Кіріспе

Вирустық инфекцияны емдеуге қолданылатын дәрі-дәрмектер

Вирустық инфекцияны емдеуге арналған дәрі-дәрмектер вирустық инфекциялармен күресуге пайдаланылатын препараттар класы болып табылады. Көптеген вирусқа қарсы препараттар нақты вирустарға бағытталған, ал кең спектрлі вирусқа қарсы препараттар вирустардың кең ауқымына қарсы тиімді. Вирустық препараттар – бұл микробқа қарсы препараттар класына жатады, оған антибиотиктер (бактерияға қарсы), зекеге қарсы және паразитке қарсы препараттар, сондай-ақ моноклоналды антиденелерге негізделген вирусқа қарсы препараттар да кіреді. Көптеген вирусқа қарсы препараттар организмге салыстырмалы түрде зиянсыз деп есептеледі, сондықтан оларды инфекцияларды емдеу үшін қолдануға болады. Оларды вируцидтерден ажырату қажет, себебі вируцидтер – дәрі емес, олар организмнің ішінде немесе сыртында вирус бөлшектерін бәсеңдетіп немесе жояды. Эвкалипт және Австралия шай ағаштары сияқты кейбір өсімдіктер табиғи вируцидтерді өндіреді.

Медициналық қолданыстар

Қазіргі қолданыстағы вирусқа қарсы препараттардың көпшілігі ВИЧ, герпес вирустары, В және С гепатиті вирустары, сондай-ақ А және В грипп вирустарын емдеуге бағытталған. Вирустар иесінің жасушаларын көбейту үшін пайдаланады, бұл вирусқа зиян келтірмей, иесінің жасушаларына нұқсансыз препараттарды табуды қиындатады. Сонымен қатар, вакциналар мен вирусқа қарсы препараттарды жасаудағы ең үлкен қиындық – вирустың өзгергіштігіне байланысты. Вирусқа қарсы препараттардың пайда болуы – организмдердің генетикалық және молекулалық функциялары туралы білімнің кеңейгенінің, жаңа препараттарды табу техникасының маңызды жетістіктерінің және медицина мамандарына адам иммуножеткіліксіздік вирусымен (АИВ), қызметінсіздік синдромының (АИТС) себебімен күресуге жасалған қысымның нәтижесі. Алғашқы тәжірибелік вирусқа қарсы препараттар 1960 жылдары, көбінесе герпес вирустарын емдеу үшін жасалған және дәстүрлі сынақ-қателік әдістерімен табылды. Зерттеушілер жасушаларды өсіріп, оларды мақсатты вируспен жұқтырды. Содан кейін олар вирус белсенділігін тежеуге қабілетті деп ойлаған химиялық заттарды жасушаларға енгізіп, вирус деңгейінің өсіп пе, төмендеп пе кеткенін бақылады. Тиімді нәтиже берген химиялық заттар одан әрі зерттеу үшін іріктелді. Бұл өте уақытты талап ететін, нәтижесі күмәнді процедура болды және мақсатты вирус қалай жұмыс істейтіні туралы толық білім болмағандықтан, жағымсыз әсері аз тиімді вирусқа қарсы препараттарды табу тиімді болмады. Тек 1980 жылдары вирустардың толық генетикалық тізбектері анықталғанда ғана зерттеушілер вирустардың жұмыс істеу механизмін және олардың көбею циклын тоқтату үшін қандай химиялық заттар қажет екенін толыққанды біле бастады.

