Қосымша ретровирустық терапия арқылы АИТС/ЖИТС-тің медициналық басқарылуы

Құпия иммунжеткіліксіздік синдромы (ҚИЖС) / АИТВ-ны антиретровирустік терапиямен (АРТ) басқару, иммунитетті күшейту, инфекциялардың алдын алу. АИТВ туралы толық ақпарат!

25 мин оқу

100%

Дереккөз: Management of HIV/AIDS — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

АИТВ/ЖҚТБ-ны медициналық түрде басқару

АИТВ/ЖҚТБ-ны басқару әдетте АИТВ инфекциясын бақылау стратегиясы ретінде бірнеше ретровирустық препараттарды қолдануды қамтиды. АИТВ-нің тіршілік циклының әртүрлі кезеңдеріне әсер ететін антиретровирустық препараттардың бірнеше кластары бар. Вирустың әртүрлі нысаналарына әсер ететін бірнеше препаратты қолдану жоғары активті антиретровирустық терапия (ЖААРТ) деп аталады. ЖААРТ пациенттің АИТВ-нің жалпы жүктемесін азайтады, иммундық жүйенің қызметін сақтайды және көбінесе өлімге әкелетін мүмкіндік инфекцияларының алдын алады. "The Lancet" журналында жарияланған бір мақалада былай делінген: "Дәрігерлер енді жедел және өмірге қауіпті асқынуларды емдеудің орнына, емделмесе ондаған жылдар бойы сақталатын созылмалы ауруды басқарумен бетпе-бет келеді". АҚШ-тың Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаменті мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) АИТВ жұққан барлық пациенттерге антиретровирустық емдеуді ұсынуды ұсынады.

Дәрілік заттардың кластары

Әдетте ВИЧ инфекциясын емдеу үшін препараттардың алты класы қолданылады. Антиретровирустық (АРВ) препараттар ретровирустың өмірлік циклының қай кезеңін тежейтініне қарай жіктеледі. Көбінесе қолданылатын комбинацияларға екі нуклеозидтік кері транскриптаза ингибиторы (НТИИ) «тірек» ретінде, ал бір нуклеозидтік емес кері транскриптаза ингибиторы (НТИИ), протеаза ингибиторы (ПИ) немесе интеграза ингибиторлары (ядролық жіптерді интеграциялау ингибиторлары немесе INSTI деп те аталады) «негіз» ретінде кіреді.

Ену ингибиторлары

Ентри ингибиторлары (немесе фьюжн ингибиторлары) бірнеше нысананың біреуін блоктау арқылы ВИЧ-1-нің жас ұяшыққа байланысуына, бірігуіне және енуіне кедергі келтіреді. Бұл класта маравирок, энфувиртид және ибализумаб препараттары бар. Маравирок адамның көмекші Т-жасушаларында орналасқан CCR5 корецепторын бағыттап әсер етеді. Алайда, бұл препаратты қолданғанда сақ болу керек, себебі тропизмнің өзгеруі ВИЧ-қа CXCR4 сияқты басқа корецепторды бағыттауға мүмкіндік беруі мүмкін. Ибализумаб CCR5 және CXCR4 тропикалық ВИЧ вирустарына қарсы тиімді. Сирек жағдайларда адамдарда CCR5 дельта генінің мутациясы болуы мүмкін, бұл CCR5 корецепторының жұмыс істемеуіне және нәтижесінде ауруға қарсы тұруға немесе оның баяу прогрессиясына әкеледі. Дегенмен, бұрын айтқандай, CXCR4-ті бағыттайтын ВИЧ варианты басым болса, мұны жеңуге болады. Вирустың жас ұяшық мембранасымен бірігуіне жол бермеу үшін энфувиртид қолданылуы мүмкін. Энфувиртид – инъекция жасалатын пептидтік препарат, ол ВИЧ-тың gp41 N-терминалды гептад қайталануымен өзара әрекеттесіп, белсенді емес гетероалты спиральді жиынтықты құрайды, соның салдарынан жас ұяшықтардың жұғуын болдырмайды.

Нуклеозидтік/нуклеотидтік кері транскриптаза ингибиторлары

Нуклеозидтік кері транскриптаза ингибиторлары (НТИИ) және нуклеотидтік кері транскриптаза ингибиторлары (НТИИ) – кері транскрипцияны тежейтін нуклеозидтік және нуклеотидтік аналогтар. АИТВ – РНК вирусы болғандықтан, ол алдымен ДНК-ға «кері» транскрипцияланбаса, адам жасушасының ядросындағы ДНК-ға енгізіле алмайды. РНК-ның ДНК-ға түрленуі сүтқоректілер жасушаларында табиғи түрде жүрмейді, сондықтан бұл процесті вирустық белок – кері транскриптаза жүзеге асырады, осылайша ол тежеуге арналған таңдамалы нысанаға айналады. НТИИ тізбек тоқтатушылар болып табылады. НТИИ ДНК тізбегіне енгеннен кейін, олардың 3' OH тобының жоқтығы басқа нуклеозидтердің қосылуына кедерес жасайды. НТИИ және НТРТИ екеуі де бәсекелес субстрат ингибиторлары ретінде әрекет етеді. НТИИ-дің мысалдары: зидовудин, абакавир, ламивудин, эмтрицитабин, ал НТРТИ-дің мысалдары – тенофовир және адефовир.

Нуклеозидті емес реверс-транскриптаза ингибиторлары

Нуклеозидтік емес кері транскриптаза ингибиторлары (ННРТИ) ферменттің аллостериялық орынына байланысу арқылы кері транскриптазаны тежеп тұрады; ННРТИ кері транскриптазаның бәсекелеспейтін ингибиторлары болып табылады. ННРТИ кері транскриптазаның субстратты (нуклеотидтерді) өңдеуіне, белсенді орынға жақын байланысу арқылы әсер етеді. ННРТИ 1-ші және 2-ші буын ННРТИ-лерге жіктеледі. 1-ші буын ННРТИ-лерге невирапин және эфавиренц кіреді. 2-ші буын ННРТИ-лер – этравирин және рилпивирин.

Протеаза ингибиторлары

Протеаза ингибиторлары вирустық протеаза ферментін тоқтатады, бұл фермент жаңа вириондарды жасайтын үшін қажет, олар жаңадан туғаннан кейін жасушадан шығады. Бұл препараттар gag және gag/pol прекурсорлық ақуыздарының тілінуіне кедергі келтіреді. Протеаза ингибиторларының қатысуымен жасалған вирус бөлшектері кемшікті және көбінесе жұқпалы емес. ВИЧ протеаза ингибиторларының мысалдары: лопинавир, индинавир, нельфинавир, ампренавир және ритонавир. Дарнаувир және атазанавир бірінші қадамдағы ем ретінде ұсынылады. Кейбір протеаза ингибиторларына қарсы тұру деңгейі жоғары. Екінші буын препараттары жасалды, олар басқаша резистентті ВИЧ түрлеріне қарсы тиімді. ВИЧ-та РНК-ны кері транскрипция арқылы ДНК-ға айналдырғанда жасалған қателерді түзетуге қабілетті ферменттер жоқ. Оның қысқа өмірлік циклы мен жоғары қателік деңгейі вирустың өте жылдам мутациялауына себеп болады, нәтижесінде жоғары генетикалық өзгергіштік пайда болады. Көптеген мутациялар аналық вирустан нашарлайды (көбінесе көбейе алмайды) немесе ешқандай артықшылық бермейді, бірақ кейбіреулері аналық вирустан табиғи іріктеуде артықшылыққа ие және адам иммундық жүйесі және антиретровирустық препараттар сияқты қорғаныстан өтуге мүмкіндік береді. Вирустың белсенді көшірмелері неғұрлым көп болса, антиретровирустық препараттарға төзімділік пайда болу мүмкіндігі де соғұрлым жоғары. Егер антиретровирустық препараттар дұрыс қолданылмаса, көп препаратқа төзімді штаммдар тез арада басым генотиптерге айналуы мүмкін. Көптеген препараттар кластары қол жетімді болғанға дейін (1997 жылға дейін), зидовудин, диданозин, зальцитабин, ставудин және ламивудин кері транскриптаза ингибиторлары тізбекпен немесе комбинацияда қолданылды, бұл көп препаратқа төзімді мутациялардың пайда болуына әкелді. Керісінше, антиретровирустық комбинациялық терапия ВИЧ көбейе алуына көп кедергілер жасау арқылы резистенттілікке қарсы тұрады. Бұл вирус көшірмелерінің санын төмен ұстайды және жоғары мутацияның пайда болуын азайтады. Антиретровирустық препараттардың комбинациялары оң және теріс синергияға ұшырайды, бұл пайдалы комбинациялардың санын шектейді. ВИЧ-тың мутацияға бейімділігіне байланысты, антиретровирустық емді бастаған пациенттер оны үнемі қабылдамаса, резистенттілік пайда болуы мүмкін. Екінші жағынан, дәрілерін үнемі қабылдап жүрген пациенттер резистенттілік дамытпастан бір схеманы ұзақ уақыт бойы сақтай алады. 20-дан астам антиретровирустық тұрақты дозалық комбинациялар жасалды. Бұл оларды қабылдауды жеңілдетеді, бұл өз кезегінде дәрілерді қабылдаудың тұрақтылығын (адгезияны) арттырады және осылайша олардың ұзақ мерзімді тиімділігін арттырады.

