Кіріспе

"Тор көпірінің мәселесі" – Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы жазған қысқа әңгімесі. Бұл әңгіме "Шерлок Холмс істері" (1927) жинағына енген. Алғаш рет 1922 жылы "The Strand Magazine" (Ұлыбритания) және "Hearst's International" (АҚШ) журналдарында жарияланған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Голд Кинг және "батыс штатының" бұрынғы сенаторы Нил Гибсон Шерлок Холмсқа әйелінің өлтірілуін тергеу үшін, оның балаларының тәрбиешісі Грейс Дунбарды қылмыстан тазарту үшін келеді. Көп ұзамай Г. Гибсонның некеде бақытсыз болғаны және әйеліне өте жаман қарағаны анықталады. Ол Бразилияда кездескенде оған ғашық болды, бірақ көп ұзамай олардың ортақ ештеңе жоқ екенін түсінді. Ол Мисс Данбарға қызыға бастады; ол оған үйленуге болмайтынын ескеріп, оны басқа жолдармен қуантуға тырысты, мысалы, өзі сияқты бақыты аз адамдарға көмектесуге тырысты. Мария Гибсон Тор көпірінде қан басында жатыр екен. Басына оқ тиіп, қолында гувернансаның кездесуге келіскенін жазған қағазы бар екен. Бір рет атылған, жуырда ғана босатылған револьверді Мисс Данбардың шкафынан таптық. Холмс айғақтарға қарамастан жағдайды қарауға келіседі. Алғашқы сәттен бастап Холмс бұл оқиғаға қатысты кейбір қызықты жайттарды байқады. Қалай Мисс Данбар мықты және рационалды түрде қылмысты жоспарлап, оны жүзеге асырып, содан кейін қылмыс құралын шатырдың ішіне тастап жіберді? Көпірдің тас балюстрадасының астындағы таңғажайып бөлшектер не болды? Неге Г.Гибсон қайтыс болған кезде Дунбардың жазбасын ұстап тұрған? Егер қылмыс құралы тап-таза пісталет болса, неге екіншісі Мистер Гибсонның коллекциясынан табылмады? Холмс өзінің дедукциялық қабілетін қылмысты шешу үшін қолданады және Ватсонның револьверін қолданып, оның қалай жасалғанын көрсетеді: Миссис Гибсон, мисс Данбардың күйеуімен қарым-қатынасына ашуланып, қызғанышпен қарайды, өз өмірін жоюға және қарсыласын қылмысқа тартуға шешім қабылдайды. Мисс Данбармен кездесуді ұйымдастырғаннан кейін, оның жауап беруін сұрай отырып, Миссис Гибсон револвердің аяғына бір тасты байлап, өзін атып тастады, ал тастың револверін көпірдің сыртына тартты; Мисс Данбардың шкафында табылған револвер ертеректе орманда атылған жұптың басқа тапаншасы болды, ал көпірдегі чип тапаншаның таспен соғылуына байланысты болды. Холмс көпірдің балюстрадасына келтірілген зақымдануды қайта жасап шығарды. Ол полициядан Уотсон мен Гибсонның револьверлерін іздеу үшін көлді сүртуді сұрайды.

Комментарийлер

Шерлок Холмс канонында бұл оқиға Лондонның Чарлинг-Кросс қаласындағы Кокс және Ко банкінің сақтау бөлмесінде орналасқан қалайы жәшікке жасалған алғашқы сілтемесімен ерекшеленеді. Доктор Уотсон Холмс шешпеген немесе аяқталмаған кейбір істеріне қатысты құжаттарды осы жәшікте сақтаған. Уотсонның сөзіне сүйенсек: "Аяқталмаған оқиғалардың арасында Джеймс Филлимор мырзаның да тарихы бар, ол үйде шатырын алу үшін кері қайтып, одан кейін бұл дүниеде көрінбеді". Филлимордың белгісіз тағдыры көптеген келесі туындылардың тақырыбы болды, соның ішінде: Эллери Куиннің "Джеймс Филлимордың жоғалуы", Адриан Конан Дойл мен Джон Диксон Каррдың "Хайгейт ғажайыбы", Филип Дж. Фермердің және Марвин Кейдің "The Incredible Umbrella" (Doubleday, 1979) және "The Amorous Umbrella" (Doubleday, 1981) атты екі кітабы. Сондай-ақ, Исадора Персаноның ісі еске алынады, "ол алдында оттық қорабымен, есінен шығып, ғылымға белгісіз деп саналатын ерекше құрт бар еді" және кескіш Алисияның да жағдайы айтылады.