Кіру ингибиторы

Вирустық инфекцияның өте ерте кезеңі – вирустың жасушаға қосылып, оған енуі. АИТВ-мен күресу үшін "енуді тежейтін" немесе "енуді бөгеттейтін" препараттар жасалып жатыр. АИТВ ең көп "көмекші Т-лимфоциттері" деп аталатын лимфоциттердің белгілі бір түрін шабуылдайды және осы мақсатты жасушаларды "CD4" және "CCR5" деп аталатын Т-лимфоциттерінің бетіндегі рецепторлар арқылы таниды. АИТВ-нің CD4 рецепторымен байланысуына кедергі келтіруге жасалған әрекеттер АИТВ-нің көмекші Т-лимфоциттерін жұқтыруын тоқтатуға мүмкін болмады, бірақ АИТВ-нің CCR5 рецепторымен байланысуына кедергі келтіру бойынша зерттеулер жалғастырылуда, себебі бұл тиімдірек болуы мүмкін. АИТВ жасушаның мембранасымен бірігу арқылы жасушаны жұқтырады, бұл үшін екі түрлі жасушалық молекулалық компонент қажет: CD4 және химиокин рецепторы (жасуша түріне байланысты өзгеше). Осы вирус пен жасушаның бірігуіне кедергі келтіру арқылы вирус жасушаға енуіне жол бермеуге бағытталған тәсілдер қандай да бір нәтижелер көрсетті. Осы тежегіштердің бірі – Enfuvirtide деп аталатын биомиметикалық пептид немесе Fuzeon саудалық атауы – FDA бекітілімінен өтіп, біраз уақыттан бері қолданылып келеді. Тиімді енуді бөгеттейтін немесе тежейтін заттарды қолданудың потенциалды артықшылығы – бұл вирус жұқтырған адам ішінде ғана емес, жұқтырған адамнан жұқтырмаған адамға таралуын да болдырмауы мүмкін. Вирустың енуін тоқтату терапиясының (қазіргі басым вирус ферменттерін тежеу тәсілімен салыстырғанда) мүмкін артықшылығы – вирус осы терапияға қарсы тұру қабілетін дамытуы, вирус ферменттік протоколдарын өзгертуге немесе эволюциялауға қарағанда қиынырақ болуы мүмкін.

Қалпақты түсіру ингибиторлары

Қалпақтың жабынынан босатуды тежегіштер де зерттелді. Амантадин мен римантадин тұмаумен күресу үшін қолданылған. Бұл препараттар вирусқа ену және қаптамасын алып тастау процесіне әсер етеді. Pleconaril риновирустарға қарсы әрекет етеді, олар жалпы суық тиюге себеп болады, вирус бетіндегі қаптаманы алып тастау процесін бақылайтын қуысты бұғаттап. Бұл қуыс риновирустар мен энтеровирустардың көптеген штаммдарында ұқсас, олар диарея, менингит, конъюнктивит және энцефалитті тудыруы мүмкін. Кейбір ғалымдар жалпы суық тиюдің басты себебі болып табылатын риновирусқа қарсы вакцина жасауға болатынын айтады. 2016 жылы Nature Communications журналында жарияланған зерттеулерде, бірнеше ондаған риновирус түрлерін бірдей біріктіретін вакциналар вирусқа қарсы антиденелерді тышқандар мен маймылдарда тиімді түрде ынталандыратыны хабарланды. Риновирустар жалпы суық тиюдің ең көп таралған себебі болып табылады; оларды респираторлық синцитиалдық вирус, параинфлюенза вирусы және аденовирустар сияқты басқа вирустар да тудыруы мүмкін. Риновирустар астма шабуылдарын да күшейтеді. Риновирустар көптеген түрлеріне ие болғанымен, олар тұмау вирустары сияқты жылдам таралмайды. 50 түрлі инактивацияланған риновирус қоспасы олардың барлығына қарсы белгілі бір дәрежеде нейтрализациялық антиденелерді ынталандыра алады.

Вирусты синтездеу кезінде

Екінші тәсіл – вирус жасушаға енгеннен кейін вирус құрамындағы компоненттерді синтездейтін процестерге бағытталған болып табылады.

