Кіріспе

Қытайдың Пекин қаласындағы ескерткіш – Халық батырларына арналған ескерткіш, он қабатты обелиск. Ол 19 және 20 ғасырлардағы революциялық күрес шахидтеріне арналған Қытайдың ұлттық ескерткіші ретінде салынған. Ескерткіш Пекин қаласындағы Тяньаньмэнь алаңының оңтүстік бөлігінде, Мао Цзэдун мавзолейінің алдында орналасқан. Обелиск ескерткіші 1949 жылғы 30 қарашада Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының (ҚХСКК) бірінші пленум отырысының қаулысына сәйкес салынды. Құрылысы 1952 жылдың тамызынан 1958 жылдың мамырына дейін жалғасты. Ескерткіштің архитекторы Лян Сичэн, ал оның әйелі Лин Хуэйин кейбір элементтерін жобалады. Инженер Чэнь Жидэ (陈志德) соңғы нұсқауды жүзеге асыруда маңызды рөл атқарды. Ескерткіштің биіктігі 37,94 метр, тұғыры, алып тұғыры, ескерткіш денесі және жоғарғы бөлігі оңтүстіктен солтүстікке қарай орналасқан. Тұғырға Қытайдың қазіргі заманғы тарихының маңызды оқиғаларын бейнелейтін сегіз үлкен және екі кішкентай рельеф орнатылған. Стеллдің орталық тасы Циндао қаласының Лаошан тауынан алынған, ал алдыңғы жағында Қытай Коммунистік партиясының төрағасы Мао Цзэдунтың «Халық батырларына мәңгілік даңқ болсын!» деген қолжазбасы, артқы жағында Мао мен Премьер-министр Чжоу Эньлайдың жазулары бар. Салынысынан бері ескерткіш бірнеше рет жөнделді, ал 1961 жылы Халық батырларына арналған ескерткіш мемлекеттік қорғауға алынған маңызды мәдени мұра нысаны ретінде тізілді.

Дайындық

Бейпингтің азат етілуінен кейін, 1949 жылдың қыркүйегінде Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының бірінші пленум отырысы шейіттерге ескерткіш орнату туралы шешім қабылдады. Алғашқы ұсынылған орындарға Бабаошань мен Дундан алаңы кірген, бірақ соңында Тяньаньмэнь алаңы таңдалды. Шешім қабылдаған делегаттар Тяньаньмэнь алаңының алдында мамыр төртінші қозғалысының революциялық дәстүрі сақталғанын, сондай-ақ адамдардың құрмет көрсетуі үшін қолайлы болатынын сезінді. Конференция Мао Цзэдун жазған ескерткіштегі жазуды да бекітті. 1949 жылдың 24 қыркүйегінде ҚХСК қызметкері Люличаннан гравер Чэнь Чжицзинды тауып, оған негіз тасын салуға арналған мыс лазуриттен жасалған ескерткіш жасауды тапсырды. Ескерткіштің негізі 2 фут, ал ескерткіштің биіктігі 5 фут, ені 2 фут, қалыңдығы жарты фут болуы керек еді. 25 қыркүйекте ескерткіштің мәтіні Чэнь Чжицзин мен оның інісіне тапсырылды. Ескерткіш 29 қыркүйекте аяқталды. Келесі күні Тяньаньмэнь алаңында ескерткіштің негізін салу салтанаты өтті, оған ҚХСК-нің бірінші пленумының барлық өкілдері қатысты. Негіз тасын Халық Азаттық Армиясының әскери оркестрі салды, ол «Ерлікке шақыру» маршы мен «Желдің үні» пьесаларын орындады, содан кейін Мао Цзэдун ескерткіштің мәтінін оқыды. Одан кейін ҚХСК-нің барлық делегаттары мен мүшелері жерді толтырды. Біраз уақыттан кейін Пекин қалалық қала құрылысы комиссиясы елдің түкпір-түкпірінен жобалар жинады. 1951 жылға дейін, бір жылдық ішінде комиссия 140-тан астам жоба ұсынысын алды. Бұл жобаларды негізінен жерге орнатылған, алып мүсіндер немесе биік ескерткіштер деп үш түрге бөлуге болады. Ескерткіштердің дизайны нысандарына обелисктер, монументальді бағаналар және ежелгі қытай ескерткіштері кірді. Бұл жобалар комиссия тарапынан бекітілмеді. Комиссия ескерткіштің биік болуын және ескерткіштің екі жағының біреуінде ғана мәтін болуын, ал екінші жағы бос қалғанын шешті. Сондықтан олар төраға Мао Цзэдуннан «Халық қаһармандары мәңгілік!» деген сөздерді жазуын, ал Пэн Чжэнь премьер-министр Чжоу Эньлайдан Мао Цзэдун бұрын жазған мәтінді ескерткіштің екінші жағына жазуын сұрады. Содан кейін қала құрылысы комитеті Жазғы сарайдағы «Ваншоушань Куньмин көлі» және Бейхай паркіндегі «Цюндо Чуньин» ескерткіштерінен шабыт алып, ақырында салынуы мүмкін болатын жоба жасады, бірақ ескерткіштің жоғарғы бөлігінде қандай бейне болмақ екені сол кезде белгісіз болды.

