Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим-католик шіркеуінің епискобы (1948 жылы туған)
Roman Catholic bishop (born 1948)
Карлос Филиппе Хименес Бело, SDB, көбінесе Карлос Бело немесе Хименес Бело деп танылады (3 ақпан 1948 жылы туған) – Шығыс Тимордың католик шіркеуінің жоғары лауазымды қызметкері. 1988 жылы епископ болып тағайындалды және 1988 жылдан 2002 жылға дейін Дили епархиясының апостолдық әкімшісі қызметін атқарды. 1996 жылы Хосе Рамос-Ортамен бірге "Шығыс Тимордағы қақтығыстың әділ және бейбіт шешіміне қол жеткізу үшін" атқарған еңбегі үшін Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Ол салезиандықтар қатарындағы белгілі бір уәде берген мүше.
Carlos Filipe Ximenes Belo, SDB, commonly known as Carlos Belo or Ximenes Belo (born 3 February 1948) is an East Timorese prelate of the Catholic Church. He became a bishop in 1988 and served as the apostolic administrator of the Diocese of Díli from 1988 to 2002. In 1996, he shared the Nobel Peace Prize with José Ramos Horta for working "towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor". He is a professed member of the Salesians.
Ерте өмір және діни қызметі
Карлос Филиппе Хименес Бело – Домингос Ваз Филиппе мен Эрмелинда Баптиста Филиппенің бесінші баласы. Оның әкесі мектеп мұғалімі болған, Бело дүниеге келгеннен екі жыл өткен соң қайтыс болды. Ол Баукау мен Осудағы католик мектептерінде оқыды, содан кейін Дилидің сыртындағы Даредегі кіші семинарияға түсіп, 1968 жылы бітірді. 1969 жылдан 1981 жылға дейін, 1974 жылдан 1976 жылға дейін Шығыс Тимор мен Макаода тәжірибелік оқу кезеңдерінен басқа, Бело Португалияның Католик университетінде және Салезиан понтификалды университетінде философияны оқыды. Бело 1974 жылы 6 қазанда Салезиандар қоғамының мүшесі ретінде соңғы антын берді және 1980 жылы 26 шілдеде дін қызметкері болып тағайындалды. 1981 жылы Шығыс Тиморға оралып, Индонезияның басқындығынан кейін Индонезия азаматтығын алды. 1988 жылы 19 маусымда Индонезиядағы Апостольдық нунций, архиепископ Франческо Каналини оны епископқа тағайындады. Ол өзінің епископтық ұраны ретінде Caritas Veritatis, Veritas Caritatis деп таңдады. Бело Лопестің жолын жалғастырды және билікке келгеннен кейін бес ай өткен соң ол 1983 жылғы Крарас трагедиясын айыптаған және көптеген индонезиялық тұтқындауларды сотқан уағыз айтты. Ол Шығыс Тимордағы зорлық-зомбылық туралы әлемнің бейхабарлығына қарсы тұру үшін шетелдегі байланыс бағдарламасын жүзеге асырды. 1989 жылдың ақпан айында ол Португалия президентіне, папаға және Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысына хат жазып, БҰҰ-ның Шығыс Тимордың болашағы туралы референдум өткізуді қолдап, қадағалауын және "халық және ұлт ретінде қырылып бара жатқан" Шығыс Тимор халқына халықаралық көмек көрсетуін сұрады. БҰҰ-ға жасалған бұл үндеу сәуір айында жарияланды. Ол 1991 жылы Санта-Круз трагедиясынан қашып келген жастарға өз үйінде пана бергені және қанша адам қаза тапқанын ашуға тырысқаны үшін индонезиялық билікті одан әрі ашуға мәжбүр етті. Белоның Шығыс Тимор халқы үшін және бейбітшілік пен келісімді орнату жолындағы еңбегі 1996 жылы 10 желтоқсанда Хосе Рамос-Ортамен бірге Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталғанда танылды. Бело бұл құрметті пайдаланып, АҚШ президенті Билл Клинтон және Оңтүстік Африканың Нельсон Мандела сияқты әлемнің түрлі көшбасшыларымен кездесті. Шығыс Тимордың 2002 жылы 20 мамырда тәуелсіздік алғаннан кейін Бело бірнеше ай бойы Португалияда емделу үшін болды. Кейін ол "дене және жан шаршаудан зардап шегіп, ұзақ уақыт бойы сауығуды қажет ететінін" айтты. 2002 жылдың 28 қазанында ол Шығыс Тимордағы басқа епархияның әкімшісі епископ Басилио до Насиментомен бірге папамен жеке кездесті. Папа Иоанн Павел II 2002 жылы 26 қарашада Дилидің Апостольдық әкімшілігінен кеткенін қабылдады. Насименто оның орнына тағайындалды. Ватикан хабарламасында 54 жасында зейнеткерлікке шығуының себебі түсіндірілмеген, бірақ шіркеу заңдарындағы ереже бойынша епископ ауыр себептермен немесе денсаулық жағдайына байланысты зейнеткерлікке шыға алады.