Жариялану тарихы

"Тор көпірінің проблемасы" 1922 жылдың ақпан және наурыз айларында Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында екі бөлімге бөлініп, ал АҚШ-та сол айларда "Hearst's International" журналында жарияланды. "The Strand" журналында А. Гилберттің жеті суретімен, ал "Hearst's International" журналында Г. Патрик Нельсонның алты суретімен әңгіме жарық көрді. Бұл әңгіме 1927 жылдың маусым айында Ұлыбритания мен АҚШ-та жарық көрген "Шерлок Холмс істер жинағы" атты қысқа әңгімелер жинағына қосылды.

Кино және теледидар

"Тор көпірінің мәселесі" 1923 жылы "Столл Пикчерз" компаниясының "Шерлок Холмс" фильмдер сериясының аясында "Тор көпірінің құпиясы" атты қысқа үнсіз фильм ретінде бейімделді. Басты рөлдерде Эйл Норвуд (Шерлок Холмс) және Хьюберт Уиллис (доктор Уотсон) ойнады. Бұл оқиға 1968 жылы Питер Кушингтің қатысуымен BBC-дегі "Шерлок Холмс" телесериалы үшін де бейімделді, бірақ осы эпизод қазір жоғалып кеткен. 1991 жылы бұл оқиға "Гранада Телевидениесінің" "Шерлок Холмс" сериалында Джереми Бретт (Нейл Гибсон), Селия Грегори (Мария Гибсон) және Кэтрин Расселл (Грейс Дунбар) қатысуымен, Даниэль Массимен бірге драматизацияланды. Осыған ұқсас тәсіл "Murder, She Wrote" сериалының 8-маусымы, 17-бөлімінде (1992) "Соңғы демге дейін күресемін" атты эпизодта қолданылды. 2005 жылғы "CSI: Қылмыс орнын зерттеу" эпизодында "Шерлокты кім атты?" (5-маусым, 11-серия) өлтіру әдісі көбінесе ұқсас болды, айырмашылығы – тас жұмысының орнына, қарудан чип ажырап шықты. Бірақ, бір күдіктінің үстіне кінә тағылу үшін жасалған өзіне-өзі қол жұмсаудың орнына, өлімді басқа күдікті ұйымдастырған болып шықты. "Elementary" сериалының 1-маусымы, 9-шы сериясындағы (2012) профессордың мотиві Миссис Гибсонға ұқсас және сондай-ақ ұқсас тәсілмен айыптау жасалды. Бұл оқиғада Холмс анықтаған өлім себебі сол сериалдың 2-маусымы, 9-шы сериясының (2013) басында, күдіктің назарын басқа тарапқа аудару мақсатымен қолданылды. "Тор көпірінің мәселесі" 1994 жылы Берт Кульс тарапынан BBC Radio 4 үшін, Клайв Меррисон Холмс және Майкл Уильямс Ватсон рөлінде, ал Уильям Хуткинс Дж. Нил Гибсон рөлінде ойнаған 1989–1998 жылдардағы радиосерияның бөлігі ретінде драматизацияланды. 2012 жылы бұл оқиға радио үшін "The Classic Adventures of Sherlock Holmes" америкалық радиошоуының "Imagination Theatre" сериясының аясында бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс және Лоуренс Альберт Ватсон рөлінде ойнады.