Кіріспе

Швейцарияның көпұлтты денсаулық сақтау компаниясы

F. Hoffmann La Roche AG, көбінесе Roche деп аталады, – бүкіл әлемде екі бөлімде қызмет ететін швейцариялық көпұлтты денсаулық сақтау холдингі: Фармацевтика және Диагностика. Оның бас компаниясы Roche Holding AG акциялары SIX Swiss Exchange-те тіркелген. Компания штаб-пәтері Базель қаласында орналасқан. Roche – әлемдегі ең ірі фармацевтикалық компаниялардың бірі және онкологиялық ауруларды емдеудегі әлемдік көшбасшы. 2023 жылы Forbes Global 2000 тізімінде компания 76-орынды иеленді. Компанияға толыққандай меншікке ие, тәуелсіз еншілес компаниялар – американдық биотехнологиялық Genentech, жапондық биотехнологиялық Chugai Pharmaceuticals, сондай-ақ АҚШ-тағы Ventana және Foundation Medicine компаниялары кіреді. Roche-тің 2020 қаржы жылындағы кірісі 58,32 миллиард швейцар франкіне жетті. Құрылтайшы Хоффманн және Оэри отбасыларының ұрпақтары дауыс беру құқығы бар акциялардың жартысынан астамын иеленеді (отбасылық акционерлер тобы 45%, ал Мая Оэри тағы 5% үлесіне ие), ал 2021 жылға дейін швейцариялық фармацевтикалық компания Novartis акциялардың үштен бірін иеленді. Roche – жыл сайын дивидендтерін ұлғайтатын сирек компаниялардың бірі, 2020 жыл қатарынан 34-ші рет. F. Hoffmann La Roche Еуропалық фармацевтикалық индустриялар мен қауымдастықтар федерациясының (EFPIA) толық мүшесі.

