Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Коста-Рика провинциясы
Province of Costa Rica
Лимон – Коста-Риканың жеті провинциясының бірі. Провинцияның ауданы 9 189 км² және халқы 386 862 адамды құрайды. Оның аумағының көп бөлігі елдің Кариб теңізі жағалауындағы жазықтарда орналасқан, бірақ оңтүстік-батыс бөлігінде Кордильера-де-Таламанка деп аталатын кең тау жотасының бір бөлігі бар. Провинция солтүстік шекарасын Никарагуамен Сан-Хуан өзені арқылы, батыс шекарасын Эредиа, Картего және Пунтаренас провинцияларымен, ал оңтүстік шекарасын Панамамен Сиксаола өзені арқылы бөліседі. Провинция құрамында Покоси, Гуасимо, Сикирес, Матина, Лимон және Таламанка сияқты алты кантон (аудан) бар. Әр кантонның бірнеше жергілікті округі бар. Лимон – Коста-Рика провинцияларының арасында ең мәдени әртүрлілігі жоғары провинциялардың бірі, мұнда үлкен афро-карибтік және үнді халықтары өкілдік табады. Испан және Лимон креол тілдері сияқты бірнеше тілде сөйленеді. Бастысы, Кариб теңізі аралдарымен мәдени байланыстарының арқасында, күріш пен бұршақ сияқты тағамдар провинцияның барлық жерінде кең таралған, сондай-ақ регги, калипсо және сока музыкасы да танымал ("Демография" бөлімін қараңыз). Астанасы Пуэрто-Лимон, ал басқа маңызды қалаларға Сикирес, Пуэрто-Вьехо-де-Таламанка және Гуапилес жатады. Жергілікті тұрғындар өздерін лимоненс деп атайды.
Limón (liˈmon) is one of seven provinces in Costa Rica. The province covers an area of 9,189 km2, and has a population of 386,862. The majority of its territory is situated in the country's Caribbean lowlands, though the southwestern portion houses part of an extensive mountain range known as the Cordillera de Talamanca. The province shares its northern border with Nicaragua via the Río San Juan, its western borders with the provinces of Heredia, Cartago, and Puntarenas, and its southern border with Panama via the Río Sixaola. Within the province there are six cantons, or counties, which include Pococí, Guácimo, Siquirres, Matina, Limón, and Talamanca. Each cantón has several local districts. Limón is one of the most culturally diverse of Costa Rica's provinces, housing a significant Afro Caribbean and indigenous population. Several languages (Spanish, Limón Creole) are spoken, and due mainly to its cultural ties to the Caribbean islands, dishes like rice and beans are ubiquitous throughout the province, along with reggae, calypso, and soca music (see "Demographics"). The capital is Puerto Limón, and other important cities include Siquirres, Puerto Viejo de Talamanca, and Guápiles. Locals refer to themselves as limonenses.
Тарих
1502 жылы Колумб Америкаға жасаған төртінші және соңғы саяхатында Лимонға келген алғашқы еуропалық болды, ол Исла Увита жанында теңіз ішіндегі якорь тастады, бұл қазіргі Пуэрто Лимон жағалауынан жақын жерде орналасқан. Аймақтың ыстық және жайсыз ауа-райы мен жергілікті тайпалардың қарсылығына байланысты испандықтар Кариб теңізінің жазықтарын отарлаудан бас тартып, оның орнына орталық аңғар мен Тынық мұхиты аймақтарын игеруді жөн көрді. 19 ғасырдың басында Бокас-дель-Торо (Панама), Сан-Андрес (Колумбия) және Никарагуадан келген афро-карибтіктер мамырдан қыркүйекке дейін қазіргі Тортугероға келін аулауға келіп тұратын. Уақыт өте келе, олар жағалауға қоныстанды және Кахуита (сангрильо немесе кауа ағашының атымен аталған), Ескі Порт (Пуэрто-Вьехо), Грейп Пойнт (Пунта-Ува) және Мансанильо (манчиниел ағашының атымен аталған) қалаларын құрды. Ол 1871 жылы екі ағылшын банкінен қарыз алып, америкалық Генри Мейггсті жобаны жүзеге асыруға иктергенімен, 1873 жылы қаржылық, логистикалық және еңбек мәселелеріне байланысты жұмыс тоқтатылды. Жобаны аяқтағаннан кейін, бірақ жолаушылар ағынының аздығынан ақша жоғалтып, Кит бос вагондарға банан салып, оларды АҚШ-қа бизнес-эксперимент ретінде (кейіннен сәтті болған) жөнелтті. Бұл теміржол жолаушылар тасымалы үшін емес, экспорт үшін салынған. Соңғы уақыттағы маңызды инвестициялық жобалар бұрынғыдан өзгеше, және Карибтік аймақ пен орталық аңғар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға көмектесуі мүмкін ("Экономика" бөлімін қараңыз).
