдері 90-60-90 см (Мэрилин Монроның өлшемдері деп есептеледі), бірақ қазіргі модельдердің өлшемдері AMA ұсынған пішінге жақын. Дегенмен, кейбір модельдер, мысалы, Ауғанстандық модель Зохре Эсмаили, әлі де 90-60-90 см өлшемдеріне ие. Кейбір сән орталықтарында 00 өлшемі 0 өлшемінен артық көрінеді. Көптеген модельдердің жіңішке пішіні қыздардың дене бейнесін бұзады және тамақтану бұзылыстарын тудырады деп сынға ұшырады. 2006 жылдың қыркүйек айында Мадридте өткен сән көрсетуінің ұйымдастырушылары медициналық қызметкерлердің салмағы аз деп таныған модельдерді қабылдамады. 2007 жылдың ақпан айында уругвайлық модель Луисель Рамос тамақтанудың нашарлауынан туындаған жүрек ауруынан қайтыс болды. Оның қарындасы Элиана Рамос та модель болған және бірнеше ай бұрын сән көрсетуінен кейін қайтыс болған. Олар алты ай ішінде тамақтанудың нашарлығынан қайтыс болған үш модельдің бірі болды. Екінші құрбан – Ана Каролина Рестон. Луисель Рамос тамақтан бас тартудан туындаған жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. 2015 жылы Франция модельдердің сән көрсетулеріне қатысуына рұқсат беру үшін дәрігердің денсаулығын тексеруін талап ететін заң қабылдады. Заң сонымен қатар журналдардағы өңделген суреттердің белгіленуін талап етеді.

Журнал модельдеуі

Мода модельдігіне сән журналдарында киімдерді көрсету де кіреді. Жапонияда сән журналдары үшін әртүрлі модельдер болады. Эксклюзивті модельдер (専属モデル) – бұл сән журналында тұрақты түрде пайда болып, тек соның үшін ғана модельдік жұмыс жасайтын модельдер. Ал көше модельдері немесе "оқырман модельдері" (読者モデル) – мектепте оқумен және негізгі жұмыстарымен қатар, сән журналдарында жартылай уақытпен жұмыс істейтін әуесқой модельдер. Кәсіби модельдерден өзгеше, көше модельдерінің сыртқы келбеті қатардағы адамға ұқсас болуы керек және олар подиумда жұмыс істемейді.

Қалыпты өлшем

Сондай-ақ "аралық" және "ортаңғы модельдер" деп аталады, олар каталогтық өлшем (0–2) немесе плюс өлшем (10 және одан жоғары) деп есептелмейді. Сән компаниялары мен брендтері спектрдің екі шетін таңдағандықтан, осы модельдер талқылаудан шетте қалды деген сын бар. 2019 жылы Sports Illustrated Swimsuit Issue журналының мұқабасында жеке түскен модель Камил Костек, танымал халықаралық модельдік агенттік өкілінің өзіне "10-шы өлшем болмағаныңыз өкінішті" дегенін айтқандығын мәлімдеді. Қазіргі уақытта плюс өлшемдерге сұраныс жоғары, менің үлкен өлшемде болмауым өкінішті. Менің өлшемім (4/6) "аралық өлшем" деп саналады, яғни мен стандартты модель де, плюс модель де емеспін, мен ортадамын. Актриса Минди Калинг өзінің 2011 жылғы "Бәрі менсіз кездесе ме?" атты кітабында осы дене бітімін былай сипаттады: "Мен модельдей арық емеспін, бірақ еңселі де емеспін, сондықтан мен «қалыпты американдық әйел өлшемі» деген анықталмаған санаққа түсемін, оны стилисттер жек көреді. Менің ойымша, оларға менде эстетикалық болу үшін қатаң өзіңді-өзің бақылау немесе толыққанды гедонист болу үшін керемет сенім жоқ. Олар: «Бір жол таңда!» дейді."

