Кіріспе

Швейцарияның көпұлтты фармацевтикалық корпорациясы Novartis AG – Швейцарияның Базель қаласында орналасқан швейцариялық көпұлтты фармацевтикалық корпорация. Novartis үнемі әлемдік топ бестікке кіреді, бұл әлемдегі ең ірі фармацевтикалық компаниялардың бірі және 2022 жылы түсім бойынша төртінші орында тұрды. Novartis клозапин (Clozaril), диклофенак (Voltaren; 2015 жылы GlaxoSmithKline компаниясына сатылды), карбамазепин (Tegretol), вальсартан (Diovan), иматиниб мезилаты (Gleevec/Glivec), циклоспорин (Neoral/Sandimmune), летрозол (Femara), метилфенидат (Ritalin; өндірісі 2020 жылы тоқтатылды), тербинафин (Lamisil), деферазирокс (Exjade) және тағы да басқа дәрілерді өндіреді. Novartis 1996 жылы Ciba Geigy және Sandoz компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Ол сол кездегі тарихтағы ең ірі корпоративтік бірігу деп есептелді. Novartis Биотехнологиялық инновациялар ұйымының (BIO), Халықаралық фармацевтикалық өндірушілер мен қауымдастықтар федерациясының (IFPMA) және Америка фармацевтикалық зерттеулер мен өндірушілер қауымдастығының (PhRMA) мүшесі болып табылады. Novartis Novo Nordisk және Roche компанияларынан кейін Еуропадағы үшінші ең құнды фармацевтикалық компания.

Тарих

Novartis 1996 жылдың наурыз айында Ciba Geigy және Sandoz Laboratories екі швейцариялық компанияның қосылуы нәтижесінде құрылды.

Ciba-Geigy

Ciba Geigy 1970 жылы J. R. Geigy Ltd (Базельде 1857 жылы құрылған) және CIBA (Базельде 1859 жылы құрылған) компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Geigy компаниясының негізі 1857 жылы Иоганн Рудольф Гейгй Мерьян (1830–1917) және Иоганн Мюллер Пак Базельде жер сатып алып, бояу ағашын өңдеу фабрикасы мен бояу шығару зауытын салғанда қаланды. Екі жыл өткен соң, олар синтетикалық фуксин өндірісін бастады. 1901 жылы олар Geigy акционерлік қоғамын құрды, ал 1914 жылы компания атауы J. R. Geigy Ltd болып өзгертілді. 1970 жылы CIBA және Geigy компаниялары бірігіп Ciba-Geigy Ltd. құрды.

1990 жылдардың ортасындағы дау

1990 жылдардың ортасында мемлекеттік және федералдық денсаулық сақтау және қоршаған ортаны қорғау агенттіктері 1970–1995 жылдар аралығында Нью-Джерси штатының Томс-Ривер қаласында балалардың қатерлі ісік ауруларының көбеюін анықтады. Мемлекеттік және федералдық экологиялық және денсаулық сақтау агенттіктері жүргізген бірнеше тергеулер қатерлі ісіктердің қаупінің артуына ықтимал себеп – 1952 жылдан бері жұмыс істеп келген Томс-Ривер химиялық зауытының (кейін Ciba Geigy басқаруында болған) және Рейх Фарм/Юнион Карбайдтың қоршаған ортаны ластауы екенін көрсетті. 1983 жылы жер астындағы улы химиялық заттардың кең таралғаны анықталғаннан кейін, бұл аймақ АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің Суперфонд тізіміне енгізілді. Келесі жылы Бей авенюі мен Вон авенюінің қиылысындағы шұңқырдан ағып жатқан құбыр тоқтатылды. Зауыт 1996 жылы қызметін тоқтатты. 1996–2000 жылдар аралығындағы қосымша зерттеулер көрсеткендей, қатерлі ісікке шалдыққандардың саны күтілгеннен көп болғанымен, көрсеткіштер айтарлықтай төмендеді және штат бойынша қатерлі ісік ауруларының көрсеткіштерімен салыстырғанда бұл айырмашылық статистикалық мағынаға ие емес еді. 1996 жылдан бері Томс-Ривер су жүйесі Нью-Джерси штатындағы ең қатаң су сапасының бақылауынан өтеді және тұтынуға қауіпсіз деп есептеледі. Дэн Фагиннің 2014 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Томс-Ривер: ғылым мен құтқарылу туралы әңгіме» кітабында осы аумақтағы өнеркәсіптік ластану мәселесі егжей-тегжейлі қарастырылған.