Кері транскрипция

Мұны істеудің бір жолы – РНК немесе ДНК құрылыс блоктарына ұқсайтын нуклеотид немесе нуклеозид аналогтарын жасау, бірақ аналог енгізілгеннен кейін РНК немесе ДНК синтездейтін ферменттерді белсенділіксіз ету. Бұл тәсіл «қалыпты» транскриптазаны (ДНК-дан РНК-ға) тежеуге қарағанда кері транскриптазаны (РНК-дан ДНК-ға) тежеумен көбірек байланысты. Алғашқы сәтті вирусқа қарсы препарат – ацикловир – нуклеозид аналогы және герпес вирусына қарсы тиімді. АИТВ-ге қарсы бекітілген алғашқы антивирустық препарат – зидовудин (АЗТ) – сонымен қатар нуклеозид аналогы. Кері транскриптазаның әрекеттеу механизмі туралы білімнің артуы АИТВ инфекциясын емдеуге арналған жақсырақ нуклеозид аналогтарын жасауға мүмкіндік берді. Осы препараттардың бірі – ламивудин – гепатит B-ны емдеуге бекітілген, ол репликация процесінің бір бөлігі ретінде кері транскриптазаны пайдаланады. Зерттеушілер одан да әрі барып, нуклеозидтерге ұқсамайтын, бірақ кері транскриптазаны тоқтатуға қабілетті ингибиторларды жасады. АИТВ-ге қарсы препараттар үшін тағы бір мақсат – синтезделген ДНК-ны бастапқы вирус РНК-сынан бөліп шығаратын кері транскриптазаның құрамдас бөлігі – RNase H.

Интеграза

Тағы бір мақсат – интеграза, ол синтезделген ДНК-ны қабылдаушы жасушаның геномына енгізеді. Интеграза ингибиторларының мысалдарына ральтегравир, эльвитегравир және долутегравир жатады.

Жазба көшірмесі

Вирустың геномы жаңақтанған жасушада жұмыс істей бастағаннан кейін, вирустық ақуыздардың синтезін бағыттайтын хабаршы РНК (мРНК) молекулаларын жасайды. мРНК өндірісі транскрипция факторлары деп аталатын ақуыздар арқылы басталады. Қазір бірнеше вирустық қарсы препараттар вирустық ДНК-ға транскрипция факторларының байланысын бұзуға бағытталған.

Аударма/рибозимдер

Геномдық зерттеулерге негізделген тағы бір вирусқа қарсы техника – рибозимдерге негізделген дәрілер тобы. Рибозимдер – бұл вирустың РНК немесе ДНК-сын белгілі бір жерлерде кесіп тастайтын ферменттер. Табиғатта рибозимдер вирустың көбейіп өндірілу процесінің бір бөлігі ретінде қолданылады, бірақ бұл синтетикалық рибозимдер РНК мен ДНК-ны оларды жоятын жерлерде кесу үшін жасалған. Гепатит С вирусына қарсы рибозимдік препараттар ұсынылған, ал ВИЧ вирусына қарсы рибозимдік препараттар әзірленуде. Бұл идеяның бір қызықты түрі – жекешеленген рибозимдерді өндіре алатын генетикалық түрлендірілген жасушаларды пайдалану. Бұл, вирустың тіршілік циклының әртүрлі кезеңдерінде вирус көбеюін тоқтатып, патогендерге қарсы күресу үшін организмге енгізілетін генетикалық түрлендірілген жасушаларды жасау жөніндегі кең ауқымды жұмыстың бір бөлігі болып табылады.

Белоктарды өңдеу және мақсат ету

Сонымен қатар, посттрансляциялық модификацияларға кедерес келтіру немесе жасуша ішіндегі вирус ақуыздарын нысанаға бағыттау процесіне әсер ету де мүмкін.

