Кипр Республикасының экс-президенті: Спирос Киприану өмірбаяны

Кіріспе

Кипрдің президенті 1977-1988 жылдар аралығында Спиррос Ахиллеос Киприану (Σπύρος Αχιλλέως Κυπριανού; 28 қазан 1932 - 12 наурыз 2002) – кипрлік адвокат және саясаткер, 1977-1988 жылдар аралығында Кипрдің президенті қызметін атқарды. Ол сонымен қатар 1976 жылдан 1977 жылға дейін және 1996 жылдан 2001 жылға дейін Кипр Өкілдер Палатасының төрағасы, ал 1976 жылдан 2000 жылға дейін өзі құрған Демократиялық партияның төрағасы болды. Президент ретінде ол Кипрдің халықаралық аренадағы беделін едәуір арттырды. 1977 жылы президент Макариос III-нің қайтысынан кейін атқарушы билік өкілі ретінде қызметке кірісіп, келесі жылы қарсылығыз жоқ сайлауда жеңіске жетті. 1983 жылы қайта сайланды, бірақ 1988 жылы үшінші толық мерзімге сайлануға үміткер болғанда сәтсіздікке ұшырады.

Ерте өмір және білім

Киприану 1932 жылы Лимассолда дүниеге келген. Ол Лондон қалалық колледжінде экономика және сауданы, ал Грейз Инн заңгерлік мектебінде құқық тағылымын оқыды. Одан бөлек, ол салыстырмалы құқық саласын оқып, диплом алған.