Сандоз

Sandoz – Novartis компаниясының генериялық дәрілер бөлімшесі. 1996 жылы Ciba Geigy компаниясымен бірігіп Novartis компаниясын құрғанға дейін Sandoz Pharmaceuticals (Sandoz AG) Базельде (Швейцария) орналасқан фармацевтикалық компания болды (Ciba Geigy сияқты) және ағзаны трансплантациялау үшін Sandimmune, антипсихотикалық Clozaril, Mellaril таблеткалары мен Serentil таблеткалары психикалық ауруларды емдеу үшін, Cafergot таблеткалары мен мигрень бас ауруларын емдеу үшін Torecan суппозиторийлері сияқты дәрі-дәрмектерді әзірлеуімен танымал болды. "Kern and Sandoz Chemiefirma" компаниясы 1886 жылы Альфред Керн (1850–1893) және Эдуард Сандоз (1853–1928) құрған. Олар алғаш рет ализарин-көк және аурамин бояуларын өндірді. Керн қайтыс болғаннан кейін серіктестік 1895 жылы Chemische Fabrik vormals Sandoz корпорациясына айналды. Сол жылы компания температураны төмендететін антипирин препаратын шығара бастады. 1899 жылы компания қантты алмастыратын сахарин өндірісін бастады. Дәрілік зерттеулер 1917 жылы Сандоздың фармацевтикалық бөлімін 1917 жылы құрған Артур Столл (1887–1971) басшылығымен басталды. 1918 жылы Артур Столл ерготаминді ерготаннан бөліп алды; бұл зат кейін мигрень мен бас ауруларын емдеу үшін қолданылды және 1921 жылы Gynergen сауда атауымен таныстырылды. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Gynergen (1921) және Calcium Sandoz (1929) нарыққа шығарылды. Sandoz 1929 жылдан бастап мата, қағаз және былғары үшін химиялық заттар өндірді. 1939 жылы компания ауыл шаруашылығы химиясын өндіруді бастады. Лизергиялық қышқыл диэтиламидінің (ЛСД) психоделикалық әсері 1943 жылы Sandoz зертханасында Артур Столл мен Альберт Хофман анықтады. Sandoz клиникалық сынақтарды бастады және 1947 жылдан 1960 жылдардың ортасына дейін Delysid деген атпен бұл затты психиатриялық препарат ретінде сатты, ол алкоголизмнен бастап жыныстық бұзылымдарға дейінгі көптеген психикалық ауруларды емдеуге пайдалы деп есептелді. Sandoz өзінің маркетингтік материалдарында психиатрларға шизофрениялық тәжірибені жақсырақ түсіну үшін LSD-ні өздері қабылдауды ұсынды, және көптегендері солай жасады, сондай-ақ басқа ғылыми зерттеушілер де солай істеді. Sandoz өнімдері 1954 жылы "Time" журналында жарияланып, кеңінен танымал болды. ЛСД зерттеулері 1950 және 1960 жылдардың басында өрге жұқты. ЦРУ "MKUltra" деп аталатын заңсыз адамдармен жүргізілген тәжірибелер үшін Sandoz-дан ЛСД сатып алды. Sandoz 1965 жылы бұл препаратты нарықтан шығарды. Гарвард университетінің психологы Тимоти Лири оның рекреациялық және рухани тәжірибелер үшін жалпы жұртшылық арасында қолданылуын насихаттағаннан кейін, бұл дәрі 1960-шы жылдардың мәдени жаңалығына айналды. Sandoz 1964 жылы өзінің алғашқы шетелдегі кеңселерін ашты. 1967 жылы Sandoz Wander AG (Ovomaltine және Isostar компанияларымен танымал) компаниясымен бірікті. Sandoz Delmark, Wasabröd (шведтік жарма нан өндірушісі) және Gerber Products Company (балалар тағамын өндіруші компания) компанияларын сатып алды. 1986 жылдың 1 қарашасында өндірістік зауыттың қоймасында өрт шығып, Sandoz химиялық ағынына және Рейн өзенінің жоғарғы ағысына көп мөлшерде пестицидтің құйылуына әкелді. Бұл оқиға көптеген балықтар мен басқа да су жануарларының өліміне себеп болды. 1995 жылы Sandoz арнайы химиялық өнімдер бизнесін бөліп, Clariant компаниясын құрды. 1997 жылы Clariant Германиядағы Hoechst AG компаниясынан бөлініп шыққан арнайы химиялық өнімдер бизнесімен бірікті.

Бірігу

1996 жылы Ciba Geigy және Sandoz компаниялары бірікті, екі компанияның фармацевтикалық және агрохимиялық бөлімшелері Novartis құру үшін біріктірілді. Ciba Geigy және Sandoz компанияларының қалған бизнестері тәуелсіз компаниялар болып бөлінді, оның ішінде Ciba Specialty Chemicals компаниясы ерекше аталады. Sandoz компаниясының құрылыс саласы үшін химиялық заттар өндіретін Master Builders Technologies компаниясы VIAG неміс энергетикалық компаниясының еншілес компаниясы SKW Trostberg A. G.-ға сатылды, ал оның Солтүстік Америкадағы жүгеріге арналған гербицидтер бизнесі неміс химия өндірушісі BASF компаниясының құрамына кірді. Бұл келісімге қарсы шыққандар келісімнің академиялық тәуелсіздікті кемсітуіне немесе генетикалық түрлендірілген өсімдіктердің коммерциялық пайдалануына алып келуі мүмкін екеніне алаңдады. Келісім 2003 жылы күшін жойды.