Қара модельдер

Қара әйелдердің модельдік кәсіпке келуі соғыстан кейінгі Американың басында басталды. Бұл, ең алдымен, жарнама берушілердің қажеттілігінен және қара түсті фотожурналдардың көбеюінен туындады. Осы мансапта алға жылжыған әйелдер орта тапқа жататын, тұрмысқа шығу, ана болу және отбасылық өмірге баса назар аударатын консервативті құндылықтарды ұстанатын әйелдер болды. Алғашқыда "Қоңыр терілі" модельдер деп аталған қара әйелдер, модельдік әлемдегі гендерлік үміттермен шектелген әлеуметтік, сексуалдық және нәсілдік шындықтарды жаңартты. Жаңа "Негр нарығы" үшін жарнама процесіне қара әйелдердің қатысуы аса қажет болды. 1946 жылы құрылған "Бранфорд Моделс" – бірінші қара агенттік, қара модельдер дәуірінің бастауын берді. "Бранфорд Моделс" соғыстан кейінгі кезеңде афроамерикандықтардың алдында тұрған кедергілерді жоюға мүмкіндік берді, әсіресе экономикалық тәуелсіздіктің бірін қамтамасыз етті. Олар сән индустриясындағы үлкен олқылықты – әртүрлілікті ұсынса да, қара модельдердің модельдік әлемде маңызды орын алуы 1970 жылдарға дейін күтілді. "Қара әдемі" қозғалысы ретінде танылған 1970 жылдар қара модельдердің алтын ғасыры болды. Құқықтары шектелуі мен нәсілдік теңсіздік күшейген кезде, АҚШ қара американдықтарға "әлеуметтік қолжетімділік пен көрінудің есіктерін ашудың" маңыздылығын мойындады. Мода әлемі әлеуметтік өзгерістерге бастайтын қақпа болды. "Мода әлемі де мәдениеттің нәсілдік прогрестің белгілерін табуға болатын орын ретінде қарастырылды. Әдемілік пен сұлулыққа мән берілді. Жақсы нәсілдік қарым-қатынас үшін, әйелдерге ерін қызылын және мини юбкаларды кім сататынын білу қажет болды, демек жарнама берушілер қара модельдерді іздеуді бастады". "Life" журналының санында жаңа агенттік "Black Beauty", қара модельдерді ұсынатын, 39 қара модельдің суретін жариялады. Әр модельдің ерекше ерекшеліктері болды, бұл журнал арқылы қара түстілердің өзін-өзі танытуына мүмкіндік берді. Осыған жауап ретінде Кэмпбелл, Иман және Бетханн Хардисон сияқты модельдер "Әртүрлілік коалициясы" аясында бірігіп, сән үйлерін палубада, журналдық таралымдарда және жарнамалық кампанияларда қара және азиялық модельдерді елемегені үшін айыптауға тырысты. Қазір Джоан Смоллс, Уинни Харлоу, Слик Вудс, Жасмин Сандерс және тағы да басқалары модельдік әлемде қара түстілердің қатысуы үшін күресті жалғастырып, өздерінен кейінгілерге шабыт көзі болып отыр.

Қосымша үлгілер

Fit model (кейде fitting model) – әшекей дизайнері немесе киім өндірушінің дизайнының өлшемге сай келуін, түсімін және көрінісін нақты адам денесінде тексеру үшін пайдаланатын адам, ол тікелей киім үлгісі ретінде қызмет етеді.