Protease inhibitors block the viral protease enzyme necessary to produce mature virions upon budding from the host membrane. Particularly, these drugs prevent the cleavage of gag and gag/pol precursor proteins. Virus particles produced in the presence of protease inhibitors are defective and mostly non infectious. Examples of HIV protease inhibitors are lopinavir, indinavir, nelfinavir, amprenavir and ritonavir. Darunavir and atazanavir are recommended as first line therapy choices. Resistance to some protease inhibitors is high. Second generation drugs have been developed that are effective against otherwise resistant HIV variants. HIV lacks proofreading enzymes to correct errors made when it converts its RNA into DNA via reverse transcription. Its short life cycle and high error rate cause the virus to mutate very rapidly, resulting in a high genetic variability. Most of the mutations either are inferior to the parent virus (often lacking the ability to reproduce at all) or convey no advantage, but some of them have a natural selection superiority to their parent and can enable them to slip past defenses such as the human immune system and antiretroviral drugs. The more active copies of the virus, the greater the possibility that one resistant to antiretroviral drugs will be made. When antiretroviral drugs are used improperly, multi drug resistant strains can become the dominant genotypes very rapidly. In the era before multiple drug classes were available (pre 1997), the reverse transcriptase inhibitors zidovudine, didanosine, zalcitabine, stavudine, and lamivudine were used serially or in combination leading to the development of multi drug resistant mutations. In contrast, antiretroviral combination therapy defends against resistance by creating multiple obstacles to HIV replication. This keeps the number of viral copies low and reduces the possibility of a superior mutation. Combinations of antiretrovirals are subject to positive and negative synergies, which limits the number of useful combinations. Because of HIV's tendency to mutate, when patients who have started an antiretrovial regimen fail to take it regularly, resistance can develop. On the other hand, patients who take their medications regularly can stay on one regimen without developing resistance. More than 20 antiretroviral fixed dose combinations have been developed. This greatly increases the ease with which they can be taken, which in turn increases the consistency with which medication is taken (adherence), and thus their effectiveness over the long term.

Қосымша емдеу

АРВ-мен ауыратын адамдардың өмір сүру сапасын жақсартуға антиретровирустық терапия көмектескенмен, аурудың салмағын одан әрі азайту үшін басқа жолдарды зерттеу қажет. Зерттелген осындай бір мүмкін стратегия – ВИЧ жұқтырған ересектерге антиретровирустық терапияға қосымша интерлейкин 2 қолдану болды. Кокрейн шолуы алты елде жүргізілген 25 рандомизацияланған бақыланатын сынақтарды қамтыды. Зерттеушілер интерлейкин 2 CD4 иммундық жасушаларының санын арттыратынын, бірақ өлім-жітім және басқа инфекциялардың пайда болуына әсер етпейтінін анықтады. Сонымен қатар, интерлейкин 2 қолданумен байланысты қосымша жағымсыз әсерлердің болу ықтималдығы артады. Осы шолудың нәтижелері ВИЧ жұқтырған ересектерге антиретровирустық терапияға қосымша интерлейкин 2 қолдануды қолдамайды.

АРВИ- ге қарсы терапияны бастау

АРВ-мен емдеудің нұсқаулары уақыт өте келе өзгерді. 1987 жылға дейін антиретровирустық дәрілер болған жоқ, ал емдеу оппортунистік инфекциялар мен қатерлі ісіктердің асқынуларын емдеуден тұрды. АРВ-ға қарсы препараттар енгізілгеннен кейін көптеген клиникалық дәрігерлер CD4 саны төмен ВИЧ-позитивті пациенттерді емдеу керек дегенге келісті, бірақ CD4 саны жоғары пациенттерді емдеу керек пе деген мәселеде консенсусқа келе алмады. 1995 жылдың сәуір айында Merck және Ұлттық аллергия және жұқпалы аурулар институты протеаз ингибиторы индинавир және екі нуклеозидтік аналогтың үш дәрілік комбинациясының әсерін зерттейтін сынаққа қатысушыларды іріктеуді бастады. Кейінгі 90-шы жылдардың соңы мен 2000-шы жылдардың басындағы шолулар көрсетті, бұл "күшті соққы, ерте соққы" тәсілі жанама әсерлердің көбеюі және көп дәрілік препараттарға төзімділіктің дамуы сияқты маңызды тәуекелдермен байланысты, сондықтан бұл тәсіл көбінесе тоқтатылды. Тек қана ауыр иммунодепрессиясы бар (CD4 саны 350/мкл-дан төмен) пациенттерді емдеуге келісім болды. Сол кезде антиретровирустық препараттармен емдеудің құны жоғары болды, жылына 10 000 – 15 000 долларға дейін жететін. Емді қашан бастау керек деген мәселе медициналық қауымдастықтағы негізгі дау-жанжал болып қала берді, бірақ соңғы зерттеулер осы мәселенің шешілуіне көмектесті. NA ACCORD зерттеуі антиретровирустық терапияны CD4 саны 500-ден төмен болған пациенттерге қарағанда 350-ден төмен болған пациенттерде өлім қаупі 69%-ға жоғары екенін көрсетті. TEMPRANO зерттеулері пациенттердің CD4 саны белгілі бір деңгейге дейін төмендеуін күтудің орнына, диагноз қойылған кезде антиретровирустық препараттарды қабылдауды бастаған жағдайда ұзақ өмір сүретінін көрсетті. Емді ертерек бастаудың басқа да себептері: емді кейінірек бастаған адамдардың иммундық жүйесінің қалпына келуі нашарлайды және CD4 санының жоғары болуы қатерлі ісіктің дамуын азайтумен байланысты. Еуропалық дәрілік заттар агенттігі (EMA) екі жаңа антиретровирустық (АРВ) препаратты – рилпивирин (Rekambys) және каботегравир (Vocabria) – 1-типті иммуножеткіліксіздік вирусымен (АИТВ) жұққан адамдарды емдеу үшін бірге қолдануға рұқсат беруді ұсынды. Бұл екі препарат ұзақ әсер ететін инъекциялық формадағы алғашқы АРВ препараттары болып табылады. Клиникалық сынақтар көрсеткендей, вирустық жүктемесі басылған (<50 дана/мл) серігімен жыныстық қатынаста болып жатқан адамның серігі ВИЧ-ке қарсы болса, бұл ВИЧ жұқтыруын едәуір азайтады. HPTN 052 клиникалық сынағында тоғыз елдегі 1763 серодискордантты гетеросексуалдық жұптарды кем дегенде 10 жыл бойы бақылау жоспарланған. Екі топқа да ВИЧ жұқтырудың алдын алу және презервативтерді қолдану туралы білім берілді, бірақ тек бір топқа ғана АРТ берілді. Антивирустық емнің маңызды қорғаныс беретіні анықталғаннан кейін зерттеу этикалық себептермен ертерек тоқтатылды (1,7 жылдан кейін). Жұқтыру орын алған 28 жұптың ішінде, барлық дерлік (біреуін қоспағанда) бақылау тобында болды, бұл АРТ қабылдау кезінде жұқтыру қаупінің 96%-ға төмендеуіне сәйкес келеді. Тәжірибелік топтағы бір жұқтыру АРТ-ны бастағаннан кейін, вирустық жүктеме басылмас бұрын орын алды. ЖҚТБ алдын алу (PrEP) ВИЧ-ке қарсы адамдарға қауіпсіз жыныстық қатынас туралы білім берумен және ВИЧ/ЖҚТБ-ны тұрақты тексерумен бірге ВИЧ жұқтыру қаупін азайту үшін дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуді қамтиды. 2011 жылы Science журналы алдын алу ретінде емдеуді «Жылдың жаңалығы» деп таныды. 2016 жылдың шілдесінде Prevention Access Campaign 58 елдегі 400-ден астам ұйым қолдаған консенсус құжатын жасады. Консенсус құжатында кем дегенде алты ай бойы анықталмаған ВИЧ-пен өмір сүретін адамнан ВИЧ жұқтыру қаупі жоққа шығарылмайды, ал «жоққа шығарылмайды» дегеніміз «көрсетуге тұрарлық емес» деп анықталады. Британдық АИТВ қауымдастығының (BHIVA) төрағасы Хлоя Оркин 2017 жылдың шілдесінде «қандағы ВИЧ вирусының тұрақты, анықталмайтын деңгейі бар адам жыныстық серіктестеріне ВИЧ жұқтыра алмайды» деген анық және қарапайым хабарламаға күмән келтірмеу керектігін мәлімдеді. Қорытындылай айтқанда, ДДҰ-ның АИТВ-ны емдеу жөніндегі нұсқауларында айтылғандай, «қазіргі қол жетімді АРВ режимдері, тіпті ең кедей елдерде де, бұрынғыдан гөрі қауіпсіз, қарапайым, тиімді және қолжетімді». Сарапшылар арасында антиретровирустық терапияны бір рет бастағаннан кейін тоқтатуға болмайды деген пікір қалыптасқан. Себебі, дәрілік терапия кезінде вирустың толыққанды көбейілуін толыққанды тежемеу вирустың селекциялық қысымын тудырады, нәтижесінде дәріге сезімтал штамдар теріс таңдалады. Бұл дәріге төзімді штамдардың басымдыққа ие болуына мүмкіндік береді. Бұл жұқтырған адамды емдеуді қиындатады, сондай-ақ олар жұқтырған басқа адамдар үшін де қиындық тудырады.