Протеаза ингибиторлары

Кейбір вирустарда вирустық ақуыз тізбектерін бөліп, оларды соңғы құрамына жинақтауға мүмкіндік беретін протеаза деп аталатын фермент болады. АИТВ құрамында протеаза бар, сондықтан оның тіршілік циклының осы кезеңінде АИТВ-ге қарсы күресу үшін "протеаза ингибиторларын" табуға көп зерттеулер жүргізілді. Протеаза ингибиторлары 1990 жылдары қолжетімді болды және тиімді екені дәлелденді, бірақ олардың ерекше жағынан әсерлері болуы мүмкін, мысалы, денедегі майдың қалыпты емес жерлерде жиналуына себеп болуы мүмкін. Қазіргі уақытта протеаза ингибиторларының жақсартылған түрлерін әзірлеу жұмыстары жүріп жатыр. Протеаза ингибиторлары табиғатта да кездеседі. Шиитаке саңырауқұлағынан (Lentinus edodes) протеаза ингибиторы бөліп алынды. Бұл шиитаке саңырауқұлағының in vitro жағдайында вирусқа қарсы белсенділігін түсіндіруі мүмкін.

Ұзын dsRNA спиральді нысаналау

Көптеген вирустар транскрипция және репликация кезінде ұзын қос тізбекті РНК спиральдарын (dsRNA) шығарады. Ал инфекцияланбаған сүтқоректі жасушалары, әдетте, транскрипция кезінде 24 негіз жұбынан кем қос тізбекті РНК спиральдарын (dsRNA) шығарады. DRACO (қос тізбекті РНК-ны белсендіретін каспаза олигомеризаторы) – бастапқыда Массачусетс технология институтында әзірленген эксперименталды вирусқа қарсы препараттар тобы. Жасуша мәдениетінде DRACO көптеген жұқпалы вирустарға, соның ішінде денге қызбасы флавивирусы, Амапари және Такарибе аренавирусы, Гуама буниявирусы, H1N1 тұмауы және риновирусы сияқтыларға қарсы кең спектрлі тиімділігі анықталды, сондай-ақ, ересек болмаған тышқандарда тұмауға қарсы тиімділігі де көрсетілді. Ол вирусқа шалдыққан сүтқоректі жасушаларында іріктеп, жылдам апоптозға (бағдарланған жасуша өліміне) апарып соқтырады, ал инфекцияланбаған жасушаларға зиян келтірмейді. DRACO жасуша өлімін апоптоз жолының соңғы сатыларының бірі арқылы тудырады, онда жасуша ішіндегі апоптоз сигналдарын жеткізетін молекулаларды қамтитын кешендер бір мезгілде бірнеше прокаспазаға байланысады. Прокаспаздар жарылу арқылы трансактивтеніп, каскадтағы қосымша каспаздарды белсендіреді және түрлі жасушалық ақуыздарды жарып, жасушаны өлтіреді.

Құрастыру

Рифампицин жиналу фазасында әрекет етеді.

Босату кезеңі

Вирустың өмірлік циклының соңғы кезеңі – толыққанды вирустардың қабылдаушы жасушадан шығуы, және осы қадам вирусқа қарсы препараттарды әзірлеушілердің де назарында. Жақында гриппті емдеу үшін қолданысқа енгізілген занамивир (Relenza) және озельтамивир (Tamiflu) атты екі препарат грипп вирустарының бетіндегі нейраминидаза деп аталатын молекуланы тоқтату арқылы вирустық бөлшектердің шығуына кедерес жасайды, бұл молекула грипптің көптеген штамдарында өзгермейтін сияқты.

Иммундық жүйені ынталандыру

Вирустарға тікелей шабуыл жасаудың орнына, вирустармен күресудің екінші тәсілі – организмнің иммундық жүйесін оларға қарсы күресуге итермелеу болып табылады. Осы сияқты кейбір вирусқа қарсы препараттар нақты бір патогенге бағытталмайды, керісінше, иммундық жүйені түрлі патогендерге шабуыл жасауға ынталандырады. Бұл дәрілер класындағы ең белгілілерінің бірі – инфекцияланған жасушаларда вирус синтезін тежейтін интерферондар. Адам интерферонының "интерферон альфа" деп аталатын түрі В және С гепатитін емдеудің стандартты жоспарының бір бөлігі болып табылады, ал басқа интерферондар да әртүрлі ауруларды емдеу мақсатында зерттеліп жатыр. Тағы бір нақты тәсіл – патогенге байланысып, иммундық жүйенің басқа элементтеріне оған шабуыл жасауға белгі беретін ақуыз молекулалары – антиденелерді синтездеу. Зерттеушілер патогендегі нақты нысананы анықтағаннан кейін, олар сол нысанамен байланысу үшін бір-біріне ұқсас "моноклоналды" антиденелердің көп мөлшерін синтездеуге мүмкіндік алады. Қазір нәрестелердегі тыныс жолдарымен синхронды вирусқа қарсы күресуге көмектесетін моноклоналды препарат сатылымда бар, сондай-ақ гепатит В-ны емдеу үшін инфекцияға шалдыккан адамдардан бөліп алынған антиденелер де қолданылады.

