Шеху Шагари: Нигерияның тұңғыш демократиялық сайланған президенті

Кіріспе

Нигерия президенті 1979-1983 жылдар аралығында. Шеху Усман Алию Шагари (25 ақпан 1925 – 28 желтоқсан 2018) – Нигерияның әскери билік басшысы генерал Олусегун Обасанжоның 1979 жылы билікті тапсыруынан кейін құрылған Екінші Нигерия Республикасының тұңғыш демократиялық жолмен сайланған президенті. Тәжірибелі саясаткер, ол 1951 жылы саясатқа кірмес бұрын қысқа мерзімге мұғалім болып жұмыс істеді және 1954 жылы Өкілдер палатасына сайланды. 1958 жылдан Нигерияның 1960 жылы тәуелсіздік алған кезеңі мен 1975 жылға дейін ол әр түрлі уақытта федералдық комиссар немесе федералдық министр лауазымында болды. Президент ретінде Шагари 1983 жылы Батыс Африкадан келген мигранттарды жаппай депортациялауға жетекшілік етті, бұл әсіресе Нигериядағы Гана азаматтарына әсер етті.

Алғашқы жылдар

Шеху Усман Шагари 1925 жылғы 25 ақпанда Шагари қаласында сунни мұсылман фулани отбасында дүниеге келген. Шагари қаласын оның арғы атасы Ахмаду Руфаи құрған. Ол көп әйелді отбасында өскен және отбасыдағы алтыншы бала болған. Оның әкесі Әлиу Шагари – Шагаридің мағажиі (мағаджи – ауыл басшысы). Мағажиі болуға дейін Әлиу фермер, саудагер және малшы болған. Бірақ, билеушілердің бизнеспен айналысуына тыйым салатын дәстүрлі қағидаларға сәйкес, Әлиу мағажиі болғаннан кейін сауда ісінен бас тартысқан. Шеху дүниеге келгеннен кейін бес жыл өткен соң Әлиу қайтыс болды, ал Шехудың ағасы Белло қысқа мерзімге әкесінің орнын, яғни Шагаридің мағажиі қызметін атқарды. Шагари білімін Құран мектебінде бастады, содан кейін жақын жердегі туыстарымен бірге тұрып, 1931 жылдан 1935 жылға дейін Ябо бастауыш мектебінде оқыды. 1936–1940 жылдары орта мектепті Сокотода оқыды, ал 1941–1944 жылдары Барева колледжінде білім алды. Шеху Усман Шагари 1951 жылы Нигерияның Сокото қаласында Солтүстік Халық Конгресінің хатшысы болып тағайындалды және 1956 жылға дейін осы қызметте болды. Дегенмен, оның саяси қызметі 1945 жылы басталды. Ол Сокотода мұғалім болып жұмыс істеген кезінде «Жастар әлеуметтік үйірмесі» деген жастар ұйымын құрып, оның хатшысы болды. Бұл ұйым 1948 жылы құрылған Солтүстік Халық Конгресінің (СХК) құрамына кірген кіші ұйымдардың біріне айналды. 1948 жылы СХК-ның өкілі доктор Ннамди Азикиве Нигерияны аралап, Лондонға делегация жіберу үшін қаражат жинады, сондай-ақ Колониялық кеңседен Ричард конституциясын демократияға қайшы деп танып жоюды сұрады. Батыс Африкалық «Пилот» газетін мұқият оқитын Шеху Шагари Сокотодан келген жалғыз адам болып осы жиынға қатысты. Британдық провинциялық білім беру қызметкері Шагаридің жиынға қатысқаны туралы хабардар болғаннан кейін, оның жалақысын көтеру сол жылы жаза ретінде кейінге шегерілді. «Батыс Африкалық Пилот» газеті солтүстік аймақтағы мектептерде тыйым салынды, ал Шагари 1948 жылы оны қайта жаңғырту мақсатында мақала жазды. Сонымен қатар, Шагари отаршылдық үкіметтің құлатылуын жақтады және «Антиколониалист» деп аталатын өлеңдер жинағы бар хауса памфлетін шығарып, таратуға жіберді. 1950 жылы 25 жастағы жас мұғалім Шагари британдық округтік офицер Х.А. Джонсонның ұсынысымен Ибадан конференциясына қатысып, Ричард конституциясын талқылауға шақырылды.