Columbus was the first European to visit Limón during his fourth and final voyage to the Americas in 1502, setting anchor near Isla Uvita, just off the shore of present day Puerto Limón. Due mainly to the region's hot and inhospitable weather and fervent resistance from indigenous groups, the Spanish tried but eventually gave up the idea of colonizing the Caribbean lowlands and instead opted to exploit the central valley and Pacific regions. Starting in the early 19th century, Afro Caribbeans from Bocas del Toro (Panama), San Andrés (Colombia), and Nicaragua visited what is now Tortuguero to hunt turtles from May through September. As years passed, these populations eventually settled along the coast and founded the towns of Cahuita (named after the sangrillo or cawa tree), Old Harbour (Puerto Viejo), Grape Point (Punta Uva), and Manzanillo (named after the manchineel tree). Although he secured two English bank loans in 1871 and got the American Henry Meiggs to take on the project, work stopped in 1873 due to financial, logistical, and labor issues. After finishing the project, but losing money due to low passenger numbers, Keith placed bananas in the empty cars and shipped them to the United States as a (subsequently successful) business experiment. This railroad was built as an export railroad, not a passenger railroad. Recent major investment initiatives are a break with the past, and may help to improve relations between the Caribbean district and the central valley (see "Economy").
География
Лимон провинциясының көп бөлігі теңіз деңгейінде орналасқан, бірақ оның батыс шекарасында Кордильера-де-Таламанка тауларының әсерінен биіктік көтеріледі. Провинцияның жергілікті тұрғындары көбінесе Таламанка кантонының көп бөлігін құрайтын қорықтарда тұрады.
The majority of Limón's land lies at sea level, though its western border sees an increase in altitude due largely to the Cordillera de Talamanca. The province's indigenous populations largely reside in reserves that occupy much of the cantón of Talamanca.
Климат
Елдің қалған бөлігінен өзгеше, Лимон құрғақ және жаңбырлы маусымдар тізбегіне бағынбайды. Жыл бойы жаңбыр жауады, алайда қыркүйек және қазан айлары көбінесе ең құрғақ кезең болып табылады.
Unlike the rest of the country, Limón does not adhere to the dry wet season cycle. It rains throughout the year, though the driest months tend to occur in September and October.
Демография
Лимон қаласында елдегі ең көп қытай, афро-кариб және жергілікті халықтар (атап айтқанда, брибри, кекьолди және кабекар) қоныстанған. Бұл аймақта испан, лимонез креол тілі, қытай, ағылшын тілдері, сондай-ақ провинцияның үш негізгі тобының (брибри, кекьолди және бабекар) жергілікті тілдері қолданылады. 1970-ші жылдардан бастап туризмнің қарқынды өсуіне байланысты Лимонға көптеген шетелдік экспатрианттар көшіп келді. Олардың арасында американдықтар, канадалықтар, никарагуалықтар, Оңтүстік Америкалықтар (негізінен колумбиялықтар мен эквадорлықтар) және еуропалықтар (испандықтар, голландтықтар, немістер, швейцариялықтар және итальяндықтар) ең көп кездеседі. Лимон провинциясы жалпы кедейлік көрсеткіштері бойынша үшінші орында тұрса да, Таламанка елдегі ең кедей аудандардың бірі болып саналады. Ондағы шамамен 26 000 тұрғынының көп бөлігі, негізінен жергілікті халық, ауыз суға, электр қуатына және жолдарға қолжетімділік мәселесімен бетпе-бет келеді. Білім алуға қолжетімділік – әсіресе Таламанкада – үкімет шешуге тырысып жатқан мәселе. Лимондықтардың шамамен 45%-ы жоғары білім алған (ұлтық орташа көрсеткішпен салыстырғанда), ал таламанкеностардың (Таламанка тұрғындарының) тек 22%-ы ғана осындай біліктілікке ие. Ресми байланыс болмаса да, үкімет соңғы жылдары оқудан қалғандардың саны азайғанын хабарлады. Провинцияның денсаулық сақтау қызметтерін доктор Тони Фасио Кастроның басқаратын аурухана қамтамасыз етеді.