Antiretroviral drug treatment guidelines have changed over time. Before 1987, no antiretroviral drugs were available and treatment consisted of treating complications from opportunistic infections and malignancies. After antiretroviral medications were introduced, most clinicians agreed that HIV positive patients with low CD4 counts should be treated, but no consensus formed as to whether to treat patients with high CD4 counts. In April 1995, Merck and the National Institute of Allergy and Infectious Diseases began recruiting patients for a trial examining the effects of a three drug combination of the protease inhibitor indinavir and two nucleoside analogs, Later reviews in the late 90s and early 2000s noted that this approach of "hit hard, hit early" ran significant risks of increasing side effects and development of multidrug resistance, and this approach was largely abandoned. The only consensus was on treating patients with advanced immunosuppression (CD4 counts less than 350/μL). Treatment with antiretrovirals was expensive at the time, ranging from $10,000 to $15,000 a year. The timing of when to start therapy has continued to be a core controversy within the medical community, though recent studies have led to more clarity. The NA ACCORD study observed patients who started antiretroviral therapy either at a CD4 count of less than 500 versus less than 350 and showed that patients who started ART at lower CD4 counts had a 69% increase in the risk of death. and TEMPRANO studies both showed that patients lived longer if they started antiretrovirals at the time of their diagnosis, rather than waiting for their CD4 counts to drop to a specified level. Other arguments for starting therapy earlier are that people who start therapy later have been shown to have less recovery of their immune systems, and higher CD4 counts are associated with less cancer. The European Medicines Agency (EMA) has recommended the granting of marketing authorizations for two new antiretroviral (ARV) medicines, rilpivirine (Rekambys) and cabotegravir (Vocabria), to be used together for the treatment of people with human immunodeficiency virus type 1 (HIV 1) infection. The two medicines are the first ARVs that come in a long acting injectable formulation. This has been shown to lead to dramatically reduced transmission of HIV when one partner with a suppressed viral load (<50 copies/ml) has sex with a partner who is HIV negative. In clinical trial HPTN 052, 1763 serodiscordant heterosexual couples in nine countries were planned to be followed for at least 10 years, with both groups receiving education on preventing HIV transmission and condoms, but only one group getting ART. The study was stopped early (after 1.7 years) for ethical reasons when it became clear that antiviral treatment provided significant protection. Of the 28 couples where cross infection had occurred, all but one had taken place in the control group, consistent with a 96% reduction in risk of transmission while on ART. The single transmission in the experimental group occurred early after starting ART before viral load was likely to be suppressed. Pre exposure prophylaxis (PrEP) provides HIV negative individuals with medication—in conjunction with safer sex education and regular HIV/STI screenings—in order to reduce the risk of acquiring HIV. In 2011, the journal Science gave the Breakthrough of the Year award to treatment as prevention. In July 2016 a consensus document was created by the Prevention Access Campaign which has been endorsed by over 400 organisations in 58 countries. The consensus document states that the risk of HIV transmission from a person living with HIV who has been undetectable for a minimum of six months is negligible to non existent, with negligible being defined as "so small or unimportant to be not worth considering". The Chair of the British HIV Association (BHIVA), Chloe Orkin, stated in July 2017 that 'there should be no doubt about the clear and simple message that a person with sustained, undetectable levels of HIV virus in their blood cannot transmit HIV to their sexual partners.' In summary, as the WHO HIV treatment guidelines state, "The ARV regimens now available, even in the poorest countries, are safer, simpler, more effective and more affordable than ever before." There is a consensus among experts that, once initiated, antiretroviral therapy should never be stopped. This is because the selection pressure of incomplete suppression of viral replication in the presence of drug therapy causes the more drug sensitive strains to be selectively inhibited. This allows the drug resistant strains to become dominant. This in turn makes it harder to treat the infected individual as well as anyone else they infect.

Нұсқаулық көздері

Дамыған елдерде (яғни, барлық немесе көптеген емдеулер мен зертханалық тесттерге қолжетімді елдерде) ВИЧ-1 жұқтырған ересектерге арналған бірнеше емдеу нұсқаулары бар. АҚШ-та Халықаралық СПИД қоғамы (IAS USA) (АҚШ-тағы коммерциялық емес 501(c)(3) ұйымы) және АҚШ Үкіметінің Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің нұсқаулары бар. Ресурстары шектеулі елдерде көптеген ұлттық нұсқаулар Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) нұсқауларын негізге алады. Ұлыбританияда ефавиренз + зидовудин + ламивудин комбинациясына бастапқыда орташа және жоғары деңгейдегі резистенттік 11,8% құрайды, ал ставудин + ламивудин + невирапинге – 6,4%. АҚШ-та 2005 жылы бұрын ешқашан АРТ қабылдамаған пациенттердің 10,8%-ында кем дегенде бір резистенттік мутация анықталды. Әлемнің әртүрлі аймақтарында жүргізілген әртүрлі зерттеулер тиімді ВИЧ-терапиясының дәуірі жалғасып жатқанда, бастапқы резистенттіліктің өсуі немесе тұрақты деңгейде қалуын көрсетті. Бастапқы резистенттілікті тексеру арқылы әрбір пациент үшін тиімді болуы мүмкін антиретровирустық препараттардың комбинациясын жекешелендіруге болады.