Тарих

1896 жылы Фриц Хоффманн Ла Рош құрған компания, бастапқыда түрлі витамин препараттары мен олардан алынған заттарды өндірумен танымал болды. 1934 жылы «Redoxon» тауарлық атауымен синтетикалық С витаминін жаппай өндірген алғашқы компания осы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Roche Германиядағы нацистік режиммен ынтымақтастық жасады және неміс және поляк зауыттарында мәжбүрлі еңбекке ие болды. Сонымен қатар, нацистердің ықпалынан сақтау үшін барлық еврей қызметкерлерін АҚШ-қа көшірді. 1957 жылы Хоффманн Ла Рош «бензодиазепиндер» деп аталатын транквилизаторлар класын енгізді (ең танымал өкілдері – «Валиум» және «Рохипнол»). Компания бірнеше қатерлі ісікке қарсы препараттарды өндіреді және сатады, сондай-ақ осы салада жетекші болып табылады. 1956 жылы алғашқы антидепрессант – «ипрониазид» синтездеу тәжірибесі кезінде кездейсоқ ашылды. Бастапқыда бұл препарат туберкулезбен күресу үшін тиімдірек дәрі жасау мақсатында жасалған. Алайда, «ипрониазидтің» де пайдалы қасиеттері бар екені анықталды – кейбір адамдар оны қабылдағанда көңіл күйлерінің жақсарғанын сезді. Бірақ, 1960 жылдардың басында токсикалық әсерлеріне байланысты нарықтан алынып тасталды. 1976 жылы Италияның Севезо қаласындағы Roche еншілес компаниясына тиесілі химиялық зауыттағы апат үлкен диоксин ластануына әкеп соқты. 1982 жылы компанияның АҚШ-тағы бөлімшесі «Biomedical Reference Laboratories» компаниясын 163,5 миллион АҚШ долларына сатып алды. Бұл компания 1960 жылдардың соңында құрылған және Солтүстік Каролина штатының Берлингтон қаласында орналасқан. Сол жылы Хоффманн Ла Рош оны барлық зертханаларымен біріктіріп, біріктірілген компанияны Берлингтондағы «Roche Biomedical Laboratories, Inc.» деп атады. 1990 жылдардың басында «Roche Biomedical» 20 ірі зертханасымен және 600 миллион АҚШ доллары сату көлемімен АҚШ-тағы ең ірі клиникалық зертханалар желісінің біріне айналды. Roche сонымен қатар түрлі ВИЧ-тестілеу және антиретровирустық препараттарды өндірді. 1992 жылы полимераза тізбектік реакциясы (ПТР) техникасының патенттерін сатып алды. 1995 жылы АҚШ-тың FDA мекемесі Хоффман ЛаРош компаниясының ВИЧ-протеаза ингибиторы – «саквинавир» препаратын мақұлдауымен жоғары белсенді антиретровирустық терапия (ЖБАТ) дәуірі басталды. Препаратқа рұқсат берілгеннен кейін 2 жыл ішінде (және 4 айдан кейін «ритонавирге» рұқсат берілгеннен кейін) АҚШ-та ЖҚТБ-дан жыл сайын өліп қалатындардың саны 50 000-нан 18 000-ға дейін төмендеді. 1995 жылдың 28 сәуірінде Хоффман Ла Рош «Roche Biomedical Laboratories, Inc.» компаниясын «National Health Laboratories Holdings Inc.» компаниясына (кейін атауын «Laboratory Corporation of America Holdings» деп өзгертті) сатты. Roche 1994 жылы «Syntex» компаниясын, ал 2002 жылы «Chugai Pharmaceuticals» компаниясын сатып алды. «Озельтамивир» – тұмаумен күресу үшін қолданылатын вирусқа қарсы препарат. Бұл препаратты өндіруге «Gilead Sciences» компаниясы ашқан, ал Roche компаниясы ғана құқылы. Roche 1996 жылы препараттың құқықтарын сатып алды, ал 2005 жылы авторлық құқықтар туралы дауды шешіп, бастапқы лицензиялық келісімде рұқсат етілгендей, өндіру шығындарын ескермей, жылдық таза сатудың 14-22% деңгейінде авторлық құқық төлеуге келісті. 2005 жылдың 20 қазанында Хоффман Ла Рош «озельтамивир» препаратын өндіруге басқа компанияларға лицензия беру туралы шешім қабылдады. Сондай-ақ 2005 жылы Roche швейцариялық «GlycArt Biotechnology» компаниясын афукозилатталған антиденелерді өндіру технологиясын алу үшін сатып алды; оның әзірленіп жатқан өнімдерінің бірі – 2013 жылдың қарашасында созылмалы лимфоциттік лейкемияны емдеу үшін FDA мақұлдауына ие болған «обинутузумаб». 2008 жылдың 22 қаңтарында Roche «Ventana Medical Systems» компаниясын 3,4 миллиард долларға сатып алды. 2009 жылдың 2 қаңтарында Roche «Memory Pharmaceuticals Corp.» компаниясын сатып алды. 2009 жылдың 26 наурызында Roche «Genentech» компаниясын 46,8 миллиард долларға сатып алды. 2009 жылдың 12 наурызында Roche «Genentech» компаниясының толық үлесін сатып алуға келісті, ол компанияның 1990 жылдан бері көпшілік үлесіне ие болған. «Genentech» компаниясын сатып алу нәтижесінде Roche компаниясы «Palo Alto» қаласындағы ғылыми-зерттеу орталықтарын «New Jersey» штатындағы «Clifton» және «Nutley» қалаларының шекарасында орналасқан кампусына көшірді, ал Roche компаниясының АҚШ-тағы штаб-пәтері 1929 жылдан бері «New Jersey» штатында орналасқан, ал «Genentech» компаниясының «South San Francisco» қаласындағы ғимаратына көшірілді. «Genentech» 2009 жылдың 25 наурызында Roche компаниясының толық меншігіндегі еншілес тобы болды. Roche 