Кіріспе

Американдық заңгер Луис Катнер (9 маусым 1908 - 1 наурыз 1993), АҚШ-тың адам құқықтарын қорғаушысы, ФБР-дің хабаршысы және заңгер. Ол Amnesty International ұйымының АҚШ бөлімшесінің алғашқы жылдардағы Ұлттық кеңесінің мүшесі болды және «тірі өсиет» тұжырымдамасын жасады. Сонымен қатар, ол жеке адамның құқықтарын қорғау мақсатында халықаралық хабеас корпус ордерін әзірлеуді қолдаған «әлемдік хабеас корпус» идеясымен де белгілі болды. Катнер адамдардың негізсіз түрде қамауға алынуына қарсы халықаралық саясатты дамыту үшін құрылған «World Habeas Corpus» ұйымын құрған. Катнердің құжаттары Стэнфорд университетінің Гувер институтының мұрағатында сақталады.

Өмірбаян

Луис Кутнер Чикаго қаласында еврей орыс иммигранттарының отбасында дүниеге келген. 15 жасында Чикаго университетінің құқық мектебіне түсті. Кутнер 1949 жылы ұлттық деңгейде танымал болды, ол Иллинойс штатының Уокеган қаласынан шыққан қара нәсілді механик Джеймс Монтгомериді 26 жыл өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасынан босатып алды. Ол зорлыққа ұшыраған саяхатшыны зорлағаны үшін сотталған. Федералдық судья 1924 жылғы сот процесін "алдамшылық" деп сипаттады, онда кекшіл прокурор маңызды дәлелдерді жасырған. Ол сондай-ақ венгр кардиналы Йозеф Миндсентиді, американдық фашист ақын Эзра Паундты, Конгоның бұрынғы президенті Моиз Тшембеді босатуға көмектесті және Далай-лама мен Тибеттің мүдделерін қорғады. Кутнер 20-шы ғасырдың ең көрнекті адам құқықтары адвокаттарының бірі ретінде кеңінен танымал. Ол сонымен қатар 1949 жылы тұтқындардың түрме бастығына қарсы алғашқы ресми федералдық сотқа шағымдануымен де байланысты. 1952 жылы Кутнер қара нәсілді жолаушының атынан Иллинойс Грейхаунд Линиясына қарсы сотқа шағым түсірді, бұл федералдық Монтгомери автобусы ісінен – Browder v. Gayle төрт жыл бұрын болды. 1966 жылы Кутнер Джордж Линкольн Роквелл мен Американдық наци партиясына қарсы сот ісіне қатысты.

Ақпараттық қызмет

Құпия ақпараттар көрсетіп тұрғанындай, Кутнердің ФБР және ЦРУ-мен келісіп әрекет ету тарихы болған. 1973 жылы ол ЦРУ-ға Бейжіңдегі ҮЕҰ құру үшін 250 мың доллар сұраған, ал агенттікке оның штаттық қызметкерлерін өз адамдарымен толықтыруға рұқсат беруге келісім берген.

Тірі өсиеттің авторы

Луис Катнер 1969 жылы тірі өсиет (алдын ала нұсқаманың ең көне түрі) тұжырымдамасын алғаш рет жариялады. Кутнер алғаш рет 1967 жылдың тамызында эвтаназия қоғамында эвтаназия тақырыбында халықаралық симпозиум дайындау жоспарларымен байланысты (Pro және Con) сөз сөйлеген, бірақ ол жоба іске аспады. 1967 жылдың 7 желтоқсанында Кутнер Нью-Йорктегі Эвтаназия қоғамының жылдық мәжілісінде «Эвтаназия және заңды процедура» тақырыбында баяндама жасады. Ол кезде Кутнердің «Эвтаназияның заңдық процедурасы: Тірі өсиет, Ұсыныс» атты мақаласы жариялауға дайын тұрды, бірақ баспагер табудағы қиындықтарға байланысты 1969 жылдың жазына дейін жариялану кешіктірілді. Бұл мақалада Кутнер «өтініш бойынша өлімге» (активті эвтаназия) қолдау көрсетушілерге біршама симпатия білдірді, бірақ «мәркімді өлтіруге рұқсат беретін» тірі өсиеттің «қоғамдық саясатқа қайшы келетінін» атап өтті. Мысалы, 1987 жылы ол Детройт университетінің құқық журналында былай деп жазды: «Тірі өсиет – адамның өлімін қорғау ережелері арқылы басқару құралы және ол адамның қайтарымсыз комаға түсуіне немесе мүгедектікке ұшырауына дейінгі хабардар келісіміне негізделген. Бұл жеке өмірдің құпиялылығына – адамның өз денесін өзі анықтау құқығына негізделген». Американың Эвтаназия қоғамы Кутнердің идеясын қабылдап, тірі өсиет үлгісін жасады, оны мүшелері арасында Эвтаназия білім беру қоры (1972 жылы Эвтаназия білім беру кеңесі және 1978 жылы Өлімге алаңдаушылық) таратып берді. Кутнер Американың Эвтаназия қоғамының немесе оның ізбасар ұйымдарының мүшесі болмаған болуы мүмкін, ал олармен ынтымақтастық құруға жасаған келесі әрекеттері сәтсіз аяқталды.