20002010 жыл

2000 жылы Novartis және AstraZeneca компаниялары өздерінің агробизнес бөлімдерін біріктіріп, Syngenta атты жаңа компания құрды. 2003 жылы Novartis барлық генерик өнімдерін бір бөлімге шоғырландырды және бірқатар еншілес компанияларын біріктіріп, Sandoz атауын қайта қолданды. 2005 жылы Novartis өзінің еншілес компаниясы Sandoz-ды Германияның жетекші генерик дәрі өндіруші компанияларының бірі – Hexal және АҚШ-тың қарқынды дамып келе жатқан генерик фармацевтикалық компаниясы Eon Labs-ты 8,29 миллиард АҚШ долларына сатып алып, едәуір кеңейтті. 2006 жылы Novartis Калифорния штатындағы Chiron Corporation компаниясын сатып алды. Chiron үш бөлімге бөлінді: Chiron Vaccines, Chiron Blood Testing және Chiron BioPharmaceuticals. Биофармацевтикалық бөлім Novartis Pharmaceuticals компаниясына қосылды, ал вакциналар мен қан тексеру бөлімдері Novartis Vaccines and Diagnostics жаңа бөлімшесіне айналды. Сондай-ақ 2006 жылы Sandoz өзінің рекомбинантты адам өсу гормоны дәрісімен Еуропада биосимиляр дәріге алғашқы болып мақұлдама алды. 2007 жылы Novartis компаниясы Gerber Products Company компаниясын Nestlé компаниясына сатты, бұл Sandoz және Ciba Geigy компанияларының ескі бизнесінен құтылу және денсаулық сақтау саласына назар аудару жөніндегі жалғасып келе жатқан күш-жігерінің бір бөлігі болды. 2009 жылы Novartis Қытайдың вакцина өндіруші Zhejiang Tianyuan Bio Pharmaceutical Co., Ltd. компаниясының 85 пайызына ие болуға келісім жасады, бұл елде вакцина индустриясының көшбасшысы болу және топтың осы қарқынды өсіп келе жатқан нарық сегментіндегі шектеулі қатысуын кеңейту мақсатындағы стратегиялық бастаманың бөлігі еді. Бұл жоспарланған сатып алу Қытайдың мемлекеттік және реттеуші органдарының келісімін қажет етеді. 2010 жылы Novartis әлемдегі ең ірі көз күтімі компаниясы Alcon-ды толық сатып алу үшін 39,3 миллиард АҚШ долларын төлеуді ұсынды, соның ішінде Nestlé компаниясының басым үлесі де бар. Novartis 2008 жылы Alcon компаниясының 25 пайызын сатып алған болатын. Novartis жаңа бөлім құрып, оны Alcon деп атады, оның құрамына CIBA VISION еншілес компаниясы және Novartis Ophthalmics кірді, ол Novartis-тің екінші ірі бөліміне айналды. Alcon-ды сатып алудың жалпы құны 60 миллиард долларды құрады.