Жүкті әйелдер

Жүкті әйелдерді емдеудің мақсаттары анаға басқа жұқтырған ересектерге бірдей пайда әкелуді және оның баласына жұқтырудың алдын алуды қамтиды. Анадан балаға жұғу қаупі ананың плазмасындағы вирустық жүктемесіне пропорционалды. Емделмеген аналардың вирустық жүктемесі 100 000 көшірме/мл-ден жоғары болса, жұқтыру қаупі 50%-дан асып түседі. Вирустық жүктеме 1000 көшірме/мл-ден аз болған кезде қауіп 1%-дан төмен. Аналарға жүктіліктің барысында және босану кезінде, сондай-ақ босанғаннан кейін ана мен сәбиге АРТ беру ұсынылады. Жүктіліктің түрі де маңызды, жоспарлы кесарево қимылы аналық жолмен немесе шұғыл кесарево қимылымен салыстырғанда қауіптің аз болуын қамтамасыз етеді. ДДҰ анаға АРТ қолданылып жатқан жағдайда, балаға ана сүті арқылы жұғу қаупінің төмен екенін, сонымен қатар ана сүтінің тиімділігін (диарея, пневмония және нашар тамақтануға қарсы) ескереді. Сондай-ақ, ана сүтімен тамақтанатын нәрестелерге профилактикалық АРТ беруді қатаң ұсынады. Бұл қазір ВИЧ жұқтырған адамдардың көп бөлігі ересек жасқа жеткенін білдіреді, және ересектердегі ВИЧ инфекциясының ерекшеліктерін зерттеу жұмыстары жалғастырылуда. Ересектерде ВИЧ-қа қарсы CD4 жауабының әлсіреуі мүмкін, бірақ вирустың анықталмайтын деңгейіне жету ықтималдығы жоғары. Дегенмен, барлық зерттеулерде емге жауаптың айырмашылығы байқалған жоқ. Ересектерге арналған жеке емдеу ұсыныстары қабылданбаған, бірақ ересек пациенттердің бірнеше ВИЧ-қа қарсы емес препараттар қабылдауы мүмкін екенін және олардың ВИЧ-қа қарсы препараттармен өзара әсерлесуін ескеру маңызды. Сонымен қатар, ЖҚТБ-мен байланысты ЖҚТБ-ға жатпайтын аурулардың (ЖЖҚТБ) көбеюі мүмкін, мысалы жүрек аурулары, бауыр аурулары және деменция, бұл ВИЧ-тың көп факторлы асқынулары, оған байланысты мінез-құлық, В гепатиті, С гепатиті және адам папиллома вирусы (ЖҚТВ) сияқты қоса жұғулар, сондай-ақ ВИЧ емдеуі. ВИЧ жұқтырған адамдарда ауыр депрессияның деңгейі жалпы халықтан жоғары, бұл антиретровирустық емге кері әсер етуі мүмкін. Кокрейн зерттеушілері жүйелі түрде жүргізілген зерттеуде ВИЧ және депрессиямен бірге өмір сүретін ересектерге антидепрессанттар беру депрессияны жақсартуға көмектесе алатынын бағалады. Құн: ДДҰ әлемдік АРТ құнының дерекқорын жүргізеді, соңғы жылдары көптеген бірінші қатарлы препараттардың патенті алынғандықтан, құн күрт төмендеді. Оңтүстік Африкада бір таблетканы күніне бір рет қабылдау арқылы айына 10 доллардан емделушіге ұсынылады. 2013 жылғы зерттеуде АРТ терапиясының жалпы құнының үнемделуі, жұқтыру таралуының азаюымен байланысты екені анықталды. АҚШ-та жаңа патенттелген емнің құны жылына 28 500 долларға дейін жетеді. Халық денсаулығы: Ретровирусқа қарсы препараттарды ұсынылғандай қолданбаған адамдарда басқаларға жұқтырылатын көп дәріге төзімді штаммдар пайда болуы мүмкін.

The goals of treatment for pregnant women include the same benefits to the mother as in other infected adults as well as prevention of transmission to her child. The risk of transmission from mother to child is proportional to the plasma viral load of the mother. Untreated mothers with a viral load >100,000 copies/ml have a transmission risk of over 50%. The risk when viral loads are < 1000 copies/ml are less than 1%. ART for mothers both before and during delivery and to mothers and infants after delivery are recommended to substantially reduce the risk of transmission. The mode of delivery is also important, with a planned Caesarian section having a lower risk than vaginal delivery or emergency Caesarian section. The WHO balances the low risk of transmission through breast feeding from women who are on ART with the benefits of breastfeeding against diarrhea, pneumonia and malnutrition. It also strongly recommends that breastfeeding infants receive prophylactic ART. This means that a higher proportion of people living with HIV are now older and research is ongoing into the unique aspects of HIV infection in the older adult. There is data that older people with HIV have a blunted CD4 response to therapy but are more likely to achieve undetectable viral levels. However, not all studies have seen a difference in response to therapy. The guidelines do not have separate treatment recommendations for older adults, but it is important to take into account that older patients are more likely to be on multiple non HIV medications and consider drug interactions with any potential HIV medications. There are also increased rates of HIV associated non AIDS conditions (HANA) such as heart disease, liver disease and dementia that are multifactorial complications from HIV, associated behaviors, coinfections like hepatitis B, hepatitis C, and human papilloma virus (HPV) as well as HIV treatment. Rates of major depression are higher in people living with HIV compared to the general population, and this may negatively influence antiretroviral treatment. In a systematic review, Cochrane researchers assessed whether giving antidepressants to adults living with both HIV and depression may improve depression. Cost: The WHO maintains a database of world ART costs which have dropped dramatically in recent years as more first line drugs have gone off patent. A one pill, once a day combination therapy has been introduced in South Africa for as little as $10 per patient per month. One 2013 study estimated an overall cost savings to ART therapy in South Africa given reduced transmission. In the United States, new on patent regimens can cost up to $28,500 per patient, per year. Public health: Individuals who fail to use antiretrovirals as directed can develop multi drug resistant strains which can be passed onto others.

Вирустық жауап

АРТ-ның басты мақсаты вирустық жүктемені анықталмайтын деңгейге дейін төмендету (<50 дана/мл). Вирустық жүктемені бақылау АРТ-мен емделуге жауаптың ең маңызды көрсеткіші болып табылады. АРТ кезінде вирустық жүктемені басудың болмауы вирусологиялық сәтсіздік деп аталады. 200 дана/мл-ден жоғары деңгей вирусологиялық сәтсіздік деп есептеледі және потенциалды вирустық резистенттілікті анықтау үшін қосымша тексеру қажет. Бірақ көптеген зерттеулер көрсеткендей, ВИЧ-позитивті адамның вирустық жүктемесі тұрақты түрде анықталмайтын болса, бұл жыныстық жолмен жұқтыру мүмкін емес. Бұл жаңалық "Алдын алуға қолжетімділік" кампаниясының құрылуына әкелді, олардың "U=U" немесе "Анықталмайтын = Жұқтырмайтын" атты халыққа арналған ақпараттық стратегиясы, ВИЧ/ЖҚС-қа қатысты медициналық, қайырымдылық және ғылыми-зерттеу ұйымдары арасында кең қолдау тапқан тәсіл. PARTNER 1 (еркек-еркек жұптары үшін), (гетеросексуал жұптары үшін). Осыдан кейін "нөлдік тәуекелді" қолдануды ұсынатын U=U консенсустық мәлімдемесіне АҚШ-тың АИТВ орталығы, Ұлыбританияның АИТВ қауымдастығы және The Lancet медициналық журналы сияқты жүздеген адамдар мен ұйымдар қол қойды. PARTNER 2 зерттеуінің соңғы нәтижелерінің маңыздылығын Терренс Хиггинс қорының медициналық директоры "бағалауға келмейтіндей" деп сипаттады, ал жетекші авторы Элисон Роджер "анықталмайтын вирустық жүктеме ВИЧ-ті жұқтырмайтын етеді, бұл ВИЧ пандемиясын тоқтатуға, ВИЧ жұқтырудың алдын алуға көмектеседі" деді. Авторлар өздерінің қорытындыларын The Lancet журналында былайша баяндады:

Блоқ цитатасы|мәтін = Біздің нәтижелеріміз геилерде вирустық жүктемені басу мен ВИЧ жұқтыру қаупі туралы бұрын гетеросексуал жұптары үшін алынған дәлелдермен салыстыратын дәлелдерді ұсынады және геи жұптарында презервативсіз жыныстық қатынас кезінде ВИЧ вирустық жүктемесі басылғанда ВИЧ жұқтыру қаупінің тиімді түрде нөлдік екенін көрсетеді. Біздің зерттеулеріміз U=U (анықталмайтын = жұқтырмайтын) кампаниясының хабарларын және ВИЧ-ті ерте тексеру мен емдеудің пайдасын қолдайды.