Shehu Usman Shagari was born on 25 February 1925 in Shagari to a Sunni Muslim Fulani family. Shagari was founded by his great grandfather, Ahmadu Rufa'i. He was raised in a polygamous family, and was the sixth child born into the family. His father, Aliyu Shagari, was the Magajin Shagari (magaji means village head). Prior to becoming Magajin Shagari, Aliyu was a farmer, trader and herder. However, due to traditional rites that prevented rulers from participating in business, Aliyu relinquished some of his trading interests when he became the Magaji. Aliyu died five years after Shehu's birth, and Shehu's elder brother, Bello, briefly took on his father's mantle as Magajin Shagari. Shagari started his education in a Quranic school and then went to live with relatives at a nearby town, where from 1931 to 1935 he attended Yabo elementary school. In 1936–1940, he went to Sokoto for middle school, and then from 1941 to 1944 he attended Barewa College. Shehu Usman Shagari entered politics in 1951 when he became the secretary of the Northern People's Congress in Sokoto, Nigeria, a position he held until 1956. However, his early political activities started in 1945, when as a teacher he founded a youth group called Youth Social Circle in Sokoto and became its secretary. The organization became one of the smaller groups that came together to be part of Northern People's Congress (NPC), which was founded in 1948. In 1948, when Dr. Nnamdi Azikiwe of the NCNC was touring Nigeria to raise funds to send a delegation to London to ask the Colonial Office to abrogate Richard's constitution as undemocratic, Shehu Shagari who was a keen reader of the West African Pilot paper was the only man of Sokoto origin to attend this meeting. When the British provincial educational officer was informed of Shagari's attendance, his salary increment was postponed that year to serve as a punishment. The West African Pilot was banned in the northern region schools, and Shagari wrote for it an article for its revival in 1948. At the same time, Shagari had started advocating for the departure of colonial rule that he had produced a Hausa pamphlet carrying poetry which he named "Anti Colonialist" and put it in circulation. In 1950, Shagari, a young teacher at 25, was nominated by a British district officer H. A. S Johnson to participate in the Ibadan Conference to debate the Richards Constitution.

Парламентке сайлау

1954 жылы Шеху Шагари Сокото батысындағы федералды өкілдер палатасының мүшесі ретінде алғашқы мемлекеттік қызметіне сайланды. 1958 жылы Шагари Нигерияның премьер-министрі сэр Абубакар Тафава Балеваның парламенттік хатшысы болып тағайындалды (осы қызметтен 1959 жылы кетті), сол жылы ол сауда және өнеркәсіп федералды министрі болып қызмет етті. 1962 жылы ол ЭКА делегациясын Адис-Абебадағы комиссияның үшінші отырысына жетекшілік етті, бұл Нигерияның толық мүше ретінде қатысқан алғашқы кездесуі болды, онда ол тропикалық өнімдерге бағаны тұрақтандыруды қатыстырып сөйледі. 1963 жылы Шагари Нигерияның Куала-Лумпурдағы Ұлттар Достастығы (CPA) кездесуіне делегаты болды. 1965 жылдың желтоқсанында, Иан Смит тәуелсіздік туралы біржақты декларация жасаған кезде, Шеху Шагари Жаңа Зеландияның Веллингтондағы CPA конференциясына қатысты, онда ол Иан Смит декларациясын сынап, ашық айыптады. Сол жиын барысында Шагари Родезия (қазіргі Зимбабве) жағдайына қатысты алаңдаушылық білдірді, Ұлыбританияның отаршылдық саясатын және Родезия мәселесін шешудегі тәсілдерін сынады. Шеху Шагаридің CPA конференциясындағы сөйлемі өте маңызды болғандықтан, ол көптеген делегаттардың құрметіне ие болды. Шеху Шагари өзінің қызметі кезеңінде саясатқа зор ықпал етті. Ол сондай-ақ 1965 жылдың 4 желтоқсанындағы Жаңа Зеландияның "Christchurch Star" және Веллингтонның "The Morning Post" газеттерінде жарияланды. 1971 жылдан 1975 жылға дейін ол қаржы федералды комиссары (қазіргі министр лауазымы) қызметін атқарды. Нигерияның қаржы комиссары ретінде Шагари Дүниежүзілік банктегі директорлар кеңесінің мүшесі және Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) жиырмалық комитетіне кірді. Шагари қаржы министрі ретінде қазіргі Нигерия валютасы – найраны енгізді. 1976 жылы Шагари Африка даму банкінде Нигерияның сенім қорын 100 миллион доллар көлемінде құрды, бұл қаражат Африканың кедей елдеріне даму жобаларын қаржыландыруға көмектесу үшін бөлінді. Говон үкіметінде министр болған Шагари Танзанияның Джулиус Ньерересі мен Уганданың Иди Амині арасындағы қақтығысты бейбітшілік жолымен шешу үшін араағайындық миссиясын жүргізіп, екі елдің де шекарадан әскерін шығаруға ықпал етті, соның арқасында Уганда-Танзания соғысы болдырмалды. 1978 жылы Шеху Шагари Нигерия Ұлттық партиясын құруға қатысты. 1979 жылы партия оны президенттікке кандидат етіп ұсынды, және ол өзінің сайлау штабының басшысы Умару Дикконың көмегімен сол жылы өткен сайлауда жеңіске жетті. Сайлау науқанына Солтүстік және Оңтүстік аймақтарының көрнекті саясаткерлері мен аз ұлт өкілдері қолдау көрсетті. Партияның ұраны "Бір Ұлт, Бір Тағдыр" болды және ол Нигерияның әртүрлілігін ең жақсы бейнелейтін партия ретінде қарастырылды.