2011 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2011 жылы Novartis медициналық зертханалық диагностика компаниясы Genoptix-ті «біздің (Novartis) жеке емдеу бағдарламаларымыз үшін берік негіз құру» мақсатымен сатып алды. 2012 жылы Компания АҚШ-та шамамен 2000 жұмыс орнын, негізінен сату бөлімінде қысқартуға мәжбүр болды. Бұл, патенттік қорғауын жоғалтып жатқан гипертонияға қарсы Диован дәрісінен күтілетін кірістің төмендеуімен және Диованның ізбасары Разилездің клиникалық сынақтарда сәтсіз аяқталғанын түсінуімен байланысты болды. 2012 жылғы жұмыс орындарын қысқарту, 2011 жылы Швейцария мен АҚШ-та 2000 жұмыс орнының, 2010 жылы АҚШ-та 1400 жұмыс орнының қысқартылуынан кейін болды. Ал бұрынғы жылдары «мыңдаған» жұмыс орындары қысқартылып, бірнеше нысандар жабылған болатын. Сондай-ақ 2012 жылы Novartis, Fougera Pharmaceuticals компаниясын 1,525 миллиард долларға қолма-қол ақшаға сатып алуға келісіп, жалпы тері күтімі саласындағы ең ірі өндірушіге айналды. 2013 жылы Үндістанның Жоғарғы соты Novartis компаниясының Gleevec (Novartis-тің қатерлі ісікке қарсы дәрісінің соңғы түрі) Индиядағы патенте алу өтінішін қабылдамады. Бұл мәселе үлкен дау-дамайға себеп болды. 2013 жылы Novartis АҚШ үкіметімен тағы да сотқа тартылды, бұл жолы дәрігерлерге он жыл бойы пара бергендігі үшін айыпталды, нәтижесінде пациенттер компанияның дәрілеріне бағытталды. 2014 жылдың қаңтар айында Novartis фармацевтикалық бөлімінде 500 жұмыс орнын қысқарту жоспарларын жариялады. 2014 жылдың ақпан айында Novartis CoStim Pharmaceuticals компаниясын сатып алғанын хабарлады. 2014 жылдың мамыр айында Novartis Ophthotech компаниясының Fovista (PDGF-қа қарсы аптамер, сонымен қатар VEGF-қа қарсы емдеумен бірге қолдану үшін зерттеліп жатыр) дәрісін АҚШ-тан тыс жерлерде 1 миллиард долларға дейін сату құқығын сатып алды. Novartis көзге арналған препаратты АҚШ-тан тыс жерлерде сату құқығына ие болды. Компания Ophthotech компаниясына 200 миллион доллар аванс төлеуге келісті, ал 130 миллион доллар - ІІІ кезеңдегі сынақтардың нәтижелеріне байланысты төлем болады. 2014 жылдың сәуір айында Novartis GlaxoSmithKline компаниясының қатерлі ісікке қарсы дәрі-дәрмектер бизнесін 16 миллиард долларға сатып алатынын және вакцина бизнесін GlaxoSmithKline компаниясына 7,1 миллиард долларға сататынын мәлімдеді. 2014 жылдың тамызында Genetic Engineering & Biotechnology News Novartis компаниясы Gamida Cell компаниясының 15 пайыздық үлесін 35 миллион долларға сатып алғанын, сонымен қатар компанияның барлық үлесін шамамен 165 миллион долларға сатып алу мүмкіндігі бар екенін хабарлады. 2014 жылдың қазан айында Novartis өзінің тұмау вакцинасы бизнесін (оның ішінде оның даму құбырын) реттеушілердің мақұлдауына байланысты CSL компаниясына 275 миллион долларға сату ниеті туралы мәлімдеді. 2015 жылдың наурызында компания BioPharma компаниясының екі III фазадағы қатерлі ісікке қарсы препаратты сатып алуды аяқтағанын хабарлады: МЕК ингибиторы биниметиниб (MEK 162) және BRAF ингибиторы энкорафениб (LGX818), 85 миллион долларға. Сонымен қатар компания өзінің RNAi портфелін Arrowhead Research компаниясына 10 миллион долларға және 25 миллион долларға сатты. Маусым айында компания Spinifex Pharmaceuticals компаниясын 200 миллион доллардан астамға сатып алатынын мәлімдеді. Тамыз айында компания GlaxoSmithKline компаниясынан CD20 моноклоналды антиденесі Ofatumumab-қа қалған құқықтарды 1 миллиард долларға сатып алды. Қазан айында компания Admune Therapeutics компаниясын белгісіз сомаға сатып алды, сондай-ақ Palobiofarma компаниясынан Аденозин A2A рецепторларының антагонистін PBF 509 лицензиясын алды, ол І фазадағы клиникалық сынақтарда шағын емес жасушалы өкпе қатерлі ісігіне қарсы қолданылады. 2016 жылдың қарашасында компания Selexys Pharmaceuticals компаниясын 665 миллион долларға сатып алатынын мәлімдеді. Желтоқсан айында компания Encore Vision компаниясын сатып алды, компанияның негізгі қосылысы EV06 болды, бұл пресбиопияға арналған бірінші кластағы жергілікті терапия. Желтоқсан айында Novartis компаниясы Ziarco Group Limited компаниясын сатып алып, экземамен емдеуде өз қызметін күшейтті. 