Вирусқа қарсы дәрілерге төзімділік

Вирусқа қарсы резистенттілік – вирус генотиптеріндегі өзгерістерге байланысты дәріге төзімділіктің артуымен сипатталатын құбылыс. Вирусқа қарсы резистенттілік пайда болған жағдайда, дәрілердің вирусты жою қабілеті азаяды немесе толығымен жоғалады. Бұл мәселе вирусқа қарсы терапияның маңызды кедергісі болып табылады, себебі ол вирусқа қарсы препараттарды қоса алғанда, дерлік барлық тиімді антимикробтық препараттарға қатысты дамыды. Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) жарты жылдық және одан үлкен барлық адамдарға жыл сайын инфлюенца А вирустарын (H1N1) және (H3N2), сондай-ақ екі түрге дейін инфлюенца B вирустарынан қорғану үшін вакцина салынуын ұсынады (вакцина түріне байланысты). Мұндай жағдай 2009 жылы H1N1 вирусының озельтамивирге қарсы тұруына себеп болған H257Y мутациясында байқалды.

Вирусқа қарсы резистенттіліктің пайда болуы

Вирустардың генетикалық құрамы үнемі өзгеріп отырады, бұл вирустың қазіргі қолданыстағы емдерге төзімді болуына әкелуі мүмкін. Вирустар вирусқа қарсы емдеу кезінде спонтанды немесе үзілісті механизмдер арқылы төзімділікке ие болуы мүмкін. Вирусқа қарсы төзімділіктің даму механизмдері вирустың түріне байланысты. Мысалы, гепатит С және А тұмауы сияқты РНҚ вирустары геном көшірмесі жасау кезінде жоғары қателік деңгейіне ие, себебі РНҚ полимеразаларында түзету белсенділігі болмайды. РНҚ вирустарының геномдары көбінесе 30 кб-дан кіші болады, бұл оларға жоғары жиілікте мутацияларды сақтауға мүмкіндік береді. ДНҚ вирустары, мысалы, адам папиллома вирусы (ВПВ) және герпес вирусы, жасушаның геном көшірмесі жасау механизмдерін пайдаланады, бұл оларға көшірме жасау кезінде түзету мүмкіндігін береді. Сондықтан ДНҚ вирустары азырақ қателік жасайды, әдетте аз түрлі және РНҚ вирустарына қарағанда баяу эволюциялайды. Бір вирустың бірнеше штаммы бір уақытта денеде болуы мүмкін, және олардың кейбіреулерінде вирусқа қарсы төзімділікті тудыратын мутациялар болуы мүмкін. Рекомбинация, екі түрлі вирустық варианттың бірігуі, және қайта сұрыптау, бір жасушадағы вирустар арасындағы ген сегменттерінің алмасуы, сонымен қатар төзімділіктің дамуына, әсіресе тұмау ауруында әсер етеді. Вирусқа қарсы төзімділікті анықтау және емдеу әдістері жақсарған сайын, вирусқа қарсы төзімділіктің болашақта пайда болуына қарсы стратегияларды құру да мүмкін болады.