In 1954, Shehu Shagari was elected into his first public office as a member of the federal House of Representative for Sokoto west. In 1958, Shagari was appointed as parliamentary secretary (he left the post in 1959) to the Nigerian prime minister, Sir Abubakar Tafawa Balewa, and that year he also served as the federal minister for commerce and industries. In 1962, he led the delegation to ECA meeting in Addis Ababa to the commission's third meeting, the first which Nigeria attended as a full member where he strongly urged for price stabilization arrangement for tropical products. In 1963, Shagari was Nigeria's delegate to CPA meeting in Kuala Lumpur. Then in December 1965, just when Ian Smith made the Unilateral Declaration of Independence, Shehu Shagari attended the CPA conference in Wellington, New Zealand where he criticized and made an explicit denunciation of Ian Smith's declaration. In the same meeting. Shagari also expressed concerns about Rhodesia now Zimbabwe, where he criticizes the Britain colonial policies and the handling of Rhodesia's situation. Shehu Shagari's speech at the CPA conference was so significant and far reaching that he had received many commendations from other delegates. Shehu Shagari had a great impact on politics during his tenure. He also made headlines on New Zealand's Christchurch Star of 4 December 1965, and The Morning Post of Wellington. From 1971 to 1975 he served as the federal commissioner (a position now called minister) of finance. During his tenure as the commissioner of finance for Nigeria, Shagari was also a governor for the World Bank and a member of the International Monetary Fund (IMF) committee of twenty. Shagari as the federal minister of finance also launched the present nigerian currency naira. In 1976, Shagari initiated the Nigeria Trust Fund in African Development Bank with the sum of $100 million in order to assist poor African countries to finance some of their developmental projects. As a minister under Gowon, Shagari also undertook a peace mission to mediate between Julius Nyerere of Tanzania and Idi Amin of Uganda in order to avert Uganda–Tanzania War by withdrawing their troops from the borders. In 1978, Shehu Shagari was a founding member of the National Party of Nigeria. In 1979 Shagari was chosen by the party as the presidential candidate for general election that year, which he won the 1979 election with the help of his campaign manager, Umaru Dikko. The campaign had the support of many prominent politicians in the North and among southern minorities. The party's motto was "One Nation, One Destiny" and was seen as the party best representing Nigeria's diversity.

Экономика

Мұнай өрбу кезінде Шагари өзінің басқару кезеңіндегі басты экономикалық мақсаттар ретіне ауыл шаруашылығын, өнеркәсібін, тұрғын үй салуды және көлік саласын қойды.

Ауыл шаруашылығы

Шагари үкіметі "Жасыл революцияны" бастап, егіншілерге тұқым мен тыңайтқыш таратып, бүкіл ел бойынша ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыруға тырысты. Мақсаты – ауыл шаруашылығында механикалық техниканы пайдалануды дамыту болды. Бұл жоба ірі шаруаларды қолдап, олардың көп көлемде өнім өндіруіне жағдай жасады. Ол сонымен қатар Сокото штатындағы Бакалори бөгетін, Борно штатындағы Оңтүстік Чад суару жобасын, Баучи штатындағы Кафин Заки бөгетін, Огун штатындағы Огун өзенінің бөгетін, Баучи штатындағы Дадин Кова бөгетін, Сокото штатындағы Гороньо бөгетін және Кастина штатындағы Зобе бөгетін салуды тапсырды.

