Кіріспе

1969 жылғы әскерге шақыру лотереялары – 1969 жылғы 1 желтоқсанда АҚШ-тың Селективті қызмет жүйесі жүргізген екі лотерея, олар 1970 жылы Вьетнам соғысындағы әскери қызметке шақыру ретін анықтады. Бұл 1942 жылдан бері АҚШ-та әскери қызметке адамдарды іріктеу үшін лотерея жүйесін қолданудың алғашқы тәжірибесі болды және 1944 жылдың 1 қаңтары мен 1950 жылдың 31 желтоқсаны аралығында туған тіркелгендердің туған күндеріне сәйкес шақыру басымдығын белгіледі.

Шығу тегі

1969 жылғы лотерея Вьетнам соғысына қатысатын әскери қызметшілердің санын арттыру және бұрынғы шақыру жүйесіндегі теңсіздіктерді жою мақсатымен ұйымдастырылды. АҚШ-тың Вьетнамға қатысуы 1946 жылы Францияны Француз Индоқытайы соғысында қолдауымен басталды. 1954 жылдың шілдесіндегі Женева келісімдері қақтығысқа нүкте қойды, нәтижесінде 17-ші параллель бойынша жаңа шекара салынды, ол коммунистік Солтүстік және француз бақылауындағы Оңтүстікті бөліп тұрды. Оңтүстік Вьетнам Франциядан тәуелсіздік алып, Нго Динь Дьем премьер-министр болды. АҚШ-тың Вьетнамға деген қызығушылығы 1960 жылдардың басында күшейді, 1961 жылы әскери кеңесшілер жіберілді. 1964 жылдың 2 тамызында Тонкин шығанағында екі Солтүстік Вьетнам торпедалық катері АҚШ-қа қарасты екі кемеге шабуыл жасады; екі күннен кейін осыған ұқсас оқиға болды деген хабарлама тарады, бірақ ол ресми түрде расталмады. Екі оқиға да Тонкин шығанағының резолюциясын қабылдауға негіз болды, ол президент Линдон Б. Джонсонға Вьетнамдағы қақтығысқа АҚШ әскери ресурстарын жұмсауға рұхсат берді. Джонсон 1965 жылы 190 000, ал келесі жылы шамамен 400 000 әскери қызметкерді Вьетнамға жіберді. Бұл шақырулар АҚШ әскери қызметшілеріне деген сұранысты арттырды және нәтижесінде Вьетнамға алғашқы шақыру жасалды. 1960 жылдар бойында АҚШ-та соғысқа қарсы қозғалыстар пайда болды, олардың көпшілігі колледж студенттері мен азаматтық құқықтар қозғалысының қатысушылары арасында болды. Онжылдықтың соңына қарай соғысқа қарсы қозғалысқа Вьетнамда қызмет еткен көптеген ардагерлер, сондай-ақ әскери жастағы ұлдары бар орта таптың өкілдері де қосылды. Колледж студенттері шақырудан кейінге қалдыруға (2S статусы) құқылы болды, бірақ оқуды тастаса, қоғамдық колледжде "қалыпты прогресс" көрсетпесе (мысалы, төрт жылдық колледжге ауысудан бұрын бесінші семестрді бастаса) немесе бітірсе, шақыруға жататын еді. 1967 жылға қарай Вьетнамдағы АҚШ әскери қызметшілерінің саны 500 000-ға жуық болды. Соғыс АҚШ-қа жылына 25 миллиард доллар тұс келді, ал көптеген жас жігіттер олар қарсы болған соғысқа жіберілді. Мартин Лютер Кинг-младший де соғысқа қарсы қозғалысты қолдауын білдірді, соғыстың әдепсіз екенін айтты және қаза тапқан афроамерикалық әскерлердің санына алаңдады. Сол кездегі көптеген сыншылар президент Ричард Никсонды жалғаншы деп санады: Никсон билікке келген кезде АҚШ әскерлерін Вьетнамнан шығаруға уәде берген, бірақ он ай өткен соң ешқандай әскер шығарылмады. Кейін Никсон Ақ үйдің алдында соғысқа қарсы демонстрация кезінде спорттық жарысқа қатысқанын мәлімдеді. Никсон әкімшілігі мен Конгресс көп талқылағаннан кейін, соңғысы толық ерікті күштерге біртіндеп көшудың мүмкін екенін, оны жүзеге асыруға болатынын және елдің қауіпсіздігін арттыратынын шешті. 1969 жылдың 26 қарашасында Конгресс 1967 жылғы Әскери таңдамалы қызмет туралы заңдағы президенттің шақыру процедурасын өзгертуіне кедергі келтірген ережені жойды ("Тіркелуге жарамды деп табылған жас топтарындағы тіркеушілердің реттілігін белгілеуде Президент бұрын белгіленген жас топтарындағы осындай тіркеушілердің салыстырмалы реттілігін анықтау әдісін өзгертпейді"), ал Никсон кездейсоқ таңдау процесін белгілейтін жарлыққа қол қойды.