Иммунологиялық жауап

CD4 клеткаларының саны иммундық жағдайды және АРТ-ның тиімділігін бағалаудың маңызды көрсеткіштерінің бірі болып табылады. Ұзақ мерзімді зерттеулердің бірінде CD4 клеткаларының санының ең көп өсуі АРТ-ны бастағаннан кейінгі алғашқы екі жылда байқалды, содан кейін өсім азайды. Бұл зерттеу сонымен қатар АРТ-ны төмен CD4 санымен бастаған пациенттердің CD4 саны жоғары CD4 санымен бастаған пациенттерге қарағанда төмен болатынын көрсетті. Егер АРТ-да вирус басылғанмен, CD4 санының сәйкес артуы болмаса, мұны иммундық жауапсыздық немесе иммундық сәтсіздік деп атауға болады. Бұл жағдай нашар нәтижелерге алып келуі мүмкін болғамен, иммундық жетіспеушілікке байланысты емді қалай өзгерту және емді ауыстырудың пайдалылығы туралы жалпы пікір жоқ. DHHS ұсынымдары тиімді вирусты басатын ем режимін ауыстыруды ұсынбайды. Туа пайда болған лимфоидты жасушалар (ILC) – бұл ВИЧ инфекциясы кезінде азаятын иммундық жасушалардың тағы бір класы. Дегенмен, егер АРТ инфекция жұққаннан кейін шамамен 7 күн ішінде, азаюдан бұрын басталса, ILC деңгейін сақтап қалуға болады. CD4 клеткаларының саны тиімді АРТ-дан кейін әдетте қалпына келеді, бірақ ILC азаюы вирусемия басылғанмен, емді кеш бастаған жағдайда қайта орнамайды. ILC-тің біріңғай рөлі – шартты бактерияларға иммундық жауапты реттеу және ішек қабырғасының тиімділігін сақтау болғандықтан, ILC-тің қайта орнамайтын азаюы ВИЧ жұққан пациенттердің әлсіреген ішек қабырғасына тікелей қатысы бар деп болжанады, тіпті АРТ-дан кейін де.

Құтқару терапиясы

АРТ қабылдап жатқан кезде вирустық жүктемесі тұрақты түрде анықталатын пациенттерде, дәріге қарсы тұрудың бар-жоғын анықтау үшін тестілеу жүргізілуі мүмкін. Көбінесе генотипті секвенирлеу жасалады, оны басқа ВИЧ вирусының генотиптерімен және қарсы тұру профильдерімен салыстырып, емге жауапты болжауға болады. Дәріге қарсы тұруды тексеру, емдеу нәтижесі сәтсіз болған пациенттерде вирусологиялық көрсеткіштерді жақсартуға көмектеседі. Дегенмен, бұрын ем алмаған пациенттерде мұндай тестілеудің тиімділігін дәлелдейтін жеткілікті мәлімет жоқ. Егер кең таралған қарсы тұру байқалса, пациенттің вирусына дәрілік концентрацияларға қатысты фенотиптік тест жүргізілуі мүмкін, бірақ бұл қымбатқа түседі және бірнеше апта уақыт алады, сондықтан генотиптерге көбінесе басымдық беріледі.

Емдеуді құрылымдық үзу

Дәрі-дәрмектік үзілістер (немесе "құрылымдалған емдеуді тоқтату") – антиретровирустық дәрі-дәрмекпен емдеуді қасақана тоқтату. Жоғарыда айтылғандай, құрылымдалған емдеуді тоқтату бойынша жүргізілген рандомизацияланған бақыланатын зерттеулерде, дәрі-дәрмек үзілісін жасаған пациенттерде мүмкіндік инфекцияларының, қатерлі ісіктердің, жүрек шабуылының және өлім-жітімнің жоғары деңгейі байқалды. Постэкспозициялық профилактиканы (ПЭП) есептемегенде, емдеу бойынша ұсынымдар дәрілік терапия басталғаннан кейін оны тоқтатуды талап етпейді. Митохондриялық гаплогруппалар (mtDNA), аналық желіден мұраға қалған патологиялық емес мутациялар, антиретровирустық терапиядан (АРТ) кейін CD4+ клеткаларының санын қалпына келтіру тиімділігімен байланысты. mtDNA гаплогруппасымен байланысты ерекше уыттану да жақсы зерттелген (Boeisteril және басқалар, 2007).

ННРТИ

NNRTIs көбінесе қауіпсіз және жақсы көтеріледі. Эфавирензді тоқтатудың басты себебі – нейропсихиатриялық салдары, оның ішінде өзіне-өлімі туралы ойлар. Невирапин, әсіресе CD4 саны жоғары әйелдерде, ауыр бауыр зақымдануына (гепатотоксикалық) шақыруы мүмкін.

Протеаза ингибиторлары

Протеаза ингибиторлары (ПИ) көбінесе цитохром P450 ферменттерінің күшті тежегіші ритонавирмен бірге тағайындалады, бұл көптеген дәрілік препараттардың өзара әрекеттесуіне алып келеді. Олар сондай-ақ липодистрофиямен, триглицеридтердің деңгейінің жоғарылауымен және жүрек тақырыбының қаупінің артуымен байланысты.

Интеграза ингибиторлары

Интеграза ингибиторлары (ИНСТИ) антиретровирустық препараттардың арасында ең жақсы қабылданатындарының бірі болып табылады және қысқа және орта мерзімді нәтижелерде өте тиімді. Олар салыстырмалы түрде жақында жасалғандықтан, ұзақ мерзімді қауіпсіздігі туралы деректер шектеулі. Олар креатининкиназа деңгейінің жоғарылауымен және сирек жағдайларда миопатиямен байланысты.

Экспозициядан кейінгі профилактика (ЭПК)

Адамдар теріге тесілу, шырышты қабықтармен немесе зақымдалған терімен тікелей байланыс арқылы ВИЧ-инфекциясы бар дене сұйықтықтарына ұшыраған жағдайда, ВИЧ жұқтыру қаупі туындайды. Жиынтық деректерге сәйкес, тесілу арқылы жұқтыру қаупі 0,3%, ал шырышты қабықтар арқылы 0,63% құрайды. АҚШ ережелерінде «дәлелді қанды болмаса, нәжіс, мұрын шырышы, сілекей, түкірік, тер, көз жасы, зәр және құс жұқпалы деп есептелмейді» делінген. Осы оқиғалардың сирек кездесуін ескере отырып, антиретровирустық препараттардың қорғау қабілетін зерттеу мүмкіндігі шектеулі, бірақ олар кейін антиретровирустік препараттар қабылдау жұқтырудың алдын тоқтатуға көмектеседі дегенді көрсетеді. Үш препараттың екеуінен жақсырақ екені белгісіз. АРТ-ны ұшырағаннан кейін қаншалықты ертерек бастаса, соғұрлым тиімді, бірақ оның тиімділігі қанша уақыттан кейін жоғалатыны белгісіз. АҚШ-тың Халық денсаулығы қызметінің нұсқаулары бойынша, профилактикалық емді ұшырағаннан кейін бір аптаға дейін бастау ұсынылады. Егер әйел ВИЧ-қа теріс, ал ер адам ВИЧ-қа оң болса, ВИЧ жұқтырудың алдын алу үшін қолданылатын негізгі көмекші репродуктивті әдіс – сперматозоидты тазалау, содан кейін жатыр ішіндегі ұрықтандыру (ЖІҰ) немесе денеден тыс ұрықтандыру (ДҰҰ) болып табылады. Бұл, әдетте, ер адамның плазмалық вирустық жүктемесі анықталмайтын деңгейге жеткеннен кейін жасалады. Бұрын ВИЧ-теріс серікке өңделген жасанды ұрықтандыру арқылы ВИЧ жұқтыру жағдайлары болған, бірақ 741 жұпты қадағалауды қамтитын жаңа зерттеуде, ер адамның тұрақты вирустық жүктемесі болған және сперма үлгілері ВИЧ-1 тестінен өткен, ВИЧ жұқтырудың ешқандай жағдайы тіркелмеді. Егер әйел ВИЧ-положительный, ал ер адам ВИЧ-теріс болса, әдетте жасанды ұрықтандыру әдісі қолданылады.

