Кіріспе

Баден-Вюртемберг штатындағы, Германия қаласы

Пфорцхайм – Германияның оңтүстік-батысындағы Баден-Вюртемберг федералды штатында орналасқан, 125 000-нан астам тұрғыны бар қала. Ол зергерлік бұйымдар мен сағат жасау өнеркәсібімен әйгілі, соның салдарынан "Алтын қала" ("Goldstadt") деген лақап атын алды. Жер ауданы 98,08 шаршы километрді құрайды. Пфорцхайм Штутгарт және Карлсруэ қалаларының арасында, үш өзеннің (Энц, Нагольд және Вюрм) тоғысқан жерінде орналасқан. Баден аумағында жатқандықтан, бұл қала Баден мен Вюртемберг арасындағы шекараны белгілейді. 1535 жылдан 1565 жылға дейін Пфорцхайм Баден-Дурлах маркграфтарының резиденциясы болды. Пфорцхайм қаласы – Штудткрайс, яғни муниципалитет және аудан болып табылады. Сонымен қатар, қаланы қоршап тұрған Энц ауданының әкімшілік кеңселері осы қалада орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пфорцхайм одақтас әскерлер тарапынан бірнеше рет бомбаланды. 1945 жылғы 23 ақпан күні кешке Корольдік әуе күштері (RAF) жүргізген шабуыл ең ірі және соғыстың ең қыраулы аймақтық бомбалауларының бірі болды. Әуе шабуылынан қала халқының үштен бірі, 17 600 адам қаза тауып, қала ғимараттарының 83 пайызы қирады. Одақтастар бұл қалада неміс әскері үшін дәлдік аспаптары жасалып жатыр және қала неміс әскерлерінің қозғалысы үшін маңызды көлік орталығы екеніне сенді. 1945 жылдан 1948 жылға дейін Пфорцхайм (француз оккупациясынан кейін) АҚШ әскерлерінің басқаруында болды және қысқа ғасырлық Вюртемберг-Баден штатының құрамына кірді. Соғыс аяқталғаннан кейінгі 20 жыл ішінде Пфорцхайм біртіндеп қайта жаңартылды. Қала соғыстан кейінгі архитектуралық стильді көрсетеді және 1950 жылдарға тән бірнеше ескерткіш ғимараттар сақталған.

География

Пфорцхайм Қара Орманның (Schwarzwald) шығыс бөлігінің солтүстік жиегінде және Крайчгау төбелі аймағының жиегінде, Вюрм және Нагольд өзендерінің, сондай-ақ Нагольд және Энц өзендерінің тоғысқан жеріндегі ашық аңғарда орналасқан. Географиялық орнына байланысты бұл қала "үш аңғар қаласы" (Drei Täler Stadt) немесе "Қара Орманға қақпа" (Pforte zum Schwarzwald / Porta Hercynia) деп те аталады. Пфорцхайм және оның төңірегі "Карлсруэ/Пфорцхайм тығыз қоныстанған аймағына" жатады. Пфорцхайм Біркенфельд (Энц), Эйзинген, Энгельсбранд, Фриолцхайм, Хаймсхайм, Испринген, Кампфельбах, Келтерн, Киеселбронн, Кенигсбах-Штайн, Мёнсхайм, Нойенбюрг, Нойхаузен, Нойлинген, Ниферн-Ошельбронн, Ольбронн-Дюррн, Ремчинген, Штраубенхардт, Тифенбронн, Вирнсхайм, Вимсхайм және Вюрмберг қалалары мен муниципалитеттері үшін аймақтық орталық (Mittelzentrum) функцияларын атқарады.

Көршілес қауымдастықтар

Келесі қалалар мен қауымдастықтар Пфорцхайм қаласымен шекаралас. Төменде олар сағат тілі бойынша, қаланың солтүстігінен бастап тізбектеледі. Кальв ауданына қарасты Унтеррайхенбахтан басқасының бәрі Энц ауданының құрамына кіреді. Испринген, Нойлинген, Кисельбронн, Ниферн-Ошелбронн, Вурмберг, Вимсхайм, Фриолцхайм, Тифенбронн, Нойхаузен (Энц), Унтеррайхенбах, Энгельсбранд, Биркенфельд (Энц), Келтерн және Кампфельбах.