2017 жылдың қазан айының соңында Reuters Novartis компаниясы Advanced Accelerator Applications компаниясын 3,9 миллиард долларға сатып алатынын жариялады. Бұл компанияның қарапайым акциясы үшін 41 доллар, ал американдық депозиттік акциясы үшін 82 доллар төлейді, бұл 47 пайыздық үстеме ақы. 2018 жылдың наурызында GlaxoSmithKline компаниясы Novartis компаниясымен 13 миллиард долларға (9,2 миллиард фунт стерлинг) Novartis компаниясының тұтынушылық денсаулық сақтау бірлескен кәсіпорнындағы 36,5 пайыздық үлесін сатып алу туралы келісімге келгенін мәлімдеді. Сол жылдың сәуір айында компания жоғарыда аталған GlaxoSmithKline келісімінен түскен ақшаның бір бөлігін Avexis компаниясын акциясына 218 долларға немесе жалпы 8,7 миллиард долларға сатып алуға жұмсады, осылайша AVXS 101 жетекші қосылысын, омырша жарығының атрофиясын емдеу үшін алды. 2018 жылдың тамызында Novartis Laekna компаниясымен (Шанхай қаласындағы фармацевтикалық компания) екі клиникалық сатыдағы қатерлі ісікке қарсы дәрілері үшін келісім жасады. Novartis Laekna компаниясына ауыз арқылы қабылданатын pan Akt киназа ингибиторлары, атап айтқанда афуресертиб (ASB138) және уросертиб (UPB795) дәрілеріне халықаралық эксклюзивті құқықтарды берді. 2018 жылдың ортасынан кейін компания Endocyte Inc компаниясын 2,1 миллиард долларға (акциясына 24 доллар) сатып алатынын және оны жаңа құрылған еншілес компаниямен біріктіретінін хабарлады. Endocyte Novartis-тің радифармацевтикалық бизнесін күшейтеді, Endocyte-тың 177Lu PSMA 617 бірінші кластағы үміткері метастаздық кастрацияға төзімді простаталық қатерлі ісікке қарсы бағытталған. Жыл соңында компания Франциядағы келісімдік өндіруші CellforCure компаниясын LFB компаниясынан сатып алатынын хабарлады, бұл жасушалық және гендік терапияны өндіру қабілетін арттырады. 2019 жылдың 9 сәуірінде Novartis Alcon компаниясын жеке коммерциялық ұйым ретінде бөліп шығаруды аяқтағанын хабарлады. Alcon Швейцарияның SIX биржасында және АҚШ-тың NYSE биржасында тіркелді. 2019 жылдың қарашасында Sandoz компаниясы Aspen Global inc компаниясының жапондық бизнесін 300 миллион еуроға (шамамен 330 миллион доллар) сатып алатынын хабарлады, бұл Азиядағы бизнестің беделін арттырады. 2019 жылдың соңында компания The Medicines Company компаниясын (акциясына 85 доллар) сатып алатынын хабарлады, оның ішінде холестерин деңгейін төмендететін инклисиран терапиясы бар. 2020 жылдың сәуір айында компания Amblyotech компаниясын сатып алатынын хабарлады. 2020 жылдың қыркүйек айында Францияның бәсекелестік органы Novartis компаниясына Lucentis-тің арзан баламасынан сатуды сақтау үшін жасаған шаралары үшін 385 миллион еуро айыппұл салды. Сондай-ақ қыркүйек айында BioNTech компаниясы Novartis компаниясынан Еуропадағы коронавирустық вакцинасының сұранысын қанағаттандыру және Қытайға сату үшін үлкен өндіріс орнын жалға алды. 2020 жылдың шілдесінде Novartis компаниясы жалған мәлімдемелер туралы заңды және пара беру туралы заңды бұзғаны үшін 678 миллион доллар төлеуге келісті, дәрігерлерге белгілі бір компанияның дәрілерін тағайындауға ықпал ету үшін төлем жасады. Novartis жүз миллиондаған долларды дәрігерлерге ақша төлеу және басқа да жомарт сыйлықтар беру үшін жалған спикерлік бағдарламаларға жұмсады деп күдіктелді. 2020 жылдың қазан айында Novartis Vedere Bio компаниясын 280 миллион долларға сатып алатынын хабарлады, бұл компанияның жасушалық және гендік терапия ұсыныстарын арттырады. 2020 жылдың қазан айында COVID-19-ға қарсы терапиялық препараттарды әзірлеу бойынша бірлескен кәсіпорнының аясында Novartis швейцариялық DARPin зерттеу компаниясы Molecular Partners AG-ның барлық акцияларының 6 пайызын акциясына 23 швейцариялық франкқа сатып алды. 2020 жылдың желтоқсан айында Novartis Cadent Therapeutics компаниясын 770 миллион долларға дейін сатып алатынын хабарлады, CAD 9303 (NMDAr позитивті аллостериялық модулятор), MIJ 821 (NMDAr негативті аллостериялық модулятор) және CAD 1883 (клиникалық сатыдағы SK канал позитивті аллостериялық модулятор) толық құқықтарын алды. 2021 жылдың қыркүйегінде компания гендік терапия бизнесі Arctos Medical компаниясын сатып алатынын хабарлады, бұл оның оптогенетикалық ауқымын кеңейтеді. Желтоқсан айында Novartis денсаулық сақтау инвестициялық компаниясы Syncona Ltd компаниясынан Gyroscope Therapeutics компаниясын 1,5 миллиард долларға дейін сатып алатынын хабарлады. 2022 жылдың ақпанында Нью-Йорк қаласындағы биотехнологиялық компания Cambrian Biopharma Novartis компаниясынан mTOR ингибиторлары бағдарламаларына құқық алғанын хабарлады. Келісімнің аясында Cambrian Tornado Therapeutics деп аталатын еншілес компания құрды. 2023 жылдың маусымында Novartis Chinook Therapeutics компаниясын және оның препарат құбырын 3,5 миллиард долларға дейін сатып алатынын хабарлады. 2023 жылдың шілдесінде Novartis RNA негізіндегі терапияны жеткізу технологиясын әзірлеуші DTx Pharma компаниясын 500 миллион долларға сатып алды, сонымен қатар белгілі бір шарттар орындалған жағдайда тағы 500 миллион доллар төленеді.