Бөлшектердің үлгілері

Кейбір модельдер дене мүшелері үшін жұмысқа тартылады. Мысалы, қол моделі қолға ұсталатын өнімдерді және тырнаққа қатысты өнімдерді (мысалы, жүзіктер, басқа да әшекейлер немесе тырнақ лактары) жарнамалау үшін пайдаланылуы мүмкін. Олар көбінесе телеарналардағы жарнамаларда кездеседі. Көптеген дене мүшесін модельдеушілердің дене бөліктері өте тартымды, бірақ нақты кампаниялар үшін тартымсыз немесе ерекше көрінетін дене бөліктеріне де сұраныс бар. Ең көп сұранысқа ие дене мүшесі – қол. Аяқ моделі де жоғары сұранысқа ие, әсіресе стандартты өлшемдегі аяқ киімге сәйкес келетін аяқтар. Модельдер басқа да нақты дене бөліктерін модельдеуде сәтті болады, оларға іш, қол, арқа, кеуде, аяқ және еріндер жатады. Кейбір кішкентай бойлы модельдер (152 см-ден төмен бойы бар және сән моделі ретінде қабылданбайтын әйелдер) әйелдердің дене мүшелерін модельдеуде табысқа жеткен. Дене мүшесін модельдеушілерді іздеуге болатын агенттіктер бүкіл әлемде кездеседі. Бірнеше агенттік тек дене мүшесін модельдеушілерді ұсынады, олардың ішінде Лондондағы Hired Hands, Лос-Анджелестегі Body Parts Models, Нью-Йорктегі Carmen Hand Model Management және Нью-Йорктегі Parts Models бар. Parts Models – 300-ден астам дене мүшесін модельдеушіні ұсынатын ең ірі агенттік.

Кішкентай үлгілер

Шағын модельдер – бұл сән индустриясы модельдерінен күтілетін қалыпты бойдан төмен модельдер. Шағын модельдер көбінесе дефиледен гөрі коммерциялық және баспа жұмыстарында жиі жұмыс істейді. Әдетте, модельдердің бойы әйелдер үшін 152 см (5 фут) және одан жоғары, ал ерлер үшін 183 см (6 фут) және одан жоғары болады. Осыдан төмен бойлы модельдер шағын немесе коммерциялық модельдер санатына жатады.

Подиум үлгілері

Подиум модельдері ұшу-қону жолағындағы модельдерден айырмашылығы бар, олар ұшу-қону жолағымен жүрмейді, тек көтеріңкі платформада тұрады. Олар шаралардың әртүрлі жерлеріне қойылған тірі манекендерге ұқсайды. Көрмеге келгендер модельдерге жақындап, киімді тексеріп, тіпті қолмен ұстап көре алады. Подиум моделі – бұл кеңістік шектеулі болған жағдайда, толыққанды сән көрсетілімін ұйымдастырудың практикалық балама жолы.

Табыс пен демографиялық көрсеткіштер

Еңбек статистикасы бюросының мәліметтері бойынша, 2021 жылы АҚШ-та модельдердің орташа жылдық табысы 34 000 долларды құрайды. АҚШ-та толық жұмыс күнімен модель ретінде жұмыс істейтін шамамен 3200 ер және әйел бар.