Тарих

Бұл қалаға римдіктер қазіргі Штутгарт және Карлсруэ қалаларынан бұрын қоныстанған. Олар әскери жолы үшін өзен арқылы өткел (ford) салған, ол үш өзеннің қосылған жерінен сәл кейін орналасқан. Осы стратегиялық орналасуының арқасында Пфорцхайм кейіннен ағаш ағызу саудасының орталығына айналды, ол Қара Орманнан Вюрм, Нагольд, Энц өзендері арқылы, содан кейін Некар және Рейн өзендері арқылы Нидерландыға, басқа да нарықтарға ағаштарды тасымалдады, олар кеме жасауға қолданылды. Олардың ағаштары Амстердамның іргесін салуға да пайдаланылды, ол батпақты жерге салынған. 90 жылдан бастап: Римдік азаматтар қазіргі Altstädter Brücke (Ескі қала көпірі) маңындағы Энц өзені бойында қоныс құрды. Археологиялық қазбалар осы кезеңге жататын бірнеше артефакттарды тапты, олар Каппельхоф мұражайында сақталады және көрсетіледі. Қоныс, Рим империясының Жоғарғы Германдық Лимес шекарасындағы Аргенторат (қазіргі Францияның Страсбург қаласы) және Канштатттағы (қазіргі Штутгарт маңындағы) әскери лагерьлерді байланыстыратын римдік әскери жолы Энц өзенін кесіп өткен жерде орналасқан. Бұл жер Портус (яғни "өзен арғы жағы, порты") деп аталды, және қаланың "Пфорцхайм" деген атының алғашқы бөлігі осыдан шыққан деп есептеледі. Қазіргі Фриолцхаймда 245 жылға жататын римдік "Leugenstein" (миль тасы) қазылып алынды; ол "Портусқа" дейінгі қашықтықты көрсетеді және бұл қоныстың алғашқы жазбада көрсетілген куәсі болып табылады. 259/260 жылдары: Римдік "Портус" қонысы толығымен қиратылды, өйткені франк және алеманн тайпалары Рим империясының Жоғарғы Германдық Лимес шекарасын басып алып, Рейн өзенінің батысындағы римдік билік аймағын жаулап алды. Содан бері ұзақ уақыт бойы қоныс туралы тарихи мәліметтер жоқ болды. 1322 жылы: Tränk көшесінде (қазіргі Deimling көшесі) Holy Ghost ауруханасы салынды.

15 ғасыр

Бір кәсіппен айналысатын адамдар арасында түрлі цехтар мен бауырластықтар құрылды: 1410 жылы тігіншілер цехы, 1422 жылғы 14 мамырда нан пісірушілер бауырластығы, 1469 жылы тоқымашылар цехы, 1491 жылы шарапшылар бауырластығы, 1501 жылы кемешілер мен ағаш жағалаушылар бауырластығы, 1512 жылы жүк тасушылар цехы. Аталған цехтар мен бауырластықтардың мүшелері бір-біріне түрлі жағдайларда көмектесті, мысалы, жаназа мен ауру кезінде. Шын мәнінде, бұл цехтар мен бауырластықтар денсаулық сақтау мен өмірге сақтандырудың ерте нысандары болды.