Тарих

1986 жылдан бері ВИЧ-пен күресу үшін бірнеше науқастар клубы құрылды. Нуклеозидтік кері транскриптаза ингибиторы (NRTI) – зидовудин (AZT) препараты өздігінен тиімді болған жоқ. Ол 1987 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрілік заттар басқармасы (FDA) тарапынан мақұлданды. FDA қауіпсіздігі мен тиімділігін тексеру кезеңдерін осы препаратты ертерек тарату үшін орын алдынан өткізіп жіберді. Кейіннен тағы бірнеше NRTI препараттары жасалды, бірақ тіпті оларды біріктірген жағдайда да вирусты ұзақ мерзімге тоқтату мүмкін болмады және науқастардың өліміне әкелді. Осы ерте антиретровирустық терапиядан (ART) ажырату үшін жоғары активті антиретровирустық терапия (HAART) термині енгізілді. 1996 жылы The New England Journal of Medicine журналында Хаммер және әріптестері, сондай-ақ Гулик және әріптестері екі NRTI-ді жаңа антиретровирустық препараттар тобы – протеаза ингибиторларымен (мысалы, индинавир) біріктірудің маңызды пайдасын көрсетті. Бұл үш препаратты қолдану концепциясы тез арада клиникалық практикаға енгізіліп, ЖИТС, өлім-жітім және ауруханаға жатқызу көрсеткіштерінің 60%-дан 80%-ға дейін төмендеуіне алып келді. HAART кеңінен қолданысқа енгеннен кейін, препаратты қолдануды жеңілдету үшін бірнеше дозалық комбинациялар жасалды. Кейіннен кейбір дәрігерлер комбинациялық антиретровирустық терапия (cART) терминін қолдауға басымдық берді, себебі ол пациенттерге терапияның мәні туралы жаңылысқан ой бермейді. Бүгінде көптеген препараттардан тұратын, жоғары тиімді схемалар ART-да стандартқа айналды, сондықтан оларды HAART немесе cART орнына жай ғана ART деп атау жиі кездеседі. Бұл ВИЧ-тің дертінен құтылу жолын табуға қосымша зерттеулер жүргізуге түрткі болды.

АИТВ инфекциясынан сауыққан науқастар

"Берлиндегі науқас" деп аталатын адам ВИЧ инфекциясынан емделді және 2006 жылдан бері емдеуді тоқтатқан, бірақ вирусты анықтау мүмкін болмады. Бұл екі сүйек миын трансплантациялау арқылы қол жеткізілді, ол оның иммундық жүйесін CCR5 жасуша бетіндегі рецепторы жоқ донордың иммундық жүйесімен алмастырды, ал бұл рецептор ВИЧ-тың кейбір түрлеріне жасушаға ену үшін қажет. Сүйек миын трансплантациялау өлімге әкелуі мүмкін, соның ішінде маңызды тәуекелдерді қамтиды және ол тек оның қан қатерлі ісігін емдеу қажет болғандықтан ғана жасалды. Бұл әдісті қайталау әрекеттері сәтті болмады және CCR5 теріс донорлардың сирек кездесуі, қымбаттылығы және тәуекелдерін ескере отырып, сүйек миын трансплантациялау кең таралған емдеу ретінде қарастырылмайды. 2016 жылы оны қайта жасау әрекеті сәтсіз аяқталды. Сәтсіздікті талдау гендік терапияның бар болғаны 11–28% жасушаны ғана сәтті емдейтінін көрсетті, ал CD4+ жасушаларының көп бөлігі инфекцияға шалдығуға бейім болып қалады. Талдау көрсеткендей, вирус жүктемесі тек 40% -тан аз жасушалар жұқтырған науқастарда ғана төмендеді. Гендік терапия туа біткен CD4+ жасушалары сақталған жағдайда тиімді болмады. Бұл емдеудің тиімді болуы үшін еңсерілуі керек негізгі шектеу. "Берлиндегі науқастан" кейін, ВИЧ инфекциясы және қатерлі ісігі бар тағы екі науқаста сәтті жасушаларды трансплантациялаудан кейін ВИЧ вирусының іздері табылмады. Вирусолог Аннемари Венсинг, Утрехт университетінің медициналық орталығында 2016 жылғы "ВИЧ-ті емдеуге қадамдар" симпозиумында осы жаңалықты жариялады. Алайда, бұл екі науқас әлі де антиретровирустық терапияны қабылдап жатыр, бұл "Берлиндегі науқас" үшін тән емес. Сондықтан, екі науқастың ВИЧ инфекциясынан айыққан-айықпағаны әлі белгісіз. Егер терапия тоқтатылып, вирус қайта белсенді болмаса, айығу расталуы мүмкін. 2019 жылдың наурыз айында "Лондондық науқас" деп аталатын екінші науқастың ВИЧ-тен толық айыққандығы расталды. "Берлиндегі науқас" сияқты, "Лондондық науқасқа" да CCR5 мутациясы бар донордан сүйек миын трансплантациясы жасалды. Ол 2017 жылдың қыркүйегінен бері вирусқа қарсы препараттарды қабылдамайды, бұл "Берлиндегі науқас" жалғыз жағдай емес екенін көрсетеді. Қазіргі зерттеулер CCR5 генінің жоқтығы немесе мутациясы арқылы ВИЧ-қа қарсы организмнің табиғи иммунитетін имитациялауға бағытталған баламалы тәсілдерді зерттеуде. Бұл CRISPR/Cas9 гендік редакциялау жүйесі арқылы CCR5 гені бұзылған индуцирленген плюрипотентті жасушаларды енгізу арқылы жүзеге асырылуда.

The so called "Berlin patient" has been potentially cured of HIV infection and has been off of treatment since 2006 with no detectable virus. This was achieved through two bone marrow transplants that replaced his immune system with a donor's that did not have the CCR5 cell surface receptor, which is needed for some variants of HIV to enter a cell. Bone marrow transplants carry their own significant risks including potential death and was only attempted because it was necessary to treat a blood cancer he had. Attempts to replicate this have not been successful and given the risks, expense and rarity of CCR5 negative donors, bone marrow transplant is not seen as a mainstream option. Attempt to reproduce this failed in 2016. Analysis of the failure showed that gene therapy only successfully treats 11–28% of cells, leaving the majority of CD4+ cells capable of being infected. The analysis found that only patients where less than 40% of cells were infected had reduced viral load. The Gene therapy was not effective if the native CD4+ cells remained. This is the main limitation which must be overcome for this treatment to become effective. After the "Berlin patient", two additional patients with both HIV infection and cancer were reported to have no traceable HIV virus after successful stem cell transplants. Virologist Annemarie Wensing of the University Medical Center Utrecht announced this development during her presentation at the 2016 "Towards an HIV Cure" symposium. However, these two patients are still on antiretroviral therapy, which is not the case for the Berlin patient. Therefore, it is not known whether or not the two patients are cured of HIV infection. The cure might be confirmed if the therapy were to be stopped and no viral rebound occurred. In March 2019, a second patient, referred to as the "London Patient", was confirmed to be in complete remission of HIV. Like the Berlin Patient, the London Patient received a bone marrow transplant from a donor who has the same CCR5 mutation. He has been off antiviral drugs since September 2017, indicating the Berlin Patient was not a "one off". Alternative approaches aiming to mimic one’s biological immunity to HIV through the absence or mutation of the CCR5 gene is being conducted in current research efforts. The efforts of which are done through the introduction of induced pluripotent stem cells that have been CCR5 disrupted through the CRISPR/Cas9 gene editing system.

