Кіріспе
Enterolobium cyclocarpum, көбінесе конакаст, гуанакаст, каро каро, шайтан құлағы ағашы, маймыл құлағы ағашы немесе піл құлағы ағашы деп аталады, бұл Fabaceae тұқымдасына жататын гүлді ағаштар түрі. Ол Американың тропикалық аймақтарында, Мексиканың орталық бөлігінен бастап Бразилияның солтүстігіне (Рорайма) және Венесуэлаға дейін табиғи түрде өседі. Ол үлкен мөлшерімен, кең, көбінесе шар тәрізді тәжімен және ерекше пішінді тұқымдық қабықтарымен танымал. Бұл ағаш, әсіресе Коста-Риканың Гуанакасте провинциясында көптеп өседі, онда оның қатты күннен қорғайтын көлеңкелі қасиеттері бағаланады. Ол Коста-Риканың ұлттық ағашы болып табылады. Солтүстік Америкада тұқымдық қабықтарының пішініне байланысты оны көбінесе піл құлағы ағашы деп атайды. Басқа да кең таралған аттары: шайтан құлағы, құлаққап ағашы, парота, орейхон (испан тілінде) немесе 'хуанакастле (науатль тілінде). Сальвадорда оны конакасте деп атайды. Юкатан түбегінде ол майя тіліндегі піч деген атаумен белгілі. Панамада оны короту деп атайды.
Enterolobium cyclocarpum, commonly known as conacaste, guanacaste, caro caro, devil's ear tree, monkey ear tree, or elephant ear tree, is a species of flowering tree in the family Fabaceae, that is native to tropical regions of the Americas, from central Mexico south to northern Brazil (Roraima) and Venezuela. It is known for its large proportions, expansive, often spherical crown, and curiously shaped seedpods. The abundance of this tree, especially in Guanacaste Province, Costa Rica, where it is prized for the shady relief it provides from the intense sun, coupled with its immensity, have made it a widely recognized species. It is the national tree of Costa Rica. In North America, it is often called elephant ear tree, due to the shape of the seedpods. Other common names include devil's ear and earpod tree, parota, and orejón (Spanish) or'huanacaxtle (Nahuatl). In El Salvador, it is known as conacaste. In the Yucatán peninsula, it is known by the Mayan name, pich. In Panama, it is known as a corotú.
Экология
Гуанакаст ағаштары жеміс дамуының басталуын шамамен 9 айға кешіктіреді, соның салдарынан тұқымдардың пісуі жаңбырлы маусымның басталуымен сәйкес келеді. Бұл бейімделу мінез-құлқы, болжам бойынша, келесі құрғақ маусым басталар алдында жас өскіндерге тамыр жүйесін қалыптастыру үшін мүмкіндігінше көп уақыт беруге арналған адаптация болып табылады. Ятоба (Hymenaea courbaril) және ценизаро (Albizia saman) да ұқсас көбею стратегияларын көрсетеді. Әрине, гуанакаст ағаштары – осы аймақтағы барлық жапырақты және жартылай жапырақты түрлер сияқты – құрғақ маусымда жапырақтарын түсіру арқасында суды сақтаудың пайдасын бөліседі. Гуанакаст гүлдеріне көбінесе аралар мен басқа да жәндіктер келеді, олар, әдетте, тозаңдануға жауапты. Дегенмен, гуанакаст тұқымды қабықтары жергілікті фауна үшін мүлдем қызығушылық тудырмайды және олар ата-ана ағаштарының астындағы орман төсегінде жиналады. Аталған ағаш өсетін жерде қазіргі уақытта тұқымды жейтін жануарлар жоқ, бұл өсімдікті эволюциялық анахронизмге айналдырады: гуанакаст бұршақтары Плейстоцен мегафаунасының кейбір түрлері үшін тағам ретінде пайдаланылған болуы