Limón is home to the country's largest concentration of Chinese, Afro Caribbean and indigenous groups (mainly the Bribri, Kéköldi and Cabécar). Spoken languages include Spanish, an English creole called Limonese Creole, Chinese, English, and the indigenous languages of the province's three main groups (the Bribri, KéköLdi, and Babécar). Due mainly to the surge in tourism starting around the 1970s, Limón is home to a host of foreign expatriates. Among the most common are Americans, Canadians, Nicaraguans, South Americans (mainly Colombian and Ecuadorian), and Europeans (Spanish, Dutch, German, Swiss, and Italian). Although Limón province ranks third in overall poverty statistics, Talamanca ranks as one of the poorest counties in the country, with a significant portion of its mainly indigenous population of nearly 26,000 residents having spotty access to potable water, electricity, and roads. Access to education – especially in Talamanca – is a problem that the government has tried to tackle. Whereas about 45% of limonenses possess a high school degree (about the national average), only about 22% of talamanqueños (those from Talamanca) have achieved the same qualification. Though not officially linked, the government has reported lower drop out rates over the past few years. Health care is provided for the province by Hospital Dr. Tony Facio Castro.
Мәдени іс-шаралар
Қазан айының әр екінші аптасында Пуэрто-Лимон қаласында карнавал мерекесі өтеді. Бұл шараның бастауы жергілікті қоғамдық қайраткер және белсенді Альфред Джосия Генри Смит ("Мистер Кинг" деп танылған) есімімен байланысты, ол 1949 жылғы қазан айында алғашқы карнавалды ұйымдастыруға көмектескен. Мереке 12 қазандағы Колумб күнімен (жергілікті жұртшылық Día de la Raza деп атайды) бірге келеді және әдетте бір аптадан сәл аса уақытқа созылады (екі демалыс күнін қамтиды). Іс-шаралардың ішінде шерулер, тағамдар, музыка, билер және соңғы түні Парк Варгаста латын және Кариб музыкасының танымал өкілінің концерті бар. Бұрынғы бас орындаушылар: Эдди Эррера (2002), Дамиан Марли (2003), Эль Гран Комбо де Пуэрто-Рико (2005) және T.O.K. (2006). Фестиваль жаңбыр болсын, күн болсын өтеді, бірақ кейде жергілікті төтенше жағдайларға тап болады. Шара ұйымдастырушылары 2007 жылы Лимонның барлық аймағын қамтыған денге қызбасының кең таралуына байланысты карнавалды тоқтатты, ал 2008 жылы эпидемиялық қоқыс шығару мәселесіне байланысты оны қайтадан өткізбеді (бұл мәселе кейін шешілді). 31 тамызда Лимондағы афро-кариб халқын көрсету үшін Día del Negro ("қара нәсілділер күні") тойланады. Әркім африкалық киім киіп, балалар мен ересектер дәстүрлі музыкамен көше ортасында ән салып, би билейді.
Every second week of October, Puerto Limón hosts a festival called carnaval. The event's start is credited to local community leader and activist, Alfred Josiah Henry Smith (known as "Mister King"), who helped organize the first carnaval in October 1949. The event coincides with Columbus Day (known locally as Día de la Raza) on October 12, and traditionally lasts for a little over a week (to include two weekends). Activities include parades, food, music, dancing, and, on the last night, a concert headed by a major Latino/Caribbean music act in the Parque Vargas. Previous headliners have included Eddy Herrera (2002), Damian Marley (2003), El Gran Combo de Puerto Rico (2005), and T. O. K. (2006). The festival goes on rain or shine, though at times it is susceptible to local emergencies: Event planners cancelled carnaval in 2007 due to a major dengue outbreak that afflicted all of Limón, and again in 2008 due to an epidemic trash removal problem that has since been resolved. On August 31, Día del Negro ("day of the black person") is held to showcase the black people in Limón. Everyone wears African garments, and the children and adults play music and dance in the middle of the street to traditional music.
Саяси бөліну
# Кантон ауданы (км²) 2011 жылғы халық саны Әкімшілік орталығы 1 Лимон 1,765.79 94,415 Лимон 2 Покоси 2,403.49 125,962 Гуапилес 3 Сикирер 860.19 56,786 Сикирер 4 Таламанка 2,809.93 30,712 Брибри 5 Матина 772.64 37,721 Матина 6 Гуасимо 576.48 41,266 Гуасимо
# Cantón Area (km2) Population (2011) Capital city 1 Limón 1,765.79 94,415 Limón 2 Pococí 2,403.49 125,962 Guápiles 3 Siquirres 860.19 56,786 Siquirres 4 Talamanca 2,809.93 30,712 Bribri 5 Matina 772.64 37,721 Matina 6 Guácimo 576.48 41,266 Guácimo