Вирустық резервуарлар

Әдеттегі антиретровирустық терапия арқылы ВИЧ инфекциясын толық жоюдың басты кедергісі – ВИЧ-тің қабылдаушы жасушалардың ДНК-сына еніп, латентті күйде қалуы, ал антиретровирустық препараттар белсенді көбейіп жатқан ВИЧ-ке ғана шабуыл жасайды. ВИЧ ұйықтап жатқан жасушалар вирустық резервуар деп аталады, және оның басты көзі – орталық жад және аралық жад CD4+ T жасушалары болып саналады. 2014 жылы екі нәрестеде ВИЧ инфекциясынан толық айыққандығы туралы хабарлар пайда болды, бұл емдеу инфекция жұққаннан кейін бірнеше сағат ішінде басталғандықтан, ВИЧ-тің терең резервуар құруына мүмкіндік бермегендіктен болды деп есептеледі. Вирустың латенттілігін бұзып, антиретровирустық препараттармен және қабылдаушы организмнің иммундық жүйесімен шабуылдауға мүмкіндік беру үшін резервуарлық жасушаларды белсендіруге бағытталған жұмыстар жүргізілуде. Мақсаттарға транскрипцияны басады және тежелгенде жасушаның белсенділігін арттыруға әкелетін гистон деацетилазасы (HDAC) кіреді. HDAC ингибиторлары – вальпроин қышқылы және вориностат адамдардағы клиникалық сынақтарда қолданылды, бірақ әзірге тек алдын ала нәтижелер ғана алынған.

Иммундық белсенділік

Тіпті барлық жасырын вирустар деактивацияланған жағдайда да, қалған барлық инфекцияланған жасушаларды жою үшін күшті иммундық жауапты тудыру қажет деп саналады. Biosantech компаниясы әзірлеген Tat Oyi – мұндай вакциналардың бірі. Бұл вакцина ВИЧ вирусының tat белгісіне негізделген. Жануарлар моделінде нейтралдайтын антиденелердің пайда болуы және ВИЧ вирусомиясының төмендеуі байқалды.

РНК-ның ретті вакцинасы

АИТВ-ге қарсы вакцинаны әзірлеу – зерттеудің белсенді саласы және әлемдік ЖИТС эпидемиясын басқарудың маңызды құралы. АИТВ-ге қарсы вакцинаны әзірлеу ондаған жылдар бойы жүргізіліп келеді, бірақ инфекцияның алдын алуда тұрақты табысқа қол жеткізілген жоқ. Дегенмен, COVID-19 пандемиясына қарсы күресте мРНК вакциналарының жылдам дамуы жаңа мүмкіндіктер ұсынуы мүмкін. SARS-CoV-2 сияқты, COVID-19-ды қоздыратын вирус пен АИТВ-нің де шикі ақуыздары бар. АИТВ сияқты ретровирустарда шикі ақуыз Env генімен кодталған екі ақуыздан тұрады. Бұл вирус қабықшасы жаңашыр клетканың рецепторына байланысып, вирусқа клеткаға енуге мүмкіндік береді. мРНК вакциналарында мРНК, яғни хабаршы РНК, шикі ақуызды қалай жасау керектігі туралы нұсқауларды қамтиды. мРНК дәрілік заттарды жеткізу үшін липидтік нанобөлшектерге енгізіледі. Бұл in vivo жеткізудің тиімділігі мен қауіпсіздігін арттырудағы маңызды қадам болды. Вакцина салынғанда, мРНК клеткаларға еніп, рибосомамен бірігеді. Рибосома мРНК нұсқауларын шикі ақуызға аударады. Иммундық жүйе шикі ақуыздың болуын анықтайды және В-клеткалары, ақ қан клеткаларының бір түрі, антиденелерді өндіруді бастайды. Егер нақты вирус кейіннен организмге енсе, жадтағы В-клеткалары сыртқы шикі ақуызды таниды, олардың функциясы бастапқы антигеннің ерекшеліктерін есте сақтау болып табылады. Жады В-клеткалары антиденелерді өндіреді, бұл вирус басқа клеткаға байланысып, АИТВ-нің тіршілік циклын қайталауына бұрын жоюға көмектеседі. SARS-CoV-2 және АИТВ-1 вирустарының ұқсастықтары бар – екеуі де РНК вирустары, бірақ маңызды айырмашылықтар да бар. Ретровирус ретінде АИТВ-1 өзінің РНК геномын жаңашыр клетканың ДНК-сына енгізе алады, бұл вирусқа толыққанды жоюды қиындатады. Вирус сондай-ақ жоғары мутациялық қабілетке ие, бұл бейімделу иммундық жүйесіне жауап беруді қиындатады. Созылмалы инфекция ретінде АИТВ-1 және бейімделу иммундық жүйесі өзара селекциялық қысымға ұшырайды, бұл эволюциялық қару-жарақ жарысына әкеледі. АИТВ-1-ді бейтараптандыратын антиденелер (bnAbs) Env шикі ақуызының қабықшасына АИТВ-нің нақты мутацияларына қарамастан қосылады. Бұл вакцинаны әзірлеу үшін жақсы көрсеткіш. Дегенмен, жағдайды усложындыратыны, bnAbs-тің алғашқы клеткалары – әлі ешқандай антигенге ұшырамаған, жетілмеген В-клеткалары сирек кездеседі. Сонымен қатар, осы В-клеткаларын bnAbs-ке айналдыруға қажетті мутациялық оқиғалар да сирек болады. Осы себепті, тиімді АИТВ-ге қарсы вакцина тек гуморалды (антидене арқылы) иммунитетті ғана емес, сонымен қатар Т-клетка арқылы иммунитетті де қамтамасыз етуі керек деген консенсус қалыптасуда.

HIV vaccine development is an active area of research and an important tool for managing the global AIDS epidemic. Research into a vaccine for HIV has been ongoing for decades with no lasting success for preventing infection. The rapid development, though, of mRNA vaccines to deal with the COVID 19 pandemic may provide a new path forward. Like SARS CoV 2, the virus that causes COVID 19, HIV has a spike protein. In retroviruses like HIV, the spike protein is formed by two proteins expressed by the Env gene. This viral envelope binds to the host cell’s receptor and is what gains the virus entry into the cell. With mRNA vaccines, mRNA or messenger RNA, contains the instructions for how to make the spike protein. The mRNA is put into lipid based nanoparticles for drug delivery. This was a key breakthrough in optimizing the efficiency and efficacy of in vivo delivery. When the vaccine is injected, the mRNA enters cells and joins up with a ribosome. The ribosome then translates the mRNA instructions into the spike protein. The immune system detects the presence of the spike protein and B cells, a type of white blood cell, begin to develop antibodies. Should the actual virus later enter the system, the external spike protein will be recognized by memory B cells, whose function is to memorize the characteristics of the original antigen. Memory B cells then produce the antibodies, hopefully destroying the virus before it can bind to another cell and repeat the HIV life cycle. SARS CoV 2 and HIV 1 have similarities—notably both are RNA viruses—but there are important differences. As a retrovirus, HIV 1 can insert a copy of its RNA genome into the host’s DNA, making total eradication more difficult. The virus is also highly mutable making it a challenge for the adaptive immune system to develop a response. As a chronic infection, HIV 1 and the adaptive immune system undergo reciprocal selective pressures leading to the evolutionary arms race of coevolution. Broadly neutralizing HIV 1 antibodies, or bnAbs, have been shown to attach to the Env spike protein envelope regardless of the specific HIV mutations. This bodes well for vaccine development. Complicating matters, though, naive B cells—mature B cells not yet exposed to any antigen and are the progenitors of bnAbs—are rare. Further, the mutation events needed to turn these B cells into bnAbs are also rare. Because of this, there is a growing consensus that an effective HIV vaccine will need to create not only humoral (antibody mediated) immunity, but a T cell mediated immunity.