Саяси мансап

Лондонға студент ретінде келген кезінде Киприану Англиядағы Кипр студенттерінің ұлттық одағын (Э. Ф. Е. К. А.) құрды және оның тұңғыш президенті болды. 1952 жылы ол Лондондағы архиепископ Макарий III-нің хатшысы болып тағайындалды, ал 1954 жылы Лондондағы Кипр этнорхиясының хатшысы кеңсесінің жауапкершілігін алды, оның басты мақсаты британдық қоғамды Кипр мәселесі туралы хабардар ету болды. Бұл күш-жігер 1955 жылы Кипрдегі азаттық күрес басталғаннан кейін күшейді. Осы әрекетіне байланысты ол 1956 жылдың маусым айында Ұлыбританиядан Грекияға кетуге мәжбүр болды. Ол жерде Кипрдің өзін-өзі анықтау жөніндегі жалпы гректік комитетпен ынтымақтастық жасады, оның мақсаты Кипр ісі туралы халықаралық аренада жариялау болды. 1956 жылдың тамызынан 1957 жылдың наурызына дейін Киприану Нью-Йорктегі Кипр этнорхиясының өкілі болды. Кейіннен оған Кипр этнорхиясының өкілі ретінде Лондонға оралуға рұқсат етілді. Ол Лондонға Кипрдің тәуелсіздігі туралы Лондон-Цюрих келісімдеріне қол қоюға дейін қалды және 1959 жылдың наурыз айында архиепископ Макариоспен бірге Кипрге оралды. Кипр туралы келісімдерге қол қойылғаннан кейінгі ауыспалы кезеңде Киприану Кипрдің грек-кипрлік жағын Лондон мен Цюрих келісімдерінде көзделген Үшжақты одақты (Кипр – Грекия – Түркия) қолдану туралы келісімді әзірлеу үшін Афина конференциясында білдірді. 1960 жылдың тамызында Кипр Республикасының президенті архиепископ Макариос Киприануны Әділет министрі етіп тағайындады, ал бірнеше күннен кейін Сыртқы істер министрі болды. Сыртқы істер министрі ретінде ол Кипрді БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде және Кипр мәселесі бойынша талқылаулар кезінде БҰҰ Бас Ассамблеясының сессияларында бірнеше рет білдірді. Сондай-ақ ол Еуропа Кеңесінің Министрлер комитетінің отырыстарына қатысты, оның төрағасы ретінде 1967 жылдың сәуірінен желтоқсан айына дейін қызмет етті. Сонымен қатар, ол басқа елдерге барып, Кипрдің атынан шетелдік үкіметтермен келіссөздер жүргізді. 1964 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде Кипрге кеңес әскери көмегі туралы келісімге қол қойды. Ол 1972 жылдың 5 мамырында Афинадағы әскери режиммен келіспеушіліктерден кейін Сыртқы істер министрі лауазымынан кетті. Бұл жұмыстан кеткеннен кейін ол заңгер және заң кеңесшісі болып жұмыс істеді. 1974 жылдың 1 тамызында грек хунтасының төңкерісінен және Кипрдегі түрік шабуылынан кейін Киприану Афинаға барды, онда ол хунта құлағаннан кейін билікті қабылдаған Ұлттық бірлік үкіметімен келіссөздер жүргізді. Ол президент Макариос уақытша тұрған Афина мен Лондон арасында сапар шекті. 1974 жылдың қыркүйегінде ол Кипр туралы талқылау кезінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында Кипр делегациясын басқарды. 1975 жылы ақпанда ол Нью-Йорктегі Қауіпсіздік Кеңесінің отырысына Кипр делегациясының мүшесі ретінде қатысты. 1976 жылдың 12 мамырында Демократиялық партияның құрылуын жариялады. 1976 жылғы 5 қыркүйекте өткен парламенттік сайлауда Демократиялық партия Өкілдер палатасындағы 35 орынның 21-ін жеңіп алды, ал Киприану палатаның төрағасы болып сайланды. 1977 жылдың 3 тамызында Республика президенті архиепископ Макариос қайтыс болғаннан кейін Киприану конституцияға сәйкес Республика президенті міндетін атқарушы болды. 1977 жылдың 10 қыркүйегінде Макариос өкілеттігінің қалған бөлігін толтыру үшін президенттік сайлау белгіленген болатын. Киприану 31 тамыздағы ұсыныстар мерзімінің аяқталуына дейін өтініш білдірді. Сайлаудың шығыны қажетсіз болып шықты, ал баспасөз 31 тамызда: "Бүгін түскі мезгілге дейін ол лауазымға ұсынылған жалғыз кандидат болды. Себебі, ешкім де қыркүйектегі жоспарланған сайлауға Киприану кандидатурасына қарсы шықпады. 10-сы тоқтатылды". Киприанудың үлкен ұлы Ахиллді 1977 жылдың 14 желтоқсан күні кешке ЕОКА мүшелері ұрлап әкетті. Ахилл кейіннен 18 желтоқсанда босатылды. 1978 жылғы 28 ақпандағы және 1983 жылғы 13 ақпандағы президенттік сайлауларда ол республика президенті болып қайта сайланды, бірінші рет қарсылықсыз сайланды. 1988 жылы өткен сайлауда Жорж Васильюдан жеңілді. Кипр Республикасының Президенті ретінде ол көптеген елдерге барып, Біріккен Ұлттар Ұйымының сессияларына, сондай-ақ Топтаспау қозғалысы мен Ұлттар Достастығының саммит конференцияларына қатысты. Киприануға түрлі елдерден құрмет медальдары, марапаттар мен ордендер берілді. 1985 жылы Белград университеті оған құрметті докторлық дәрежесін берді. 1996 жылғы 26 мамырдағы парламент сайлауынан кейін Киприану Өкілдер палатасының төрағасы болып сайланды. 2001 жылы ол саяси мансабын аяқтады.