Өнеркәсіп

1980 жылы мұнай табысымен Шагари Кадуна мұнай өңдеу зауытын салып бітіріп, сол жылы жұмыс істей бастады. Сондай-ақ мұнай табысымен Шагари 1983 жылы аяқталуға жақын болған Ажаокута болат зауытының құрылысын бастады. Ол – құрылыс кезінде Африкадағы ең ірі болат жобасы болды. Бұл болат зауыты "Нигерия индустрияландыруының негізі" деп аталды. Шагари 1982 жылы "Делта Стил" кешенін аяқтады. 1983 жылы Шагари Нигерияның алюминий балқыту компаниясын Икот-Абасиде құрды. Одан бөлек, Осогбо, Кацина және Жоста үш болат прокаты зауыты салынды. Дегенмен, Шагари мұнайдың роялтилері мен жалдама ақысының штаттарға тиесілі үлесін 30 пайыздан 2 пайызға дейін төмендетті. Шагари сондай-ақ Мұнай оқу институтын құрды.

Сонымен қатар, 1980 жылы іске қосылған Анаммко, Ойо штатындағы Volkswagen құрастыру зауыты, Кадуна штатындағы Peugeot Automobile, Кано штатындағы FIAT және Баучи штатындағы Styer сияқты автокөлік зауыттары да болды.

Тұрғын үй

Тұрғын үй саласында Шагари 200 000 тұрғын үй салуды жоспарлаған, бірақ 1983 жылдың маусымына дейін тек отыз мың (32 000) тұрғын үй ғана аяқталды. Кемшіліктеріне қарамастан, бұл Нигерия тарихындағы ең ірі мемлекеттік тұрғын үй жобасы болып табылады.

Көлік

Көлік саласында ол ел бойынша көптеген жол желілерін іске қосты, оның ішінде жаңа Федералды астана Абужаға дейінгі жолдар да бар. Салынған тағы да бірнеше маңызды жол желілері: Бадагри-Сокото, Лагос-Кано, Порт-Харкорт-Энугу, Кано-Баучи, Уорри-Окен, Абуджа-Кадуна, Калабар-Иком, Йола-Майдугури, Моква-Бидда, Абуджа-Кеффи, Эффурун-Патани-Каяма, Джибиа-Кацина, Кано-Кари және Потискум-Майдугури. Шагари сондай-ақ Сапеле порттар кешені және Порт-Харкорттағы Федералды мұхит терминалын салып, бірнеше теңіз порттарын жақсартты. Ішкі порттар да салынды және жаңартылды, ал Онитсада жаңа өзен порты, сондай-ақ Ажаокута болат зауытына қызмет ету үшін тағы бір заманауи өзен порты пайдалануға берілді. Авиация саласында Шагари Авиация министрлігін құрды және Минна, Баучи және Акуреде үш әуежай салдырды. Нигериялық әуе компаниясы үшін сегіз B.737 және төрт Airbus 310 ұшағынан тұратын жаңа жолаушылар ұшақтары сатып алынды, осы кезеңде Нигерия Африкадағы ең ірі әуе тасымал желісіне ие болды.

Қаржы

1981 жылы басталған мұнай бағасының төмендеуі Нигерия үкіметінің қаржысына әсер етті. Дағдарыс ушырған сайын Шагари Халықаралық валюлық қор мен Әлемдік банк ұсынған құрылымдық реформаларды "қабылдауға келіспеді" және елді 1970-ші жылдардағы өркендеген экономикадан күрт құлдыраудан қорғау және экономиканы позитивті өсуге бағыттау мақсатында Экономикалық тұрақтандыру бағдарламасын іске қосты. Бағдарламаның негізгі мақсаттары – импорттық лицензияларды шектеу, мемлекеттік шығыстарды қысқарту және кедендік баждарды арттыру болды. Дегенмен, тұрақтандыру бағдарламасының нәтижесі шамалы болды.