2012 жылы «NJ» учаскесін босатып, 2016 жылы сатты. Roche 2010 жылы сәуір айында «Medingo Ltd.» компаниясын 160 миллион долларға, ал тамыз айында «BioImagene, Inc.» компаниясын 100 миллион долларға сатып алды. 2011 жылы компания Roche компаниясының «MyDose» клиникалық жабдықтау жобасы үшін процесс инновациясы үшін Халықаралық фармацевтикалық инженериялық қоғамның «Жылдың жақсы зауыты» сыйлығын алды. 2011 жылдың наурыз айында Roche «PVT Probenverteiltechnik GmbH» компаниясын 85 миллион еуроға дейін сатып алды. 2010 жылдың шілде айында Roche «mtm laboratories AG» компаниясын 190 миллион еуроға дейін сатып алды. Қазан айында Roche «Anadys Pharmaceuticals, Inc.» компаниясын 230 миллион долларға сатып алды. Желтоқсан айында Roche Мюнхенде орналасқан «Verum Diagnostica GmbH» компаниясын сатып алатынын жариялады, бұл қанын диагностикалау нарығындағы ең жылдам өсіп жатқан салаға кіруге мүмкіндік берді. 2012 жылдың 26 маусымында Roche «Nutley/Clifton» кампусын жабу туралы хабарлады, ол 2013 жылы аяқталды. Қазіргі уақытта мүлік тазалаудан өтуде. 2013 жылдың шілде айында Roche Diagnostics «Constitution Medical Inc.» қан диагностикасы компаниясын 220 миллион долларға сатып алды. Кейін, қыркүйек айында «Genentech» компаниясы «Arrayit Corporation» компаниясын сатып алатынын жариялады. 2014 жылдың 7 сәуірінде Roche «IQuum» компаниясын 450 миллион долларға дейін сатып алуға, сондай-ақ испандық «Oryzon Genomics» компаниясынан «ORY 1001» экспериментальдық препаратының құқықтарын 21 миллион долларға және 500 миллион долларға дейін төлем жасауға ниетті екенін жариялады. 2014 жылдың 2 маусымында Roche «Genia Technologies Inc.» компаниясын 350 миллион долларға дейін сатып алуға ниетті екенін жариялады. 2014 жылдың тамыз айында компания Калифорния штатындағы «InterMune» фармацевтикалық фирмасын акция бағасы 74 доллардан 8,3 миллиард долларға сатып алуға келісті, бұл соңғы акция бағасымен салыстырғанда 38% үстеме құрайды, сондай-ақ «Santaris Pharma A/S» компаниясын 450 миллион долларға сатып алды. 2014 жылдың желтоқсан айында компания жаңа буынды тізбектеуді өңдеу компаниясы «Bina Technologies» компаниясын белгісіз сомаға, ал жаңа буынды антиденелерді әзірлейтін «Dutalys GmbH» компаниясын сатып алды. 2015 жылдың сәуір айында Roche «CAPP Medical» компаниясын және қатерлі ісіктерді тексеру және бақылау технологиясын сатып алды, бұл технология қалыптасқан ісік ДНК-сын анықтау арқылы жүзеге асырылады. Тамыз айында компания микробтық диагностикалық бизнесін күшейту үшін «GeneWEAVE, Inc.» компаниясын 425 миллион долларға дейін сатып алуға ниетті екенін жариялады. Бірнеше күннен кейін компания «Kapa Biosystems, Inc.» компаниясын 445 миллион долларға сатып алды, бұл жаңа буынды тізбектеу және полимераза тізбектік реакциясы қолданбаларына бағытталған. 2015 жылдың қазан айында компания «Adheron Therapeutics» компаниясын 105 миллион долларға (плюс 475 миллион долларға дейін төлем жасауға) сатып алды. 2016 жылдың қаңтарында компания «Tensha Therapeutics» компаниясын 115 миллион долларға алғашқы төлеммен және 420 миллион долларлық шартты төлемдермен сатып алатынын жариялады. 2017 жылдың қаңтарында компания «ForSight VISION4» компаниясын сатып алды. Маусым айында компания диабетті басқару платформасы «mySugr GmbH» компаниясын белгісіз бағаға сатып алды. Қараша айында Roche «Viewics, Inc.» компаниясын сатып алды. Жыл соңында компания «Ignyta Inc.» компаниясын сатып алатынын жариялады, бұл оның жаһандық онкологиялық бизнесін кеңейтеді. 2018 жылдың ақпанында Roche АҚШ-тағы қатерлі ісік деректерін талдаумен айналысатын «Flatiron Health» компаниясын 1,9 миллиард долларға сатып алатынын жариялады. Сол жылдың маусымында компания «Foundation Medicine» компаниясының қалған акцияларын акция бағасы 137 доллардан 2,4 миллиард долларға сатып алуға келісті. Кейін қыркүйек айында Roche «Tusk Therapeutics» компаниясын 655 миллион еуроға (759 миллион доллар) дейін сатып алуға ниетті екенін жариялады, бұл Roche компаниясының онкологиялық құбырларын кеңейтеді. «Tusk» компаниясы әзірлеп жатқан CD38 антиденесін жаңа «Black Belt Therapeutics» компаниясын құру үшін бөліп шығарады. Жыл соңында компания «Genentech» компаниясының «Jecure Therapeutics» компаниясын сатып алатынын жариялады, бұл «Jecure» компаниясының қабынуға қарсы аурулармен күресуге арналған NLRP3 ингибиторларына қол жеткізуге мүмкіндік береді. 2019 жылдың ақпанында компания гендік терапия компаниясы «Spark Therapeutics» компаниясын 114,50 долларға акция бағасымен сатып алатынын жариялады, бұл «Spark» компаниясының гендік терапия портфелін бұрын сатып алынған...