Гламурлық модельдер

Гламурлық модельдеу жыныстық тартымдылыққа баса назар аударады; демек, жалпы талаптар көбінесе нақты емес, жағдайға қарай өзгереді. Гламурлық модельдер кез келген дене бітімі мен мөлшерде болуы мүмкін. 2014 жылы жасалған зерттеуде гламурлық модельдердің профильдері талданды, нәтижесінде әйел модельдердің орташа көрсеткіштері: 1,68 м (бойы), 54 кг (салмағы) және 0,73 (белінің жамбасқа қатынасы) екені анықталды. Гламурлық модельдеу саласында стандартты талаптар жоқ және ол елдерге қарай айтарлықтай өзгереді. Көбінесе гламурлық модельдер күнтізбелерде, Playboy сияқты ерлер журналдарында, бикини модельдеу, ішкі киім модельдеу, фетиш модельдеу, музыкалық бейнежазбалар мен фильмдерде эпизодтық рөлдерде жұмыс істейді. Дегенмен, кейбір өте танымал гламурлық модельдер коммерциялық баспа модельдеуге ауысып, купальниктер, бикини және ішкі киімдер жарнамаларында пайда болады. Ұлыбританияда гламурлық модельдеу газет индустриясының маңызды бөлігіне айналды, The Sun газеті 1969 жылы 3-бетті құрған кезде, онда Penthouse және Playboy модельдерінің жыныстық қызығушылық тудыратын суреттері жарияланды. 1970 жылдан бастап модельдер топлес түсірілді. 1980 жылдары The Sun газетінің бәсекелестері де соңдары қалып, өздерінің 3-беттік бөлімдерін жариялады. Алдыңғы онжылдықтарда Playboy журналына жалаңаш сурет түсірген модельдер агенттіктермен және келісімшарттармен айырылып қалды. Playboy Виктория Сильвстедт, Памела Андерсон, Дженни Маккарти және Анна Николь Смит сияқты модельдердің мансабын дамытуға көмектесетін мүмкіндік болды. Памела Андерсон Playboy журналындағы суреттерінен соншалықты танымал болды, ол "Үйді жақсарту" және "Бейвач" сериалдарында рөлдерге ие болды. 1990 жылдардың ортасында Maxim, FHM және Stuff сияқты ерлер журналдары құрылды. Сонымен қатар, Швецияның Slitz журналы (бұрын музыкалық журнал) өзін ерлер журналы деп жаңартты. Интернетке дейін бұл журналдар кейіннен 20 жасқа толған ерлердің арасында танымал болды, себебі олардың бұрынғы журналдардан әлдеқайда жақсы талғамға ие екені саналды. Гламурлық нарық өскен сайын, сән жұқа денелі модельдерден бразилиялық модельдерге қарай бұрылды. Көбінесе коммерциялық сән мен баспа модельдерінен тұратын гламурлық нарық өзінің танымалдылығының арқасында жеке жанрға айналды. Алайда, Ұлыбритания сияқты үлкен нарықта да гламурлық модельдер көбінесе бір агенттікке ғана келісімшарт жасамайды, өйткені олар бір агенттікке жұмыспен қамтамасыз ету үшін қаржылық жағынан сеніп отыра алмайды. Бұл, және әлі де бар, гламурлық модельдердің атақты ер адамдармен болған қарым-қатынастары туралы әңгімелер айтуы жиі кездесетін жағдай. Олардың төсекке секіруі туралы әңгімелер олардың танымалдылығын арттырады және олар көбінесе қазіргі немесе бұрынғы жақындарымен жарнамаланады. 3-бет модельдері британдық таблоидтарындағы тұрақты тұлғаларға айналғандықтан, Джордан, қазір Кэти Прайс деп танылған гламурлық модельдер үй шаруашылығында белгілі болды. 2004 жылға қарай 3-беттің тұрақты модельдері 30 000-ден 40 000 фунт стерлингке дейін табыс тапты. 2000 жылдардың басында гламурлық модельдер және болашақ гламурлық модельдер Big Brother сияқты реалити-шоуларда танымалдылыққа ие болу үшін қатысты. Бірнеше Big Brother түлектері өзінің он бес минуттық атақ-даңқынан кейін сәтті гламурлық модельдеу мансабына қол жеткізді. Алайда, интернеттің дамуына байланысты көптеген адамдардың тегін онлайн контентке қол жеткізуі және Джордан Капри сияқты өз жұлдыздарының пайда болуына байланысты 2000 жылдардың ортасында офлайн гламурлық нарық толып кетті, және Arena, Stuff және FHM сияқты көптеген ерлер журналдары АҚШ-та жабылды. Осы кезеңде Келли Акреман және Лорен Поуп сияқты гламурлық модельдердің табыстарын арттыру үшін диджей болу тренді күшейді. 2012 жылғы сұхбатында Кили Хейзел топлес түсірудің табысқа жетудің ең жақсы жолы емес екенін айтты және "[ол] осы мүмкіндікке ие болған және шынымен табысты болған адамдардың 1% -ында болғаны үшін бақытты" деді.