20 ғасыр

1900 жылдан бастап: Пфорцхайм сағат жасау өнеркәсібінің қайта жаңғыруы. 1914–1918: Пфорцхайм Бірінші дүниежүзілік соғыста майдан болған жоқ, бірақ Пфорцхаймнан 1600 адам сарбаз ретінде қаза тапты. 1920-жылдар: Пфорцхайм сағат жасау индустриясы білезік сағаттарының жаңа танымалдығының арқасында гүлденді. RAF Бомбалау бас штабы берген Пфорцхаймды бомбалау жөніндегі бұйрықта шабуылдың мақсаты "салынған аумақты және оған байланысты өнеркәсіптерді, сондай-ақ теміржол құрылыстарын жою" деп көрсетілген. Бұл бомбалау британдық "кілемдік бомбалау" кампаниясының бөлігі ретінде жүзеге асырылды. Қала 1944 жылдың қарашасында бомбалау нысанасы ретінде белгіленді, себебі одақтастар оның неміс соғыс машинасы үшін дәлдік аспаптарын және неміс әскерлерінің қозғалысы үшін көлік орталығы ретінде пайдаланылатынын есептеді. efn|Пфорцхайм аңғарда орналасқан және жақын төбелерге дейін созылған. Солтүстік беткейінде шамамен 100 метр ені және 2 километрге жуық ұзындығы бар тегіс, тар плато бар. Теміржол құрылыстары, соның ішінде бас станция және бұрынғы жүк тиеу орындары осы платода орналасқан. Бұл теміржол құрылыстары үшін пайдалануға болатын жалғыз тегіс жер. Егер RAF тек теміржол құрылыстарын жоюды мақсат тұтқан болса, осы жұмысты қысқа мерзімде аяқтау үшін бірнеше ұшақ жеткілікті болар еді. Бір километрден астам ені және үш километрден астам ұзындығы бар аумақты 360-тан астам "Ланкастер" ұшағымен бомбалаудың қажеті болмады, бұл 23 ақпандағы үлкен шабуылда болғандай. Солтүстік беткейдегі платоның бар екенін және өлшемдерін Пфорцхайм қаласының аумағын көрсететін кез келген топографиялық картаны және қираған қала аумағын көрсететін картаны қарап тексеру арқылы растауға болады. Сонымен қатар, аумақтық бомбалау тіпті теміржол құрылыстарын жоюға да тиімді болмады, өйткені наурыздың ортасындағы үлкен шабуылдан кейін бір айдан аспаған соң, теміржол құрылыстары АҚШ Әуе күштерімен бірнеше рет қайта бомбаланды, бұл жолы олар негізінен күдікті әскери нысанаға, азаматтық үйлерге емес, назар аударды. Басты шабуылдан кейін шамамен 30 000 адам қираған үйлерінің орнына уақытша қоғамдық асханаларда тамақтандыруға мұқтаж болды. Қаланың орталық бөлігіндегі ғимараттардың шамамен 90% қирады. Көптеген Пфорцхайм тұрғындары Пфорцхаймның бас зиратында жаппай қабірлерге жерленді, себебі оларды анықтау мүмкін болмады. Сондай-ақ, тұтас отбасылардың қабірлері де көптеп кездеседі. Қаза тапқандардың арасында Пфорцхаймда мәжбүрлі жұмысшы ретінде жұмыс істеген бірнеше жүз шетелдік азамат болды. Қаланың ішкі аудандары халқы азайып кетті. Мемлекеттік статистика бюросының (Statistisches Landesamt) мәліметтері бойынша, 1939 жылы Базар алаңы (Marktplatzviertel) ауданында 4 112 тіркелген тұрғын болды, ал 1945 жылы мүлдем жоқ (0). Ескі қала (Altstadtviertel) ауданында 1939 жылы 5 109 тұрғын болды, ал 1945 жылы онда тек үш адам ғана тұрды. Леопольд алаңы ауданында 1939 жылы 4 416 тұрғын болды, ал 1945 жылы – 13 адам ғана. 1945 жылдың 24 ақпанындағы неміс армиясының баяндамасында бомбалау туралы екі жол ғана айтылған: "23 ақпанның кешкі сағаттарында британдықтар Пфорцхаймға күшті шабуыл жасады". RAF Бомбалау бас штабы кейіннен бомбалау шабуылын "соғыс кезінде бір шабуылда жойылған құрылыстардың ең үлкен үлесіне" ие болған рейд деп бағалады. Сәуірдің басында одақтас әскерлер мен француз армиясы Пфорцхаймға жақындағанда, жергілікті неміс әскери қолбасшысы электр энергиясын өндіру зауытын және әлі жұмыс істеп тұрған газ және сумен жабдықтау желілерін жоюға бұйрық берді, бірақ жергілікті тұрғындар операцияға жауапты штаб-сержантты неміс әскерилерінің жақын арада және сөзсіз беріле бастайтынын ескеріп, бұл әрекеттен бас тартуға көндірді. Сондай-ақ, зардап шекпеген көпірлерді жою туралы бұйрық берілді (кейбір көпірлер 23 ақпандағы әуе шабуылдарынан қирады, ал басқалары соғыстың басында зақымдалды немесе қирады). Тек Вайссенштейн ауданындағы Темір көпір ғана азаматтардың араласуымен сақталды, олар жарылғыш құрылғыларға қосылған сымдарды алып тастап, Нагольд өзеніне тастады. 8 сәуірде француз әскерлері, соның ішінде бронетранспорттық бөлімше, солтүстік-батыстан Пфорцхаймға кірді және Энц өзенінің солтүстігіндегі аумақты басып алды, бірақ Энц өзенінің оңтүстігіндегі аумақты артиллерияны қолдана отырып, неміс жаяу әскерлері қорғады. Бретцингенде ең қатал шайқас болды. Француз армиясының бөлімдері (алжирлік және марокколық бөлімдерді қоса алғанда) ауыр зардап шекті; өлгендердің арасында армия бөлімшесінің командирі капитан Доранс болды. Француз армиясының алға жылжуы уақытша тоқталды, бірақ истребитель-бомбалаушы ұшақтарының көмегімен және қорғаушылардың нашар жағдайына байланысты (қарт адамдар мен жасөспірімдердің көп саны халықтық армияға шақырылғаннан кейін) француз әскері 18 сәуірде Баден маргравтарының бұрынғы тұрғын үйі болған қираған аумақты басып алды. Француз оккупациясының үш айы екі тараптан да жаушылыққа толы болды; марокколық әскерлер тарапынан зорлау және тонау оқиғалары да хабарланды. Ауэр көпірі (Auerbruecke) және Вурм көпірі француз әскерлерімен уақытша жөнделді. 1945 жылдың 8 шілдесінде француз әскерлерін ауыстырған АҚШ армиясы 1945 жылы және келесі жылы Гёте көпірін, Бенксизер көпірін, Ескі қала көпірін (Altstädterbrücke) және Ат көпірін (Roßbrücke) жөндеуге көмектесті. Халық пен АҚШ әскерлері арасындағы қарым-қатынас француз армиясымен болғанға қарағанда көбірек серпілісті болды.