Өзінің нарықтық сегменттеріндегі орын

Novartis компаниясы әлемдегі ең ірі өмір ғылымдары және агробизнес нарықтарындағы көшбасшы. Alcon: Novartis Alcon-ды сатып алған кезде, олардың жылдық сатылымы 6,5 миллиард доллар және таза табысы 2 миллиард доллар құрады. 2019 жылдың сәуірінде Novartis Alcon-ды жеке коммерциялық ұйым ретінде бөлуді аяқтады. Sandoz: 2013 жылға қарай, Sandoz әлемдегі екінші ірі генерикалық дәрілер компаниясы ретінде танылды. Sandoz биосимилярлары саланың алдында тұр және ЕО-да алғашқы биосимилярларды мақұлдауға қол жеткізді. 2018 жылы Sandoz таза сатудан 9,9 миллиард АҚШ долларын көрсетті. 2022 жылдың тамызында Novartis 2023 жылдың екінші жартысына дейін Sandoz-ды бөлу жоспарларын жариялады. Бұл сату 2015 жылдың соңында аяқталды және бөлім CSL-дің BioCSL операцияларына енгізілді, біріктірілген кәсіпорын Seqirus атымен сауда жасайды. 2018 жылы Novartis тұтынушылық денсаулық сақтау бойынша бірлескен кәсіпорнының вакциналар бөлімін GlaxoSmithKline компаниясына 13,0 миллиард АҚШ долларына сатты. Тұтынушы: Novartis дәріханадан тыс немесе жануарлар денсаулығы сегменттерінде көшбасшы емес; оның жетекші OTC брендтері Excedrin және Theraflu, бірақ оның негізгі АҚШ-тағы өндіріс орнындағы мәселелер сатуды тежеді. 2018 жылы Novartis "әлемдегі кедейлерге өнімдерін қаншалықты оңай қолжетімді етуі бойынша компанияларды бағалайтын" Access to Medicine Index рейтингі бойынша екінші орынды иеленді.

Қаржылық

2022 қаржы жылында Novartis компаниясы 6,955 миллиард АҚШ доллары табыс тапты, ал жылдық кірісі 50,545 миллиард АҚШ долларын құрады, бұл алдыңғы қаржы циклына қарағанда 71 пайызға төмендеді. Novartis акциялары бір акциясы 80,56 доллардан жоғары бағамен сатылды, ал оның нарықтық капитализациясы 2023 жылдың 31 қаңтарында 198,34 миллиард долларға бағаланды.

Жыл Кіріс (млн. АҚШ доллары) Таза табыс (млн. АҚШ доллары) Акция бағасы (АҚШ доллары) Қызметкерлер саны
2005 29,753 6,130 32.03
2006 35,105 7,175 36.99
2007 38,947 11,946 37.10
2008 42,584 8,195 35.44
2009 45,103 8,400 31.98
2010 51,561 9,794 39.41
2011 59,375 8,940 44.42
2012 51,971 9,270 46.50
2013 52,716 9,175 61.40
2014 53,634 10,210 76.50
2015 50,387 17,783 86.92
2016 49,436 6,712 71.10
2017 50,135 7,703 77.33
2018 46,099 12,614 91.13
2019 48,677 11,732 88.14
2020 49,898 8,072 84.38
2021 51,626 24,018 87.47
2022 50,545 6,955 80.56
2023 45,440 14,854 76.05

Зерттеу

Компанияның "Novartis Institutes for BioMedical Research (NIBR)" деп аталатын әлемдік ғылыми-зерттеу операциялары АҚШ-тың Массачусетс штатының Кембридж қаласында орналасқан. NIBR құрамында дамушы елдердегі ауруларға бағытталған екі ғылыми-зерттеу институты бар: туберкулез, денге және безгек ауруларын зерттейтін Novartis Тропикалық аурулар институты және салмонелла тифи (тиф) және шигелла ауруларын зерттейтін Novartis Vaccines Institute for Global Health. Novartis басқа өнеркәсіптік және академиялық серіктестермен бірлесіп, мемлекеттік қаржыландырылатын ғылыми-зерттеу жобаларына да қатысады. Клиникалық емес қауіпсіздікті бағалау саласындағы мысал ретінде InnoMed PredTox жобасын келтіруге болады. Компания EFPIA және Еуропалық Комиссияның инновациялық дәрі-дәрмектер бастамасы шеңберінде бірлескен зерттеу жобаларын кеңейтуде. Novartis Science 37 компаниясымен бірлесіп, науқастарға клиникаға барудың орнына бейнебайланыс арқылы телемедициналық консультациялар алуға мүмкіндік береді. Компания үш жыл ішінде мобильді технологияны пайдаланып, науқастарды ауыр жағдайлардағы ауруханаға барудан босату мақсатында он клиникалық сынақ жүргізуді жоспарлап отыр.