Вирусқа қарсы резистентті патогендерді емдеудің нұсқалары

Егер вирус вирусқа қарсы препараттармен емдеу кезінде толық жойылмаса, вирус популяциясында тартылыс пайда болады, бұл резистенттікке ие штаммдардың пайда болуына әкеледі және олардың иесін қайтадан қоныстандыру мүмкіндігі туындайды. Сондықтан вирусқа қарсы емдеу механизмдері резистентті вирустардың іріктелуін ескеруі керек. Резистентті вирустарды емдеудің ең көп қолданылатын әдісі – комбинациялық терапия, онда бір емдеу режимінде бірнеше вирусқа қарсы препараттар қолданылады. Бұл, препараттар коктейліндегі вирусқа қарсы препараттар вирустың тіршілік циклінің әртүрлі кезеңдеріне бағытталғандықтан, бір мутацияның вирусқа қарсы төзімділікті тудыру ықтималдығын азайтады деп саналады. Бұл ретровирустарда, мысалы, АИТВ-де жиі қолданылады, бірақ бірқатар зерттеулер оның А грипіне қарсы тиімділігін де көрсетті. Емді бастамас бұрын вирустарды препараттарға резистенттілікке тексеруге болады. Бұл қажетсіз вирусқа қарсы препараттарға ұшырауды азайтады және тиімді дәрі қолданылатынын қамтамасыз етеді. Бұл пациенттердің жағдайын жақсартады және белгілі мутанттарды анықтау кезінде жаңа резистентті мутацияларды анықтауға көмектеседі. Халықты вакцинациялау нәтижесінде топтық иммунитет қалыптасады және халықтың денсаулығы айтарлықтай жақсарады, вирус инфекциясы мен аурулардың саны күрт төмендейді.

Емдеу саясаты

АҚШ-тағы вакцинация саясаты мемлекеттік және жеке вакцинация талаптарынан тұрады. Мысалы, мемлекеттік мектептер оқушыларға дифтерия, коклюш және тетанус (DTaP), қызылша, парвовирус, қызылша (MMR), сушегі (құтыру), гепатит B, ротавирус, полиомиелит және басқа да вирустар мен бактерияларға қарсы вакцина салдыруды ("вакцинация кестесі" деп аталады) талап етеді. Жеке мекемелер жыл сайынғы тұмауға қарсы вакцина салдыруды талап етуі мүмкін. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының бағалауынша, нәрестелерді жүйелі түрде вакцинациялау жыл сайын шамамен 42 000 өлімнің және 20 миллион аурудың алдын алуға мүмкіндік береді, бұл шамамен 13,6 миллиард доллар үнемдеуге жол ашады.

Вакцинация туралы дау

Олардың табыстарына қарамастан, АҚШ-та вакциналарға қатысты стигма кең таралған, бұл адамдардың толық вакцинацияланбауына себеп болады. Вакцинациядағы осы "жетіспеушіліктер" қажетсіз инфекцияға, өлімге және шығындарға әкеледі. Вакцинаның толық еместігіне екі негізгі себеп бар: вакциналар, басқа медициналық емдеулер сияқты, кейбір адамдарда асқынулар (мысалы, аллергиялық реакциялар) тудыру қаупін жоғалтады. Вакциналар аутизмге себеп болмайды; бұл АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары, АҚШ Медицина институты және Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі сияқты ұлттық денсаулық сақтау мекемелерімен расталған. Отар иммунитетінің нәтижесінде вакцинамен алдын алуға болатын аурулардың төмен деңгейі вакциналарды қажетсіз деп санауға және көптеген адамдарды вакцинасыз қалдыруға әкеледі. Америка педиатрия академиясы жалпы иммундауды қолдайды, бірақ дәрігерлер ата-аналардың балаларын вакцинациялаудан бас тартуын, жеткілікті кеңес бергеннен кейін және егер бала инфекцияға қатысты маңызды тәуекелге тап болмаса, құрметтеуі керектігін атап өтеді. Ата-аналар мемлекеттік мектептердегі вакцинация талаптарынан қашу үшін діни себептерді келтіре алады, бірақ бұл отар иммунитетін төмендетеді және вирустық инфекцияға шалдығу қаупін арттырады. Вакциналар тұрақты вирустарға қарсы өте тиімді, бірақ инфекция жұққан науқасты емдеуде шектеулі пайда әкеледі. Сондай-ақ, грипп (оның вакцинасы жыл сайын жаңартылады) және АИТВ сияқты жылдам мутацияға ұшырайтын вирустарға қарсы оларды тиімді қолдану қиын. Мұндай жағдайларда антивирустік препараттар ерекше пайдалы.