During the time he spent in London as a student, Kyprianou founded the National Union of Cypriot Students in England (E. F. E. K. A.) of which he was the first president. In 1952 he was appointed secretary of Archbishop Makarios III in London and in 1954 he assumed responsibility for the Office of the Secretary of the Cyprus Ethnarchy in London, the major objective of which was to inform British public opinion on the Cyprus issue. This effort was intensified after the start of the liberation struggle in Cyprus in 1955. Due to this activity, he was forced to leave the UK in June 1956 and went to Greece. There, he collaborated with the Panhellenic Committee for Self Determination for Cyprus which aimed to raise the profile of the Cyprus case on the international scene. From August 1956 to March 1957, Kyprianou represented the Cyprus Ethnarchy in New York. Later, he was allowed to return to his London post as representative of the Cyprus Ethnarchy. He stayed in London until the signing of the London – Zurich Agreements for the independence of Cyprus and returned to Cyprus with Archbishop Makarios in March 1959. During the transitional period after the signing of the agreements on Cyprus, Kyprianou represented the Greek Cypriot side at the Athens Conference for the drafting of the Agreement on the Application of the Tripartite Alliance (Cyprus – Greece – Turkey), this was provided for in the London – Zurich Agreements. After the declaration of the independence of Cyprus in August 1960, the president of the Republic of Cyprus Archbishop Makarios appointed Kyprianou Minister of Justice and, a few days later, Minister of Foreign Affairs. As Minister of Foreign Affairs, he repeatedly represented Cyprus at the UN Security Council, and in sessions of the U. N. General Assembly during debates on the Cyprus issue. He also participated in meetings of the Committee of Ministers of the Council of Europe, of which he served as chairman from April to December 1967. In addition, he visited countries and represented Cyprus in negotiations with foreign governments. In September 1964, in Moscow, he signed the Agreement for Soviet Military Aid to Cyprus. He resigned from his post as Minister of Foreign Affairs on 5 May 1972, after a dispute with the military regime in Athens. After this resignation, he worked as a lawyer and a legal counsellor. On 1 August 1974, following the coup of the Greek junta and the Turkish invasion in Cyprus, Kyprianou went to Athens where he had talks with the Government of National Unity, which took over following the collapse of the junta. He travelled between Athens and London where President Makarios was staying temporarily. In September 1974, he headed the Cyprus delegation to the General Assembly of the United Nations during the debate on Cyprus. In February 1975, he attended the Security Council meeting in New York as member of the Cyprus delegation. On 12 May 1976, he announced the establishment of the Democratic Party. In the parliamentary elections of 5 September 1976, the Democratic Party won 21 seats out of a total of 35 in the House of Representatives, and Kyprianou was elected President of the House. After the death of the president of the Republic Archbishop Makarios on 3 August 1977, Kyprianou became acting president of the Republic, in accordance with the constitution. A presidential election had been set for 10 September 1977 to fill the remainder of the term of Makarios. Kyrprianou filed for the office before the 31 August deadline for nomination. The expense of an election proved unnecessary however, and the press noted on 31 August, "He was the only candidate nominated for the post by the noon deadline today. Because no one opposed Kyprianou's candidacy, an election scheduled for Septe. 10 was canceled." Kyprianou's elder son Achilles was kidnapped by members of EOKA on the evening of 14 December 1977. Achilles was later released on 18 December. In the presidential elections of 28 February 1978, and 13 February 1983, he was reelected as President of the Republic, the first time being elected unopposed. He was defeated by George Vassiliou at the elections in 1988. As President of the Republic of Cyprus, he visited many countries and participated in sessions of the United Nations, as well as summit conferences of the Non Aligned Movement and the Commonwealth of Nations. Kyprianou was awarded medals of honour, distinctions and decorations by various countries. In 1985, the University of Belgrade awarded him an honorary doctorate. Following the parliamentary elections of 26 May 1996, Kyprianou was elected President of the House of Representatives. He stepped down in 2001, ending a 30 year career in politics.

Отбасы

Киприану 1956 жылы Мими Пагатроклитонға үйленді және Ахиллеас және Маркос есімді екі ұлы болды. Оның екінші ұлы Маркос Киприану 2004 жылдан 2008 жылға дейін Еуропа комиссары, ал кейін Кипрдің Сыртқы істер министрі қызметін атқарды.