Гравюралық мүсіндер

Жапонияда гравюралық модель, көбінесе "градол" деп қысқартылады, – негізінен журналдарға, әсіресе ерлер журналдарына, фотокітаптарға немесе DVD-ге түсетін әйел модель. Ол Жапониядағы құдай индустриясының бір бөлігі саналады. "Гурабия" – бұл "ротогравюра" сөзінен алынған васей-эйго термині, ол бір кезде газеттердегі фотосуреттердің негізгі бөлігі болған интальгиялық басу процесінің бір түрі. Ротогравюра әдісі бүгінге дейін журналдарды, белеке карточкаларын және картон қаптамаларын коммерциялық түрде басу үшін қолданылады. Гравюралық модельдер фотосуреттердің алуан түрлі стильдері мен жанрларында кездеседі. Олардың суреттері көбінесе ер адамдарға бағытталған, олардың поздары немесе іс-әрекеттері қызықтыруға немесе ойын-құлыққа шақыруға арналған, бірақ көбінесе агрессивті сексуалдықтан гөрі көңілділік пен әдемілікпен ерекшеленеді. Гравюралық модельдер кейде денелерінің көп бөлігін ашатын киім кигенімен, олар толығымен жалаңаш болып көрінбейді. Гравюралық модельдердің жасы он екіге дейінгі қыздан бастап отыз жасқа дейін болуы мүмкін. Басылымдарда түсуден басқа, гравюралық модельдер өздерінің жанкүйерлері үшін жеке фотокітаптар мен DVD-дискілер шығарады. Жапониядағы көптеген танымал әйелдер өздерінің мансабын гравюралық модель ретінде бастаған.

Балама үлгілер

Альтернативті модель – бұл дәстүрлі модель түрлеріне жатпайтын кез келген модель, оған панк, готика, фетиш стильдеріндегі және татуировкасы бар модельдер немесе ерекше ерекшеліктері бар модельдер жатуы мүмкін. Модельдеудің осы түрі көбінесе сән модельдеуі мен көркем модельдеудің аралас нұсқасы болып табылады. Германиядағы «Голиаф кітаптары» сияқты баспа үйлері баламалы модельдерді және панк-фотографияны кең көрерменге таныстырды. Билли Гордон, сол кезде Уилберт Энтони Гордон деп белгілі болған, әлемдегі ең танымал құттықтау карточкаларының моделі болды және құттықтау карточкалары, футболкалар, жанкүйерлер, кеңсе құралдары, сыйлық қаптары және т.б. сияқты шағын өнеркәсіптің пайда болуына ықпал етті.

Дене шынықтыру үлгілері

Фитнес-модельдеу – дені сау, қалыпты дене бітімін көрсетуге бағытталған. Фитнес-модельдерде әдетте анық бұлшық ет топтары болады. Модельдің дене салмағы бұлшық еттің майдан тығыздығымен байланысты артық болуы мүмкін; алайда, олардың дене майының пайызы төмен, ал бұлшық еттерінің анықтығы жоғары. Фитнес-модельдер көбінесе журналдардағы жарнамаларда қолданылады, сондай-ақ кейбір жағдайларда олар жеке фитнес-жаттықтырушылар сертификатына ие болуы мүмкін. Дегенмен, басқа фитнес-модельдер де спортшылар болып табылады және фитнес және фигура жарыстарында кәсіби деңгейде өнер көрсетеді. Нью-Йорк, Лондон және Германия сияқты ірі қалаларда фитнес-модельдермен жұмыс жасайтын агенттіктер бар. Осы модельдерге сұраныс жоғары, бірақ осы агенттіктердің көпшілігі екінші деңгейлі агенттіктер болып табылады, олар модельдерді жарнамалап, негізгі табысын коммерциялық модельдер ретінде табады. Фитнес-модельдеуге немесе денеге келтіруге арналған журналдар да бар.