Сыбайлас жемқорлық

Шеху Шагари жеке сыбайлас жемқорлыққа қатысқан жоқ деп танылса да, Екінші Республика сыбайлас жемқорлық айыптауларымен, оның ішінде 1983 жылғы сайлаудағы сайлау заңбұзушылықтары туралы айыптаулармен мазаланды. Бұл, әлемдік мұнай бағасының төмендеуімен және ұлттық қаржының нашарлауымен бірге, халықтың ауыр жағдайын тудырып, үкіметтің азаматтар арасында беделін түсірді. Бірақ, биліктен алынар алдында, екінші мерзімінде Шагари Юсуф Маитама Суле басқаратын Ұлттық нұсқаулық министрлігі арқылы сыбайлас жемқорлықпен күресуге тырысты, бұл министрлік осы мақсатта ғана құрылған еді. "Әдептік революция" деп аталатын жаңа бағдарлама енгізілді, оның ішінде генерал Мухаммаду Бухари бастаған "Тәртіпсіздікке қарсы күрес" сияқты бастамалар бар болды. Бұл министрлік 1983 жылғы төңкеріске дейін үш ай ғана жұмыс істеді. Шагари екінші, қысқа мерзімінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске деген адалдығын көрсету үшін бұрынғы үкіметтің 45 министрінен тек 7-ін ғана сақтап қалды. Дегенмен, бұл әскери хунтаны көндіре алмады.

Үкіметте

Шагари үкіметі білім беру саласында бірқатар табыстарға қол жеткізді. Оның төрт жылдық мерзімінде орта мектептер күрт жақсартылып, педагогикалық институттардағы мұғалімдердің саны артты. 1981 жылы жаппай сауат ашу науқаны басталды, ал 1982 жылы 6–3–3–5 білім беру жүйесі енгізілді. Шагари үкіметі Нигерияда бірнеше жоғары білім беру мекемелерін де салды. Баучи, Бенуэ, Адамава, Ондо, Имо және Осун штаттарында жаңа технологиялық университеттер ашылды: Федералдық технологиялық университет Йола; Федералдық технологиялық университет Акуре; Федералдық технологиялық университет Оверри; Федералдық технологиялық университет Минна; Федералдық ауыл шаруашылық университеті Абеокута; және Абубакар Тафава Балева университеті. Шагари әкімшілігі сондай-ақ Абрака, Ондо, Кано, Адо-Экити, Бидда, Порт-Харкорт және Зариядағы жеті білім беру колледжін жоғары білім беретін оқу орындарына дейін жеткізді, сонымен қатар Адо-Экити, Бидда, Баучи, Ида, Увана (Афикпо), Йола және Иларода тағы сегіз федералдық политехникум құрды. Нигерияның Ашық университеті Шагаринің 1981 жылғы билігінің соңында құрылды. Ол сондай-ақ шетелде оқитын студенттерге стипендиялар да берді. Шагари президенттігі әйелдер мен жастарды ұлтты құруға ынталандырудағы зор жетістіктерімен есте қалады. Ол қызметке кіріскен кезде штаттарға жеті үміткердің арасынан кемінде бір әйел және бір жасты ұсыну туралы нұсқау берді. Ол сайлау кампаниясы кезінде Имо штатынан әйелді вице-президенттікке кандидат ретінде таңдады. Алайда, ол бұрын қабылдағаннан кейін, вице-президенттік лауазымына бөлінген Оңтүстік-Шығыс Нигериядағы мүдделі тараптардың қолдауы болмағандықтан бас тартты. Бұл нигериялық әйелдердің президенттікке ең жақын келген сәті болды. Дегенмен, Нигериядағы алғашқы әйел министрлер мен дипломаттарды Шагари тағайындады. Ол Эбун Оягболаны Ұлттық жоспарлау министрі етіп, кейін Панама, Коста-Рика және Гватемаланың Мексика Құрама Штаттарындағы елшісі, ал Жаннет Акинринаде ханымды Ішкі істер министрі және тағы екі әйел министр – Асиноби ханым мен Иваси ханымды тағайындады. Сондай-ақ, Елизавета Огбон ханым Германияның Гамбург қаласында бас консул болып тағайындалды, ал Р. Мохаммед ханым Нигерияның Ботсвана мен Зимбабве елшісі болды. Шагари үкіметіне көптеген жастар министрлер мен кеңесшілер ретінде қосылды. Олардың бірі – профессор Пэт Утоми, ол экономикалық кеңесші болып тағайындалғанда 29 жаста болды. 30 жасқа толған министрлер: Аду Инноцент Огбех (32) және Белло Майтама Юсуф (34). Көптеген кабинет министрлері 50 жасқа толмаған.