Дәрілік заттар жарнамасы

Бұрынғы уақытта ВИЧ-қа қарсы дәрілерді тікелей тұтынушыға және басқа да жарнамаларда ВИЧ/ЖҚТБ-мен ауыратын адамдардың емес, дені сау, әдемі модельдердің суреттері пайдаланылды. Әдетте, бұл адамдар ВИЧ/ЖҚТБ салдарынан дені салмақтан төмендеп, ауруға шалдығады. Керісінше, тау шаруасы сияқты қиын, шындыққа сәйкес келмейтін іс-әрекеттермен айналысатын адамдарды көрсету, ВИЧ-положитивті адамдардың күйзелісіне немқұрайлылық танытқандықтан ренжітетін болып саналды. 2001 жылы АҚШ-тың FDA мұндай жарнамалар жасаған бірнеше фармацевтикалық компанияларды сынады, себебі бұл жарнамалар дәлелденбеген пайдалар туралы ұсыныс жасап, дәрілер туралы маңызды ақпаратты жасырғандықтан тұтынушыларға зиян келтірді. Жалпы, кейбір фармацевтикалық компаниялар өздерінің дәрілерін шынайы көрсетпеді, нәтижесінде, халықтың ой-пікіріне зиян келтіріп, ВИЧ сізге көп әсер етпейді деген қате түсінік туды. Бұл адамдардың ВИЧ жұқтырғандықтарын білмеу үшін тестілеуден қашуына себеп болды, өйткені сол кезде (әсіресе 1980 және 1990 жылдары) ВИЧ жұқтыру – өлім жазасы сияқты қарастырылды, себебі оған ем жоқ еді. Мұндай жағдайдың мысалы – 1991 жылы 45 жасында ЖҚТБ-мен байланысты пневмониядан қайтыс болған Фредди Меркьюри.

Медициналық бақылаудан тыс

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Конституциясының кіріспесінде денсаулық "толық физикалық, психикалық және әлеуметтік жақсылықтың күйі, және жалғыз ауру немесе мүкісіздіктің болмауы емес" деп анықталған. Бүгінде ВИЧ-пен өмір сүретін адамдар вирустық жүктемені төмендетуден асып түсетін басқа да қиындықтарға тап болады. 2009 жылғы ВИЧ-қа байланысты стигманы зерттеген мета-талдау, стигманың жоғары деңгейімен өмір сүретін адамдардың нашар физикалық және психикалық денсаулығына бейім екенін көрсетті. ВИЧ-пен өмір сүретін адамдардың (PLHIV) денсаулыққа қатысты өмір сүру сапасы (HRQoL) жалпы халыққа қарағанда төмен.

Азық-түлік қауіпсіздігі

АИТВ/ЖИТС-ті емдеу мен басқарудың табысты болуына көптеген факторлар әсер етеді, оларға тағайындалған дәрілерді дұрыс қабылдау, мүмкіндіктік инфекциялардың алдын алу және тамаққа қолжетімділік сияқты мәселелер жатады. Азық-түлік қауіпсіздігі – отбасылардың ақша немесе басқа да ресурстардың жетіспеуі салдарынан жеткілікті тамаққа қол жеткізе алмауы. Азық-түлік қауіпсіздігі – жыл сайын миллиардтаған адамға, соның ішінде дамыған елдерде тұратын адамдарға да әсер ететін жаһандық мәселе. АҚШ-та азық-түлік қауіпсіздігі – халық денсаулығындағы маңызды теңсіздік, ол азшылық топтарына, кедейлік шегінде немесе одан төмен деңгейде өмір сүретін адамдарға және бір немесе бірнеше аурумен күресіп жатқандарға айқын әсер етеді. 2017 жылдың 31 желтоқсанына дейін Нью-Йорк қаласында шамамен 126 742 адам АИТВ/ЖИТС-пен (PLWHA) өмір сүрді, олардың 87,6%-ы кедейлік және азық-түлік қауіпсіздігінің әлдебір деңгейінде өмір сүреді, бұл туралы 2019 жылдың 31 наурызында Нью-Йорк қаласының денсаулық сақтау департаменті хабарлады. АИТВ/ЖИТС-ті емдеу және басқару үшін қауіпсіз және пайдалы тамақпен тұрақты қамтамасыз ету маңызды. PLWHA азық-түлік теңсіздігі мен азық-түлік жетіспейтін аймақтардың да әсеріне ұшырайды, бұл олардың азық-түлік қауіпсіздігіне себеп болады. Азық-түлік қауіпсіздігі салдарынан туындайтын нашар тамақтану АИТВ емдеуіне кері әсер етеді және мүмкіндіктік инфекциялардан жазылуды қиындатады. Сондай-ақ, PLWHA иммунитеттің нашарлауын болдырмау үшін ластанбаған тағамдардан аулақ бола отырып, қосымша калориялар мен дұрыс тамақтануды қажет етеді. Азық-түлік қауіпсіздігі АИТВ/ЖИТС прогрессиясын күшейтеді және PLWHA-ның тағайындалған емдеу режимін үнемі сақтауына кедергі келтіріп, жағдайдың нашарлауына әкелуі мүмкін. PLWHA арасындағы азық-түлік қауіпсіздігі мәселесін шешу және бұл денсаулықтағы теңсіздікті азайту өте маңызды. Әлеуметтік-экономикалық жағдай, медициналық көмекке қолжетімділік, географиялық орналасу, мемлекеттік саясат, нәсіл және этникалық принадлежность АИТВ/ЖИТС-ті емдеу және басқаруда маңызды рөл атқарады. Жеткілікті және тұрақты табыс болмағандықтан тамақ, ем-дом және дәрі-дәрмек алу мүмкіндігі шектеулі. Бұл жағдай қоғамдағы маргиналданған және көмек іздеуге бейімделмеген немесе ынталандырылмаған әлсіз топтарға да қатысты. Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету шаралары АИТВ емдеу бағдарламаларына енгізілуі керек және бұл бағдарламалар диагноз қойылғандар арасындағы денсаулық сақтау теңдігіне, дәрі-дәрмектерге назар аударғандай назар аударса, денсаулық сақтау көрсеткіштерін жақсартуға көмектеседі. PLWHA-ға ең жақсы күтім көрсетуді қамтамасыз ету үшін қауіпсіз және пайдалы тағамдарға тұрақты қолжетімділік өте маңызды. Азық-түлік қауіпсіздігін және басқа да денсаулықтағы теңсіздіктерді азайту үшін АИТВ емдеуіне қатысты көзқарасты өзгерту арқылы АИТВ/ЖИТС-пен өмір сүретін адамдардың өлім-жітім көрсеткіштерін төмендетуге болады.

The successful treatment and management of HIV/AIDS is affected by a plethora of factors which ranges from successfully taking prescribed medications, preventing opportunistic infection, and food access etc. Food insecurity is a condition in which households lack access to adequate food because of limited money or other resources. Food insecurity is a global issue that has affected billions of people yearly, including those living in developed countries. Food insecurity is a major public health disparity in the United States of America, which significantly affects minority groups, people living at or below the poverty line, and those who are living with one or more morbidity. As of December 31, 2017, there were approximately 126,742 people living with HIV/AIDS (PLWHA) in NYC, of whom 87.6% can be described as living with some level of poverty and food insecurity as reported by the NYC Department of Health on March 31, 2019. Having access to a consistent food supply that is safe and healthy is an important part in the treatment and management of HIV/AIDS. PLWHA are also greatly affected by food inequities and food deserts which causes them to be food insecure. Food insecurity, which can cause malnutrition, can also negatively impact HIV treatment and recovery from opportunistic infections. Similarly, PLWHA require additional calories and nutritionally support that require foods free from contamination to prevent further immunocompromising. Food insecurity can further exacerbate the progression of HIV/AIDS and can prevent PLWHA from consistently following their prescribed regimen, which will lead to poor outcomes. It is imperative that these food insecurity among PLWHA are addressed and rectified to reduce this health inequity. It is important to recognized that socioeconomic status, access to medical care, geographic location, public policy, race and ethnicity all play a pivotal role in the treatment and management of HIV/AIDS. The lack of sufficient and constant income does limit the options for food, treatment, and medications. The same can be inferred for those who are among the oppressed groups in society who are marginalized and may be less inclined or encouraged to seek care and assistance. Endeavors to address food insecurity should be included in HIV treatment programs and may help improve health outcomes if it also focuses on health equity among the diagnosed as much as it focuses on medications. Access to consistently safe and nutritious foods is one of the most important facets in ensuring PLWHA are being provided the best possible care. By altering the narratives for HIV treatment so that more support can be garnered to reduce food insecurity and other health disparities mortality rates will decrease for people living with HIV/AIDS.