Сауда-саттық бұзушылықтары

2008 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) Novartis Pharmaceuticals компаниясына Focalin XR, АДҚС (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) препаратын жарнамалау туралы хабарлама жіберді, онда компания оның тиімділігін жоғарылатып көрсеткен. 2005 жылы федералды прокурорлар Novartis компаниясының бірнеше дәрі-дәрмектерін сатуына қатысты тергеу бастады: Трилепталь, құрысуға қарсы препарат; жүрек ауруларына арналған үш препарат – Диован (компанияның ең көп сатылатын өнімі), Экфордж және Тектурна; Sandostatin, өсу гормонының бұзылысын емдеуге арналған препарат; және Зельнорм, тітіркенішті ішек синдромына арналған препарат. "Нью-Йорк Таймс" газетінің хабарлауынша, "федералды прокурорлар Novartis компаниясын спикерлік бағдарламалар, консультативтік кеңестер, ойын-сауық, саяхат және тамақ арқылы денсаулық сақтау мамандарына заңсыз сыйақы төлегені үшін айыптады. Бірақ Novartis компаниясы ақпан айында жарияланған келісімде бір қате таңбалау туралы айыптауды мойындағаннан басқа, қандай да бір құқықбұзушылық жасағанын жоққа шығарды". Нью-Йорк Таймс газетінің сол мақаласында Колумбия университетінің профессоры Фрэнк Лихтенберг, фармацевтикалық индустриядағы инновацияларға қатысты зерттеулерді фармацевтикалық қаржыландыру арқылы жүзеге асырады. Ол Америка медицина қауымдастығының рецепт бойынша тағайындалмаған препараттарды қолдануға ынталандырғанын және осыған сақтандыру компаниялары төлегенін, бірақ рецепт бойынша тағайындалмаған препараттарды жарнамалау заңсыз екенін айтты. "Сондықтан олардың келісімге келуіне таңқаларлық ештеңе жоқ, себебі олардың заңды тұра алатын негізі жоқ". 2013 жылдың сәуірінде федералды прокурорлар Novartis компаниясына қарсы екі сот процесі қозғады, себебі олар рецепт бойынша тағайындалмаған препараттарды жарнамалаған және сыйақы берген. Бірінші сот процесінде "Novartis дәріханаларды мыңдаған бүйрек трансплантациясынан өткен пациенттерді өзінің иммунодепрессанттық препараты Мифортикке ауыстыруға ынталандырды, бұл сыйақы ретінде маскировкаланған жеңілдіктер мен скидкалар арқылы жасалды" деп айыпталды. 2011 жылы Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметінің төрт трасты макулярлық дегенерацияға шалдыққандарға Авастин препаратын қолдану және төлеуді мақұлдаған саясатты қабылдады, бұл препараттың осы жағдайға арналмағанына қарамастан, ақша үнемдеу мақсатында жасалды. 2012 жылдың сәуірінде трасттарды Авастин Люцентис сияқты қауіпсіз және тиімді екеніне көндіре алмағаннан кейін және Люцентис нарығын сақтап қалу үшін Novartis трасттарды сотқа беруге ниеттенгенін мәлімдеді. Алайда, шілдеде Novartis трасттарға маңызды жеңілдіктер ұсынды (бұл ақпарат құпия сақталды), және трасттар өз саясатын өзгертуге келісті, ал қарашада Novartis сот процесін тоқтатты.

Вальсартан

2013 жылдың жазында Жапонияның екі университеті Вальсартанның (Diovan саудалық атауымен) жүрек-қан тамырларына пайдалы екенін көрсету мақсатында жасалған клиникалық сынақтардың бірнеше жарияланымдарын кері тартып алды, себебі статистикалық талдаудың манипуляцияланғаны және Novartis компаниясының қызметкері осы статистикалық талдауға қатысқан, бірақ Novartis-пен байланысын ашпай, тек Осака қалалық университетіндегі лекциятор екенін ғана көрсеткені анықталды. Осының салдарынан бірнеше жапондық ауруханалар осы дәріні қолдануды тоқтатты, ал жапондық бұқаралық ақпарат құралдары осы оқиға туралы хабарлар таратты. 2014 жылдың 1 шілдесінде прокуратура компанияға және оның бір қызметкеріне ресми айып тағылғанын мәлімдеді.