мүмкін, олар шамамен 10 000 жыл бұрын жойылған (мысалы, алып жалқылар, алып бизон). Осы сценарий бойынша, ағаш бүгінде адамдардан басқа тиімді тұқым таратушы векторға ие емес. Жоғарыда айтылғандай, қатты қабықталған гуанакаст тұқымы қорғаныш қаптамасы бір жолмен де бұзылмаса, өрмейді. Бұл тұқымның жаңбырлы маусымның басында бұршақтардың ішінде және олардан түскеннен кейін ата-ана ағаштың астында өніп-өсуіне кедерес келтіруге арналған адаптация болуы мүмкін. Оларды табуға көбірек уақыт болғандықтан, тамақ іздеген жалқылар (және басқа жойылған сүтқоректілер) бұршақтарды жеп, тұқымдарды жаңа орынға тасымалдай алатын еді. Жемістерді шайнау және сіңіру нәтижесінде тұқым қабығы сызады, бұл тұқымның өніп-өсуіне көмектесер еді. Бүгінде бұл рөлді негізінен жылқы мен ірі қара мал атқарады. Коста-Риканың Орталық долинасындағы гуанакаст ағаштарында жиі кездесетін жәндіктердің зиянкестері ақпан және наурыз айларында жаңа өскіндерде диаметрі бар шар тәрізді жасыл ісіктерді тудырады. Ұқсас паразиттік құбылыс Оңтүстік-Батыс ылғалды жазықтардағы (Пальмар-Сур маңындағы) гуанакаст ағаштарында да байқалады.
Өсіру және пайдалану
Гуанакаст ағашы – өсіп-өнімділігінің ең көрнекті және эстетикалық тұрғыдан әдемі ағаш түрлерінің бірі. Жауын-шашынның, температураның және топырақтың кең ауқымына төзімді болғандықтан, ол тропикалық аймақтардың теңіз деңгейінен төмен жатқан жерлерінде жақсы өседі. Гуанакаст ағаштары әсемдік үшін жоғары бағаланады, ал олардың көлеңкесі Тынық мұхитының жағалауындағы ыстық, күнге күйген жазықтарда оазис құрады. Ол көбінесе кофе плантацияларын қорғау үшін және малға көлеңке беруге, сондай-ақ азотты бекіту арқылы топырақтың құнарлылығын арттыру үшін көлеңкелі ағаш ретінде өсіріледі. Гуанакаст АҚШ Ауылшаруашылық департаментінің (USDA) 9-12 өсіру аймақтарында кездеседі. Ағашы қызғылт қоңыр, жеңіл (тығыздығы) және суға төзімді; одан есіктер, терезелер, жиһаз және шкафтар жасалады, сондай-ақ кеме жасауға қолданылады. Ағаштан жасалған жиһаз және дизайн жобалары үшін ол салыстырмалы түрде тұрақты ресурс саналады, себебі ағаш тез өсіп үлкен мөлшерге жетеді, соның арқасында бірнеше метрлік үлкен табиғи кесінділерді табу оңай, бұл емік немесе қарағай сияқты баяу өсетін ағаштар үшін сирек кездеседі. Мексиканың Наярит штатындағы Ла-Крус-де-Хуанакастл қаласы атының шығуында бұл жерде бұрын гуанакаст ағашынан жасалған айқаш тұрғандығы жатыр. Мексикада тұқымдық қабықтар әлі жасыл болғанда жиналып, тұқымдары қайнатылып желінеді. Оның тамырлары күшті, ал үлкен ағаштардың тамырлары жақын жердегі құрылыстарға зиян келтіруі мүмкін. Гуанакаст малдың барлық түрлерін азықтандыру үшін қолданылады; оның жапырақтары, жемістері және тұқымдары сиырлар, шошқалар, ешкілер, қойлар және жылқылар үшін аса қымбат. Парота ағашының емдік қасиеттері бар деп саналады. Мексика халық медицинасында оның шырыны тұмау және бронхит сияқты ауруларға көмектеседі деп есептеледі, ал жасыл жемісінің құрыштайтын қасиеттері диареяны емдеу үшін қолданылады. Жемістер мен қабықта былғары өңдеу және сабын жасау үшін пайдалы таниндер бар, ал шырыны табиғи желім ретінде немесе желімнің орнына қолданылуы мүмкін, сонымен қатар шайнауға да болады.