Carlos Filipe Ximenes Belo was the fifth child of Domingos Vaz Filipe and Ermelinda Baptista Filipe, born in the village of Wailakama, near Vemasse, on the north coast of Portuguese Timor. His father, a schoolteacher, died two years after Belo was born. He attended Catholic schools at Baucau and Ossu and then entered the minor seminary in Dare outside Dili, graduating in 1968. From 1969 until 1981, apart from periods of practical training in East Timor and Macau from 1974 to 1976, Belo studied philosophy at the Catholic University of Portugal and the Salesian Pontifical University. Belo took his final vows as a member of the Salesian Society on 6 October 1974 and was ordained a priest on 26 July 1980. He returned to East Timor in 1981, taking Indonesian citizenship as required since Indonesia had invaded East Timor following the Carnation Revolution. On 19 June 1988, he was consecrated a bishop by the Apostolic Nuncio to Indonesia, Archbishop Francesco Canalini. He chose as his episcopal motto Caritas Veritatis Veritas Caritatis. Belo continued on Lopes' path and after five months of taking office he preached a sermon that denounced the Kraras massacre of 1983 and condemned the many Indonesian arrests. He undertook a program of overseas contacts to counter the world's ignorance of the violence in East Timor. In February 1989 he wrote to the president of Portugal, the pope, and the secretary general of the United Nations calling for the UN to sponsor and oversee a referendum on the future of East Timor and for international assistance for the East Timorese, who were "dying as a people and a nation". This appeal to the UN became public in April. He further antagonized Indonesian authorities when he gave sanctuary in his own home to youths escaping the Santa Cruz massacre in 1991 and endeavoured to expose how many were killed. Belo's labours on behalf of the East Timorese and in pursuit of peace and reconciliation were recognised when, along with José Ramos Horta, he was awarded the Nobel Peace Prize on 10 December 1996. Belo capitalised upon this honour by meeting with a variety of world leaders, including US President Bill Clinton and Nelson Mandela of South Africa. Following East Timor's independence on 20 May 2002, Belo went to Portugal for several months of medical treatment. He later said he was "suffering from both physical and mental fatigue that will require a long period of recuperation". He and Bishop Basílio do Nascimento, the administrator of another diocese in East Timor, met privately with the pope on 28 October 2002. Pope John Paul II accepted his resignation as Apostolic Administrator of Dili on 26 November 2002. Nascimento was named to succeed him. The Vatican announcement did not explain his retirement at the age of 54, but cited the provision of canon law that allows a bishop to retire for grave reasons or health problems.
Басқа марапаттар
1995 жылы ол Канаданың «Rights & Democracy» адам құқықтары жөніндегі ұйымынан Джон Хамфри атындағы бостандық сыйлығын алды. 1988 жылдың 3 тамызында Португалия үкіметі оны «Еркіндік орденінің» Ұлы крестімен марапаттады. 2004 жылы CEU Cardinal Herrera университеті оған құрметті доктор дәрежесін берді. 2010 жылы Лиссабон ғылым академиясының Халықаралық лусофондық қозғалысы оны «Жылдың лусофондық тұлғасы» деп таныды.
In 1995, he received the John Humphrey Freedom Award from the Canadian human rights group Rights & Democracy. On 3 August 1988 he received the Grand Cross of the Order of Liberty from the government of Portugal. In 2004 he was awarded an honorary doctorate by CEU Cardinal Herrera University. He was named the Lusophonic Personality of the Year 2010 by the International Lusophone Movement of the Lisbon Academy of Sciences.
Жыныстық зорлық-зомбылық туралы мәлімдемелер
2022 жылдың 28 қыркүйегінде голландтық "De Groene Amsterdammer" журналы Белоның Шығыс Тиморда бала кезінде өзін және басқаларды сексуалдық зорлыққа ұшыратқанын мәлімдеген екі ер адам туралы хабарлады. Журналдың зерттеулері Белоның Фатумака мен Дилиде епископ болардан бұрын да, болып тұрған кезінде де ер балаларға сексуалдық зорлық көрсеткенін көрсетті. Келесі күні Ватикан өкілі шіркеу қызметкерлерінің 2019 жылы оның Шығыс Тимордағы әрекеттері туралы шағымдар түскеннен кейін бір жыл ішінде Белоға тәртіптік санкциялар салғанын растады. Бұл санкциялар Белоның қозғалысын және оның діни қызметін шектеуді, сондай-ақ балалармен байланысқа түсуіне тыйым салуды қамтыды. Оған Шығыс Тимормен де байланыс орнатуға тыйым салынды. Ватикан 2021 жылы бұл тәртіптік шараларын "өзгертіп, күшейтті". Оның өкілі Бело екі жылдың екеуінде де осы ережелерді қабылдағанын мәлімдеді.
On 28 September 2022, De Groene Amsterdammer, a Dutch magazine, reported that two men alleged Belo sexually abused them and others as children in East Timor. The magazine's research indicated that Belo sexually abused male children before and during his tenure as a bishop, both in Fatumaca and Díli. The next day a Vatican spokesperson confirmed that Church officials had imposed disciplinary sanctions against Belo in 2020 less than a year after receiving allegations in 2019 about his behavior in East Timor years earlier. These included restrictions on Belo's movements and the exercise of his ministry as well as prohibiting him from having contact with children. He was also forbidden to have any contact with East Timor. The Vatican "modified and reinforced" its disciplinary actions in 2021. Its spokesman said that Belo accepted these rules in both years.