Shagari's government has recorded a number of successes in education. In his four year term, there was a dramatic improvement in secondary schools and teachers in teaching colleges multiplied. In 1981 a mass literacy campaign was launched, and in 1982 a 6–3–3–5 system of education was introduced. Shagari's government also built several tertiary institutions in Nigeria. New universities of technology where established in Bauchi, Benue, Adamawa, Ondo, Imo, and Osun States. They are the Federal University of Technology Yola; Federal University of Technology Akure; Federal University of Technology Owerri; Federal University of Technology Minna; Federal University of Agriculture, Abeokuta; and Abubakar Tafawa Balewa University. Shagari's administration also upgraded seven other existing colleges of education to degree awarding institutions in Abraka, Ondo, Kano, Ado Ekiti, Bidda, Port Harcourt, and Zaria and also established eight other federal polytechnics in Ado Ekiti, Bidda, Bauchi, Idah, Uwana (Afikpo), Yola and Ilaro. The Federal Open University of Nigeria was also established during the end of Shagari's administration in 1981. It also offered scholarships for students who are studying in abroad. The Shagari presidency will be remembered for his giant strides in encouraging women and youth in nation building. On assumption to office, he gave directives to States to provide at least woman and one youth out of the seven nominees. During his campaign, he selected a woman from Imo State as his running mate, to be his vice president. However, she declined after previously accepting, due to a lack of support from stakeholders in Southern Eastern Nigeria where the vice presidential ticket was zoned to, it was the closest Nigerian women have ever been to the presidency. Nevertheless, the first female ministers and diplomats in Nigeria were appointed by Shagari. He appointed Ebun Oyagbola as Minister of National Planning and later Ambassador to the United Mexican States of Panama, Costa Rica and Guatemalan and Mrs. Janet Akinrinade as State Minister of Internal Affairs and two other female ministers Mrs. Asinobi and Mrs. Ivasi. Similarly, Mrs. Elizabeth Ogbon was appointed Consul General to Hamburg Germany, Mrs. R Mohammed was Nigeria Ambassador to Botswana and Zimbabwe. Whereas, several young people had joined Shagari's government and ministers and advisers. One of the famous ones is Prof. Pat Utomi, who was 29 when he was appointed as Economic Advisers. Ministers appointed in their early 30s are Audu Innocent Ogbeh(32) and Bello Maitama Yusuf (34). Many of the cabinet ministers were below 50 years of age.

Майтацин мен Канодағы 1980 жылғы тәртіпсіздіктер

1980 жылғы Кано көтерілісі – Нигерияның Кано қаласында ада болған уағызшы Майтацин мен оның жақтастары бастаған көтеріліс. Бұл тәуелсіздік алғаннан кейінгі Канодағы алғашқы ірі діни жанжал болды. 4177-ден астам азамат, 100 полиция қызметкері және шамамен 35 әскери қызметкер, оның ішінде Маитациннің өзі қаза тапты. Бұл оқиға Нигерияның қауіпсіздігі мен экономикасына заңсыз көшпендер қауіп төндіреді деген кең тараған түсінікке әкелді. Бұл сенімге Батыс Африканың басқа елдерінен келген адамдардың қарулы қарақшылыққа қатысқандығы да себеп болды. Нигер, Чад, Камерун, Мали және Буркина-Фасодан келген заңсыз көшпендермен бірге 6000-нан астам нигериялық мұсылман экстремистері 100-ден астам полиция қызметкерін өлтіріп, тағы 100-ден астамын жарақаттады. Әскер шақырылып, экстремистер елді басып алуға үлкермес бұрын жағдайды тұрақтандырды. Дегенмен, ресми мәліметтер бойынша, бұл оқиғаның себебі заңсыз көшпендер емес.

Көші-қоншыларды депортациялау

1983 жылы Шагари иммиграциялық құжаттары дұрыс емес иммигранттарға елден кетуді бұйыратын жарлық шығарды, әйтпесе заң бойынша тұтқындалатындары ескертілді. Бұл жарлық 1980 (Кано қаласындағы 1980 жылғы тәртіпсіздіктер) және 1981 жылдары елдің бір бөлігін қамтыған діни көтерілістерге жауап ретінде жасалған деп хабарланды. Көшіп келгендердің көпшілігі Батыс Африкадан, көбінесе Ганадан болды. 2 миллионнан астам ер адам, әйел және бала әсер етті.