Әдіс

Қағида бойынша, бірінші жобаның мақсаты күнтізбелік жыл ішіндегі күндерді кездейсоқ таңдау болды, ал туған күндері сол күндермен сәйкес келетін ерлер күндердің таңдалу ретімен шақырылатын. Жылдың 366 күні (29 ақпанды қоса алғанда) қағазға жазылды. Бұл қағаздар мөлдір емес пластикалық капсулаларға салынып, аяқ киім қорабына салынды, содан кейін терең шыны ыдысқа құйылып, араластырылды. Келесі жеребе 24 сәуір, 30 желтоқсан, 14 ақпан, 18 қазан және т.б. күндерге түсті. Әскери қызметке жарамды жастағы (1944 жылдың 1 қаңтарынан 1950 жылдың 31 желтоқсанына дейін туған) барлық ерлер бірден шақырылатын. Алғашқы 195 туған күн таңдалған ретімен шақырылды, соңғысы 24 қыркүйекте болды. 1969 жылдың 1 желтоқсанында алфавиттің 26 әрпімен екінші лотерея өткізілді. Алғашқы тартылған әріп "J" болды, оған 1 нөмір берілді. "JJJ" деген әріптері бар ер адам туған күні бойынша бірінші болып шақырылар еді, одан кейін "JGJ", "JDJ" және "JXJ" келер еді; ал "VVV" деген әріптері бар адам соңғы болар еді. Жобалау процесінің нәтижесі дау тудырды. Кез келген шынайы кездейсоқ процесс сияқты, жобаның нәтижелері тепе-тең бөлінбеді және жинақы болып көрінді, соның салдарынан қараша және желтоқсан айларында туғандар, яғни 306-дан 366-ға дейінгі сандар, көбінесе ертерек шақырылған төменгі реттік нөмірлерге ие болды. Бұл лотереяның заңмен талап етілгендей кездейсоқ емес екендігіне наразылық тудырды. Желтоқсан айындағы бес күн ғана – 2, 12, 15, 17 және 19 желтоқсан – соңғы 195 нөмірінен жоғары болды. Күндер тең бөлінгенде, желтоқсан айында 14 күн шақырылмауы тиіс еді. Қаңтардан желтоқсанға дейін орташа таңдау нөмірлерінің орны 5, 4, 1, 3, 2, 6, 8, 9, 10, 7, 11 және 12 болды. Монте-Карло симуляциясы көрсеткендей, айлардың кездейсоқ ретінің сұрыпталмаған тайғақтар үшін күтілетін 1–12 тізбегіне осылай жақын болу ықтималдығы 0,09% құрады. Процедураны талдау "Капсулалар қаңтардан желтоқсанға дейін ай сайын қорапқа салынады және кейіннен араластыру әрекеттері осы реттілікті жеңу үшін жеткіліксіз болды" деген қорытындыға келді. Көптеген ерлер физикалық тексеруден өткеніне қарамастан, Ұлттық гвардияға қосыла алмады, себебі көптеген штаттық Ұлттық гвардияларда тіркелу үшін ұзақ күту тізімі болды. АҚШ-тың барлық аймақтарында адамдар жобалау жүйесінің "білім деңгейі төмен, табысы төмен, әлеуметтік жағдайы нашар азаматтарға" қатысты кемсітушілікке ұшырағанына наразылық білдірді. Келесі жылы лотереялық процедура жақсартылды, бірақ халықтың наразылығы күшейе берді. 1970 жылдың 1 шілдесінде өткізілген лотереялық жоба (1971 жылы пайдалану үшін 1951 жылы туған күндерді қамтыды, кейде 1971 жылғы жоба деп аталады) Ұлттық стандарттар бюросының ғалымдары 1 жастан 366-ға дейінгі сандардың 78 кездейсоқ комбинациясын дайындады, олар жарияланған кестелерден таңдалған кездейсоқ сандарды пайдаланды. 1971-1975 жылдары қайтадан лотереялық жобалар өткізілді (1952-1956 жылдары туғандар үшін). 1952 жылы туғандар соңғы жобаланғандар болды, 95-ші нөмір соңғы жобаланған нөмір болды, ол 1952 жылдың 20 шілдесінде туғандарды білдірді. 1972-1975 жылдары шығарылған жоба нөмірлері ешқандай ер адамды қызметке шақыру үшін қолданылмады, себебі соңғы шақыру 7 желтоқсанда болды, ал шақыруға рұқсат 1973 жылдың 1 шілдесінде аяқталды.