АИТВ- ді алдын алу үшін антиретровирустық терапия

HPTN 052 және PARTNER зерттеулерінен кейін, ВИЧ-мен өмір сүретін адамда ВИЧ вирусы 6 ай немесе одан ұзақ уақыт бойы анықталмаса, антиретровирустық препараттар берілуін тежейтінін көрсететін маңызды дәлелдер бар.

Пайдалану және тарату

Вирустық диагноз қою және емдеуге қатысты ұсынымдар жиі өзгеріп отырады және сапалы медициналық көмек көрсетуді шектейді. Тіпті дәрігерлер егде жастағы пациенттерге тұмау диагнозы қойған кезде де, вирусқа қарсы емді қолдану жиі төмен болуы мүмкін. Медицина қызметкерлерінің вирусқа қарсы терапия туралы білімі пациенттерге көмек көрсетуді жақсартады, әсіресе гериатриялық медицинада. Сонымен қатар, вирусқа қарсы препараттарға қолжеткізілімі бар жергілікті денсаулық сақтау департаменттерінде (ЖДД) ұсынымдар түсініксіз болуы мүмкін, бұл емдеуді кешіктіруге алып келеді. Уақытқа сезімтал емдеулерде кешігулер емдеу алмауға себеп болуы мүмкін. Жалпы алғанда, инфекцияны бақылау және басқару жөніндегі ұлттық ұсынымдар медициналық көмекті стандарттайды және медициналық қызметкерлер мен пациенттердің қауіпсіздігін арттырады. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) 2009 жылғы H1N1 вирусынан туған тұмау пандемиясы кезінде ұсынған ұсынымдар, басқалармен қатар, вирусқа қарсы емдеу схемаларын, күтімді үйлестіруге арналған клиникалық бағалау алгоритмдерін және вирусқа қарсы химиопрофилактика жөніндегі ұсынымдарды қамтиды. Фармацевттер мен дәріханалардың рөлі де халық денсаулығына қатысты төтенше жағдайларда халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін кеңейді.

Қойма жасау

Халық денсаулығына қатысты төтенше жағдайларға дайындық шараларын CDC Халық денсаулығын сақтау және жауап беру басқармасы арқылы жүзеге асырады. Қаржы қаражаты қоғамды халық денсаулығына қатысты төтенше жағдайларға, оның ішінде пандемиялық тұмауға дайындық жасауға қолдау көрсетуге бағытталған. CDC басқаратын Стратегиялық ұлттық резерв (SNS) мұндай төтенше жағдайлар кезінде қолданылатын дәрі-дәрмектер мен жабдықтардың көп көлемінен тұрады. Вирустарға қарсы препараттар қоры халық денсаулығына қатысты төтенше жағдайларда вирустарға қарсы препараттардың жетіспеушілігіне дайындық жүргізеді. 2009-2010 жылдардағы H1N1 пандемиясы кезінде жергілікті денсаулық сақтау департаменттері SNS-ті пайдалану бойынша нақты нұсқауларға ие болмады, бұл вирустарға қарсы жоспарлаудағы кемшіліктерді көрсетті. Мысалы, SNS-тен вирустарға қарсы препараттар алған жергілікті денсаулық сақтау бөлімдерінде осы препараттарды қолдану жөнінде ашық нұсқаулар болған жоқ. Бұл олқылық оларды пайдалану және болашақта қолжетімділігі үшін жоспарлар мен саясат құруды қиындатты, нәтижесінде емдеуге кешігу туды.