Федералдық астаналық аумақ

Шагари президенттік лауазымға тағайындалғанға дейін Абужа дамусыз, таяз жер болып келген. Шеху Шагари жаңа қаланың алғашқы инфрақұрылымын қалады, оның біріншісі – Сюлежадан астана орнына дейінгі жол. Басқа инфрақұрылымдарға электр энергиясы, су және жолдар кіреді. 1980 жылы Усман тоғаны салынды, ол болашақ қаланың суға деген қажеттілігін қамтамасыз ету үшін арналған. Сол кезде қала ұлттық желіге қосылды. Жаңа әуежайдың ұшу-қону жолағы да салынды, ол қазір Ннамди Азикиве атындағы халықаралық әуежай ретінде жаңартылып, күшейтілді. Басқа инфрақұрылымдарға 5000 пәтерлік федералдық қызметкерлерге арналған тұрғын үйлер, мемлекеттік хатшылық және президенттік қонақ үй (Агуда үйі), мемлекеттік үй, Ұлттық Ассамблея және Ұлттық мешіттер салынып жатты, сондай-ақ 3 бес жұлдызды қонақ үй, мектептер, ауруханалар, басқа да құрылыстар мен қалаға кіретін негізгі жолдар Шагари басшылығымен салынып жатты. 1983 жылға қарай Абужа қалалық кеңестер мен ұлттық мерекелердің өтетін функционалды қалаға айналды. Шагари қызметтен алынғанда, ол демалысқа сол қалаға кетіп еді. Абужа содан бері мегаполиске айналды және қазір Нигерияның Федералды астанасы болып табылады. Белгілі сәулетші Ннамди Элех Абужаны «20 ғасырдың ең амбициялы қала құрылысы жобасы» деп сипаттады.

Сыртқы істер

Шагаридің президент болуы Нигерияның 1960 жылдан бері Африкаға бағытталған сыртқы саясатын сақтап қалды. Шагаридің өзі сыртқы қатынастар саласында жаңа емес еді, өйткені тәуелсіздік алғаннан бері бірнеше Нигериялық делегацияларды шетелдік миссияларға жетекшілік еткен. Оның президенттігі Оңтүстік Африкадағы апартеидке және Замбия мен Зимбабведегі ақ нәсілді азшылық үкімшілігіне қарсы қатаң күресті жүргізді. Азаттық күресі – Шагари президенттігінің маңызды міндеті болды. Ол өзінің ұстанымын қайда болса да білдірді, соның ішінде Ұлыбритания мен АҚШ-қа жасаған мемлекеттік сапарларында, онда президент Джимми Картер Зимбабве тәуелсіздігімен құттықтады. Президент Шагари мен премьер-министр Маргарет Тэтчердің арасындағы хат алмасулар, оның Зимбабве тәуелсіздігі мәселесінде Ұлыбританияға қатты қысым жасағанын, тіпті екі елдің қарым-қатынасын қауіпке тілгенін көрсетеді. 1980 жылы Зимбабве тәуелсіздігін тойлау кезінде президент Шагари Зимбабведегі азаматтарды және Нигериядағы шетелдіктерді оқыту үшін 15 миллион доллар жұмсауға уәде берді. Мугабе үкіметі ақшаның бір бөлігін оңтүстік африкалықтарға тиесілі газет компанияларын сатып алуға пайдаланды, бұл үкіметтің бұқаралық ақпарат құралдарына бақылауын күшейтті. Қалған қаражаты Нигерия университеттерінде студенттерді, Бадагридегі Нигерия әкімшілік қызметкерлер колледжінде мемлекеттік қызметкерлерді және Кадунадағы Нигерия қорғаныс академиясында әскерилерді оқытуға жұмсалды. Сол жылы Мугабе Зимбабведегі баспасөз бостандығы туралы есеп дайындауды BBC-ге тапсырды. BBC 26 маусымда Зимбабве телерадиокорпорациясын жекешелендіруді және оны саяси мүдделерден тәуелсіз етуді ұсынатын есебін жариялады. Шагари АҚШ-қа жасаған сапарында Нигерия мен афроамерикандықтар арасында байланыс орнатуға тырысты. Ол алғаш рет Гарлемге барып, қара нәсілді көшбасшыларға кешкі ас ұйымдастырды, онда афроамерикандықтармен экономикалық байланыс орнату қажеттігін атап өтті. Алайда, 1980 жылғы АҚШ президенттік сайлауынан кейін, президент Рональд Рейган билікке келген соң, Нигерия мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас нашарлады, әсіресе Нигерияның қатысудан бас тартқан 1980 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына бойкот жариялаған кезде. Президент Шагари Нигерияның бейтараптық саясатын сақтауға бекінді және Картер әкімшілігінің лоббилеуіне қарамастан, Ресей Олимпиадасына қатысты, тіпті әйгілі боксшы Мұхаммед Әлиді Нигерияға жіберді. Шагари Мұхаммед Әлимен кездесуден бас тартты. Нигерияның Чад және Камерунмен шекаралық даулары болды, бұл соғысқа ұласуы мүмкін еді, бірақ Шагари сақтықпен осы жағдайды болдырмады. Шагари үкіметі ЭКОУАС-ты белсенді түрде қолдады және оның штаб-пәтерін салу үшін Абуджада жер учаскесін бөлді. Бірақ Шагари үкіметі көршілерімен бейбітшілік орнатып отырғанына қарамастан, 1983 жылы көбінесе Ганадан келген құжатсыз көшіп келушілерді елден қуды. Нигериялықтардың арасында танымал болғанымен, бұл әрекет комментаторлардың сыныптарына ұшырады. Бұл оқиға "Ганаға кету керек" деп танылды, ол Нигериядан Батыс Африкадан келген мигранттарды депортациялауды білдіреді.