Сыбайлас жемқорлық

2018 жылдың қаңтар айында Novartis компаниясы АҚШ және Грекия билік органдары тарапынан 2006-2015 жылдар аралығында Грекияның мемлекеттік қызметкерлеріне пара бергені үшін тергеуге алынды. Бұл схемаға екі бұрынғы премьер-министр, бірнеше бұрынғы денсаулық сақтау министрлері, Nea Dimokratia және PASOK үкіметтік партияларының көптеген жоғары лауазымды мүшелері, сондай-ақ банкирлер қатысты. Novartis компаниясының Грекиядағы филиалының басшысына елден шығуға тыйым салынды. Министрдің орынбасары бұл айыптауларды «Грек мемлекеті құрылғаннан бергі ең ірі скандал» деп сипаттап, оның салдарынан «медицинаға мемлекеттік шығындар жыл сайын күрт өсті» деді. Скандалға қатысқан министрлердің көпшілігі айыптауларды жоққа шығарып, оны «СИРИЗА» оппозициялық партиясының «саяси шабуылы» және «жасанды жасалған құпия» деп көрсетуге тырысты. Бұл іс бірнеше дәрі-дәрмектің бағасын жасанды түрде көтеру арқылы пара алумен қатар, «төрт миллиард еуродан астам заңсыз қаражат» болды деген күдікпен ақша жылынумен де байланысты. 2020 жылдың маусым айында Novartis АҚШ Әділет департаментімен (DOJ) және АҚШ Қағаздар және биржалар комиссиясымен (SEC) келісімге келіп, компанияның және оның еншілес компанияларының бұрынғы әрекеттеріне қатысты барлық Сыртқы Сыбайлас Жемқорлыққа Қарсы Заң (FCPA) бойынша тергеулерді аяқтады. Келісімдердің шарты бойынша Novartis және оның бірқатар қазіргі және бұрынғы еншілес компаниялары DOJ-ге 233,9 миллион АҚШ доллары, ал SEC-ке 112,8 миллион АҚШ доллары төлейді.

Майкл Коэн

2017 жылы Дональд Трамп президент болып сайланғаннан кейін Novartis компаниясы Майкл Коэнге тиесілі Essential Consultants компаниясына 1,2 миллион доллар төледі. Коэнге ай сайын 100 000 доллардан аспайтын сома төленді. Novartis компаниясы Коэнге жаңа әкімшіліктің дәрі-дәрмек бағалары мен реттеуге қатысты ұстанымдарын түсінуге және оларға әсер етуге көмектесу үшін төлем жасағанын мәлімдеді. 2018 жылдың шілдесінде АҚШ Сенатының «Ақ үйге қол жеткізу сатылады» атты есебінде Novartis Ag компаниясының Коэнмен арақатынасы «ұзақ және толыққанды» болғандығы анықталды. Novartis бастапқыда Коэннің консалтингтік фирмасымен жасалған 1,2 миллион долларлық келісімшарттан кейін бір айдан соң қарым-қатынас тоқтағанын мәлімдеді, себебі консультанттар фармацевтикалық компанияға қажетті ақпаратты ұсына алмады. Бірақ кейіннен, бұрынғы бас директор Джозеф Хименес пен Коэн 2017 жылы электрондық пошта арқылы бірнеше рет байланысқандығы белгілі болды, олар президентпен талқылау үшін дәрі-дәрмек бағасын төмендету идеяларын талқылаған. Есепке сәйкес, аталған идеялардың бір бөлігі 2018 жылдың басында жарияланған Трамптың дәрі-дәрмек бағаларын реттеу жоспарында пайда болды, онда фармацевтикалық компаниялар табысының төмендеуінен қорғалды.

AveXis деректерінің тұтастығы

2019 жылдың мамыр айында Zolgensma препаратына рұқсат алғаннан кейін, 28 маусымда AveXis (Novartis компаниясы) FDA-ға бұрын биологиялық препараттарға лицензия алу үшін ұсынған (BLA) құжаттаманың бір бөлігі ретінде берілген деректердің дұрыс емес екенін өз еркімен хабарлады. Атап айтқанда, деректерді манипуляциялау өнімді әзірлеудің бастапқы кезеңінде қолданылған in vivo егеуқұйрықтардың тиімділігін анықтау тәжірибесіне қатысты. Бірақ FDA және қауымдастықтың басты нанысы AveXis компаниясының деректерді манипуляциялау туралы 2019 жылдың 14 наурызында, BLA мақұлдануға екі ай қалғанда білгені болды. Жағдайды ушықтырған нәрсе – тамыз айының басында жоғары лауазымды менеджер 6 тамызда FDA тергеуі жарияланғанға дейін, бірақ компания FDA-ға мәселе туралы хабарлағаннан кейін бірден 1 миллион долларлық акция сатқаны анықталды. 2019 жылдың қыркүйегінде FDA осы оқиғаға байланысты жауап дайындау жұмыстарын жүргізіп жатқан болатын.

Аурумен күресу

Novartis компаниясы 2000 жылдан бері барлық эндемикалық елдерге тегін, көп дәрілік терапия ұсыну арқылы ондаған жылдар бойы мәйекті жоюға міндеттеніп келеді.