Жарнамалық үлгілер

Жарнамалық модель – бұл өнімге, қызметке, брендке немесе идеяға тұтынушылардың сұранысын арттыру үшін жеке қарым-қатынас арқылы жұмысқа алынған модель. Жарнамалық модельдердің көпшілігі сыртқы түрімен тартымды болады. Олар өнім немесе қызмет туралы ақпарат беруге және оны тұтынушылар үшін қызықты етуге мүдделі. Қарым-қатынас уақыты қысқа болғанымен, жарнамалық модель өкілдік ететін өнім немесе қызметті көрсететін тікелей тәжірибе ұсынады. Бұл маркетинг түрі дәстүрлі жарнама құралдарына (баспа, радио және теледидар сияқты) қарағанда аз тұтынушыға жетеді; алайда, бренд, өнім, қызмет немесе компания туралы тұтынушының пікірі көбінесе тікелей адамдар арасындағы тәжірибе арқылы терең әсер етеді. Жарнамалық модельдерді қолданатын маркетингтік кампаниялар дүкендерде, сауда орталықтарында, көрмелерде, арнайы акцияларда, клубтарда және тіпті ашық қоғамдық орындарда өткізілуі мүмкін. Сондай-ақ, жарнамалық модельдер телеарналардың жүргізушілері ретінде кино марапаттарында, спорттық шараларда және т.б. мәшһүр тұлғалармен сұхбаттасуға шақырылуы мүмкін. Олар көбінесе көп адам болатын жерлерде немесе белгілі бір мақсатты аудиторияның жиналуы күтілетін орындарда өткізіледі.

Баяндамашылар

"Spokesmodel" – жарнамада нақты бір брендпен байланысты болу үшін жұмысқа алынатын модельді білдіретін термин. Spokesmodel әр түрлі шараларда компанияны ұсынумен қатар жарнамаларда ғана пайда болатын танымал адам болуы мүмкін (бұл бренд-елшіден өзгеше), бірақ көбінесе бұл термин өздігінен танымал емес модельге қатысты қолданылады. Spokesmodel-дің классикалық мысалы – 1954 жылдан 1999 жылға дейін Марлборо адамы рөліне шақырылған модельдер.

Сауда-саттық модельдер

Сауда көрмесінің модельдері сауда көрмесінің алаңында немесе стендінде жұмыс істейді және қатысушыларға компанияны таныстырады. Сауда көрмесінің модельдері әдетте компанияның штатты қызметкерлері емес, стенд алаңын жалға алған компания жалдаған жеке жұмыспен айналысатын адамдар. Олар бірнеше себеппен жұмысқа алынады: сауда көрмесінің модельдері қатысушылардың назарын тартып, жүздеген басқа стендтер арасында компания стендін көзге түсіре алады. Олар өте сөйлегіш, жылдам үйренеді және компания мен оның өнімдері мен қызметтері туралы ақпаратты түсіндіре алады немесе таратады. Сонымен қатар, олар компанияға көптеген қатысушылармен жұмыс істеуге көмектеседі, әйтпесе компанияда жеткілікті қызметкерлер болмауы мүмкін, бұл көрмеге қатысу нәтижесінде сатудың немесе жаңа клиенттердің көбеюіне әкелуі мүмкін.

Атмосфералық модельдер

Атмосфералық модельдерді тақырыптық іс-шаралардың ұйымдастырушылары шараның атмосферасын немесе көңіл-күйін жақсарту үшін жалдайды. Олар әдетте шара тақырыбына сай костюмдер киеді және көбінесе орынның әртүрлі бөліктеріне стратегиялық түрде орналастырылады. Шараға келген қонақтар атмосфералық модельдермен суретке түсуі жиі кездеседі. Мысалы, егер біреу "Бразилия күнін" тойласа, ол самба костюмдері мен бас киімдері киген модельдерді тойға тұрып немесе жүріп араласуға шақырар еді.