Shagari's presidency maintained Nigeria's foreign policy since 1960, which was centered on Africa. Shagari himself was not new to foreign relations as he has led several Nigerian delegations to foreign missions since independence. His presidency advocated and acted rigorously against apartheid in South African and white minority rule in Zambia and Zimbabwe. The liberation struggle was a task to be carried out by the Shagari presidency. He has severally made his position known everywhere he was including during his state visits to the United Kingdom and the United States where President Jimmy Carter had congratulated him on the independence of Zimbabwe. Correspondence between President Shagari and Prime Minister Margaret Thatcher shows that he has put so much pressure on Britain concerning the independence of Zimbabwe to the extent of risking the relationship between both countries. In 1980, during Zimbabwe's independence celebration, President Shagari pledged $15 million at the celebration to train Zimbabweans in Zimbabwe and expatriates in Nigeria. Mugabe's government used part of the money to buy newspaper companies owned by South Africans, increasing the government's control over the media. The rest went to training students in Nigerian universities, government workers in the Administrative Staff College of Nigeria in Badagry, and soldiers in the Nigerian Defence Academy in Kaduna. Later that year Mugabe commissioned a report by the BBC on press freedom in Zimbabwe. The BBC issued its report on 26 June, recommending the privatization of the Zimbabwe Broadcasting Corporation and its independence from political interests. Shagari also made attempts to create ties between Nigeria and African Americans during his visits to the United States. At Harlem where he first visited and hosted a dinner for black leaders, he called for the need for economic ties with African Americans. However, after the 1980 U. S. General Election which brought in President Ronald Reagan, Nigeria/US relationship got to a low especially during the 1980 Summer Olympics boycott which Nigeria refused to be part of. President Shagari insisted on maintaining Nigeria's non alignment policy and took part in the Russian Olympics despite lobby by the Carter Administration which sent the famous boxer Mohammed Ali to Nigeria. Shagari refused to see Mohammed Ali during his lobby tour. Nigeria had border disputes with Chad and Cameroun which nearly led to war situation but which Shagari cautiously avoided. Shagari's government was a great supporter of ECOWAS and allotted a plot for the building of its headquarters in Abuja. But despite Shagari's government making peace with its neighbors, it exiled undocumented immigrants who were mostly Ghanaians in 1983. Even though popular with Nigerians, the action was widely criticized by commentators. It is known as Ghana Must Go, the Deportation of West African migrants from Nigeria.

Екінші республиканың соңы

Шагари 1983 жылы төрт жылдық екінші мерзімге кандидат болды және жалпы сайлауда жеңіске жеткенімен, кейіннен 1983 жылдың 31 желтоқсанында генерал Мухаммаду Бухари жасаған әскери төңкеріс салдарынан құлатылып, тұтқындалды.

Өлім

2018 жылдың 28 желтоқсанында сағат 18:30 шамасында Шеху Шагари Абуджадағы Ұлттық ауруханада қысқа аурудан кейін қайтыс болды. Ол қайтыс болғанша сол ауруханада ем алып жатқан еді. Бұл туралы оның немересі Белло Бала Шагари және губернатор Тамбувал бірдей уақытта Twitter-дегі жазбаларында растады.

Некелер

Шеху Шагари үш әйелге үйленген: Әмина, Айша және Хадиза Шагари. Хадиза 80 жасында 2021 жылдың 12 тамызында Абуджа қаласында COVID-19 салдарынан қайтыс болды.