Отбасы

Хоффманн Ла Рош отбасы – Швейцарияның ең бай және ең құпия отбасыларының бірі. Отбасының көптеген мүшелері енді Хоффманн тегін тасымайды. Олардың кейбіреулері Оэри, Михалски, Фабер Кастелл, Фабре, Шмид немесе Душмале деп белгілі.

Қаржылық деректер

+Финанстық деректер миллиард швейцариялық франкпенЖыл2013201420152016201720182019202020212022Табыс46.78047.46248.14550.57653.29956.84663.75158.32362.80166.43Нет кіріс11.1649.3328.8639.5768.63310.86514.10815.06814.93513.53Активтер62.16775.64175.76376.81976.67678.51783.09186.13892.31788.15Қызметкерлер85,08088,50991,74794,05293,73494,44297,735101,238100,920103,613

Бөлімдер

Roche компаниясының екі маңызды бөлімі бар: Фармацевтика және Диагностика. Roche Diagnostics зерттеу және медициналық диагностика салаларында қолданылатын диагностикалық жабдықтар мен реагенттерді өндіреді. Ішкі құрылымы бойынша ол бес негізгі бизнес аймағына бөлінген: Roche Applied Science, Roche Professional Diagnostics, Roche Diabetes Care, Roche Molecular Diagnostics және Roche Tissue Diagnostics (Ventana). Roche Professional Diagnostics компаниясының бас кеңсесі Швейцарияның Роткрейц қаласында орналасқан. Roche Applied Science-тан басқа барлық бизнес аймақтары денсаулық сақтау саласына бағытталған, дәрігерлерге, ауруханалар мен клиникаларға немесе тұтынушыларға қызмет көрсетеді. Ал Қолданбалы ғылым академиялық орталықтарда, сондай-ақ фармацевтикалық және биотехнологиялық өнеркәсіптердегі зерттеулермен айналысады.

Бағаны белгілеу туралы келісім

Стэнли Адамс, Roche компаниясының Базельдегі әлемдік өнім менеджері, 1973 жылы Еуропалық экономикалық қауымдастыққа Roche компаниясының монополияға қарсы заңдарды бұзып, витаминдерге қатысты баға белгілеу және нарықты бөлісу арқылы бәсекелестерімен келісім жасағанына дәлелдер ұсынды. Roche компаниясына сәйкес айыппұл салынды, бірақ Еуропалық экономикалық қауымдастықтың қателігі компанияға Адамстың ақпаратты жарияға шығарғанын анықтауға мүмкіндік берді. Ол Швейцария заңдары бойынша рұқсатсыз ақпаратты жариялау қылмысы үшін тұтқындалып, түрмеге қамалды. Оның әйелі, ол ондаған жыл түрмеде отыруы мүмкін екенін білген соң, өз-өзіне қол жұмсады. 1999 жылы компания АҚШ және бүкіл әлемде сатылатын витаминдердің бағасын көтеру және бекіту бойынша халықаралық құпия келісімге қатысқанын мойындады. Hoffmann La Roche АҚШ-қа 500 миллион доллар көлемінде қылмыстық айыппұл төледі.

Даулар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Roche Германиядағы нацистік режиммен ынтымақтастық жасады деген хабар тарады және оның неміс және поляк фабрикаларында мәжбүрлі еңбек пайдаланды. 2013 жылы Roche компаниясы баға белгілеудегі бұрмалаушылықтарға байланысты Швейцария салық органдарына миллиард доллар қайтарып төлеуге мәжбүр болды. 2022 жылдың тамызында Roche компаниясы "дәрігерлерді рецепт жазуға ынталандыру арқылы пара беруге тең" болатын қате маркетингтік тәжірибелерге қатысқандығы үшін ABPI-ден екі жылға тоқтатылды. Бұл соңғы 40 жылда ABPI мүше ұйымға санкция салған сегізінші жағдай. Осыған байланысты Корольдік жалпы тәжірибе дәрігерлері колледжі мен Корольдік дәрігерлер колледжі өздерінің корпоративтік серіктестіктерін тоқтатты, себебі бұл олардың этикалық қағидаларын бұзу болар еді. Roche-тің Ұлыбританиядағы бас директоры Ричард Эрвин тоқтатылуға дейін ABPI президенті лауазымынан кетіп қалды. Компания EFPIA және Еуропалық Комиссияның инновациялық дәрі-дәрмектер бастамасы шеңберінде бірлескен зерттеу жобаларындағы қызметін кеңейтуде.