Инстаграм модельдері

Instagram модельдері – Instagram-да өздерінің және өмір салтының тартымды суреттерін жариялап, көптеген ізбасар жинаған адамдар. Сондықтан компаниялар оларды өнімдерін жарнамалау үшін жалдайды, себебі олардың ықпалы мен танымалдылығы сатуды арттыра алады. Оларды Кара Делевин және Джиджи Хадид сияқты белгілі модельдермен шатастыруға болмайды, олар Instagram-ды дәстүрлі модельдік мансабын ілгерілету үшін пайдаланады. Америкалық модель Мэтью Носка Вильгельмина Модельдері арқылы Instagram-да табылғаннан кейін осы кәсіпке келді. Instagram модельдігінің тұжырымдамасы 2000-шы жылдардың соңында пайда болды, сол кезде Руми Нили және Киара Феррагни сияқты мода блогерлерінің жігіттері әртүрлі киімдердегі әйелдерінің суреттерін түсіре бастады. Instagram модельдері көбінесе әлеуметтік желіде ықпал етуге тырысады және ықпалдастырушы маркетингпен айналысады. 2014 жылы фитнес модель Джен Селтер интернетте танымал болды және Vanity Fair журналы үшін модель болды. Косплейші және модель Анна Фейт 2014 жылға қарай 250 000-нан астам Instagram ізбасарын жинады, ол Дисней кейіпкері Эльзаның рөлін сомдау арқасында жетістікке жетті. Facebook-та жазбалардың көрсетілуі төмендегенімен, Instagram косплейшілер үшін ең танымал платформаға айналды. 2016 жылы американдық актриса Кейтлин О'Коннор Instagram-да 300 000-ға жуық ізбасар жинады және әлеуметтік желіден түскен табысының көп бөлігін Instagram-да өнімдерді жарнамалаудан тапты. Австралиялық жеке жаттықтырушы Кайла Итинес Instagram-да 5,5 миллион ізбасар жинап, фитнес индустриясында бизнес құруға мүмкіндік алды. Бразилиялық модель Клаудия Аленде 2015 жылға қарай Instagram-да 2,8 миллионнан астам ізбасар жинады және ішкі киім модельінің мансабын дамытты. Плюс сайз модельдер Искра Лоуренс және Тесс Холлидей Instagram-ды модельдік әлеуеттерін көрсету үшін пайдаланды. Ирактық трансгендер модель Нұр Әлсаффар 2023 жылдың қыркүйегінде ЛГБТҚ+ адамдарына қарсы зорлық-зомбылықтың күшеюіне байланысты қаза тапты. Instagram модельдерінің техникасы мен эстетикасы бұрын-соңды болмаған немесе пародиалық профильдерде де қолданылады. Instagram-дағы Lil Miquela моделі шындық пен әлеуметтік желі арасындағы шекараны бұлыңғырлатты, 200 мыңнан астам ізбасар жинады, бірақ ол нақты адам ба, әлде компьютерлік жасалған ба, оны ашпады. Австралиялық комедияшы Селеста Барбер 2017 жылға қарай Instagram-да 1,8 миллион ізбасар жинады, ол танымал адамдардың сән суреттерін шынайы өмірде қайта жаңғырту арқылы пародиалады. 2016 жылы француздық Addict Aide ұйымы жастар арасында алкогольге тәуелділік туралы хабардарлықты арттыру мақсатында науқан жүргізді, онда модель Луиза Делаж рөліндегі 25 жастағы париждік қыздың Instagram суреттерінде көбінесе алкоголь көрсетілді. Бұл аккаунтқа бір ай ішінде 65 мың адам тіркелді, ал содан кейін жарияланған видеоны 160 мыңнан астам адам қарады. Кейбір хабарларға сәйкес, Instagram модельдері жасырын түрде жезөкшелікпен айналысып, қосымша табыс табады. Әртүрлі модельдерді осы қызметпен айыптайтын веб-сайттар, көбінесе сенімді дәлелдерсіз, соңғы кезде танымал болып келеді, кейде олардың табысын арттырудың күтпеген салдарына әкеледі. Бірақ бұл сайттардағы жалған айыптаулар заңды модельдердің беделін жоғалтады, және осы саланың кейбір әйелдері оларды ерлердің әйелдерге билік ету тәсілі деп санайды.