Халық саны

Төмендегі кесте соңғы 500 жылдағы тұрғындар санын көрсетеді. 1789 жылға дейінгі сандар бағаланған мәліметтерді, ал одан кейінгі сандар – статистикалық кеңселердің немесе қала әкімшілігінің санау нәтижелерін немесе ресми тіркеулерін көрсетеді. Халық санының өсу графигі 1830 және 1925 жылдар аралығында ең жоғары өсу қарқыны тіркелгенін көрсетеді. Бұл 1815 жылғы Вена конгресінде келісілген Еуропаның саяси қайта ұйымдастырылуынан кейінгі кезең, Францияның Наполеон Бонапарттың билігімен байланысты болған құлшындық кезеңнен кейін болды. Халық санының осы жоғары өсу кезеңі Германияның қарқынды индустриялану кезеңімен бірге жүрді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардың салдарынан халық санының өсуі баяулады. 1945 жылдың 23 ақпанындағы қирату салдарынан халық саны күрт азайды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде Батыс Германиядағы жоғары экономикалық өсім және Пфорцхайм қаласын қалпына келтіру жұмыстарының қарқындылығы арқасында қайтадан күрт өсті. 17 ғасырдағы Отыз жылдық соғыс кезінде де халық санының азаюы тіркелген.

Қалалық кеңес

Пфорцхайм қалалық кеңесі президенті ретінде Oberbürgermeister (мэр) және 40 сайланған (толық емес уақытпен жұмыс істейтін) кеңесшілерден тұрады. Ол азаматтар тарапынан бес жылға демократиялық жолмен сайланады. Соңғы сайлау 2019 жылдың 26 мамырында өтті. Қалалық кеңес – қаланың басты өкілді органы болып табылады және барлық жергілікті саяси қызметтің мақсаттары мен негізгі бағыттарын белгілейді. Ол қаланың қоғамдық өмірі мен басқаруына қатысты барлық маңызды мәселелер бойынша шешімдер қабылдайды және қала әкімшілігінің жұмысын басқарып, бақылайды. Арнайы мәселелерді қарау үшін сарапшылар комитеттерін құрады.

Қала әкімдері

Алғашқы кезеңде қала әкімшілігін қала иесі тағайындаған қала әкімі (Шултейс) басқарды. Кейіннен, 1849 жылдан бастап "Обербюргермейстер" атағын алған мэр басқаратын кеңес құрылды. 1750 жылға дейінгі мэрлердің қызмет мерзімі белгісіз. Тарихи құжаттарда тек қала әкімдерінің есімдері ғана кездеседі. + Пфорцхайм қаласының мэрлері Басталуы Аяқталуы Жылдары Мэр 1750 1758 Эрнст Маттеус Куммер 1758 1770 В. К. Штайнхаузер 1770 1775 Вайс 1775 1783 Кисслинг 1783 1795 Гюнцель 1795 1798 Гейгер 1798 1815 Якоб Фридрих Дрехер 1815 1830 Кристоф Фридрих Кренкель 1830 1837 Вильгельм Ленц 1837 1848 Рудольф Деймлинг 1848 1849 Кристиан Крецелиус 1849 1862 Карл Циреннер 1862 1875 Каспар Шмидт 1875 1884 Карл Гросс 1885 1889 Эмиль Краатц 1889 1919 Фердинанд Хабермель 1920 1933 Эрвин Гюндерт 1933 1933 Др. Эмиль Гёльзер 1933 1933 Др. Ханс Готтлоб 1933 1941 Герман Кюрц 1941 1942 Карл Моренштейн 1942 1945 Людвиг Зайбель 1945 1945 Альберт Германн 1945 1945 Вильгельм Беккер 1945 1947 Фридрих Адольф Кац 1947 1966 Др. Йоханн Петер Бранденбург, FDP/DVP 1966 1985 Др. Вилли Вайгельт, SPD 1985 2001 Др. Йоахим Беккер, SPD 2001 2009 Кристаль Аугенштейн, FDP/DVP 2009 2017 Герт Хагер, SPD 2017 қазіргі уақытқа дейін Петер Бох, CDU

Герб

Пфорцхайм қаласының гербінде қалқанның сол жағында алтын түстегі қызыл көлбеу жолақ бейнеленген, ал оң жағы қызыл, күміс, көк және алтын түстердегі төрт бөлікке бөлінген. Қаланың туы ақ-көк түсті. Көлбеу жолақ 13 ғасырдан бастап Пфорцхаймнің иелерінің (ұстаушыларының) символы ретінде қолданылып келген, кейіннен ол Баденнің мемлекеттік гербіне айналды, бірақ оның мағынасы белгісіз. Гербтің толық пішіні 1489 жылдан бастап расталған, бірақ оның да мағынасы белгісіз. Қазіргі түс схемасы 1853 жылдан бері қолданылуда; алдыңғы кезде түстер басқаша болған.

Экономика және инфрақұрылым

Пфорцхайм – Баден-Вюртемберг штатының ірі аймақтық орталықтарының (Оберцентр) бірі және штат бойынша өнеркәсіптік өндіріс шоғырланған қалалардың бірі. Пфорцхайм Германияда зергерлік бұйымдар мен сағаттар жасаудың тарихи маңызды орталығы болып табылады. Осы себепті Пфорцхайм "Алтын қала" атымен танымал. Зергерлік және сағат жасау өнеркәсібін алғаш рет Жан Франсуа Ауран, сол кездегі маркграф Карл Фридрих фон Баденнен пәрмен алғаннан кейін құрды. Кейіннен басқа да коммерциялық кәсіпорындар осы іске қосылып, Пфорцхаймның маңызды өндіріс орталығына айналуына ықпал етті. Германияның зергерлік бұйымдар мен күміс өнімдерінің жалпы сатылымының шамамен 70 пайызы Пфорцхаймда жасалады, ал Германиядан экспортталатын зергерлік бұйымдардың 80 пайызына жуығы осы қаладан шығады. Дегенмен, қазіргі таңда экономиканың салыстырмалы түрде аз бөлігі дәстүрлі сағаттар мен зергерлік бұйымдар өндірісіне жұмсалады. Зергерлік және сағат жасау саласында барлығы 11 мың адам жұмыс істейді.

Түрлі тақырыптар

"Ройхлин" масондық ложасы Пфорцхайм қаласында орналасқан. "Fool's Garden" тобы, халықаралық аренада сәттілікке жеткен рок-тобы, Пфорцхаймда құрылған.