Құрылыс

1952 жылдың мамыр айында Халық батырларына арналған ескерткіш салу жөніндегі комитет ресми түрде құрылды. Оның төрағасы Пэн Чжэн болды, Чжэн Чжэндуо және Лян Сиченг төраға орынбасарлары, ал Сюэ Цзижэн бас хатшы болып тағайындалды. Халық батырлары ескерткішін салу комитетінің құрамында төрт мамандандырылған комитет болды: Құрылыс комитеті: мүшелері – Чжэн Сяосиэ, Лю Гуаннань, Чжун Сэнь, Чжан Сянфай, У Люшэн. Сәулеттік жобалау комитеті: мүшелері – Чжуан Цзюнь, Ян Тинбао, Чжэн Чжэндуо, Чжан Бо, Чжу Чжаосюэ, Чжао Чжэнчжи, Лин Хуэйин, Мо Цзунцзян, У Лянъюн, Ван Чжаовэнь, Чэнь Чжаньсян. Сонымен қатар, Сюэ Цзижэн, У Хуацин, Лян Сицин қатысты. Лиан Сиченг жиналысты ұйымдастырды. Құрылыс жобалау мамандандырылған комитеті: мүшелері – Ян Куанлин, Чэнь Чжичжун, Чэнь Ляншэн, Мао Ишэн, Цай Фанъин, Лин Шибэ, Чэнь Жидэ, Бянь Вэйдэ, Ван Минчжи. Жинақтаушы – Чжу Чжаосюэ. Мүсін және сурет комитеті: мүшелері – Фан Вэньлань, Лю Дайнянь, Жун Мэньюань, Чжэн Чжэндуо, Ван Ецю, Цзян Фэн, Ван Чжэнвэнь, Чэнь И, Му Чухуан, Пэй Тун. Жинақтаушы – Фан Вэньлань. 1952 жылдың шілде айының ортасында Тарихи материалдар комитеті бас-көмек бағдарламасының тақырыбын ұсынды. Жоба тоғыз панельден тұратын болды, бастапқыда Цзинган таулары, Боксерлер көтерілісі, Пинсингуан, Саньюаньли, партизандық соғыс және Ұзақ жорық кіретін, бірақ тиісті тақырыптар сол кезде бекітілмеген еді. 1952 жылдың 1 тамызында Халық батырларына арналған ескерткіштің құрылысы ресми түрде басталды. Лаошан тауынан ескерткіш тасын қазу, дәнекерсіз болат құбырдың түбін өңдеу, болат сым арқанмен және үш трактордың көмегімен Циндао теміржол станциясынан тауға тасымалдау жұмыстары оңай жүзеге асырылды. Теміржол бөлімі Кіші Фенгман гидроэлектростанциясынан 90 тонна жүкті тасымалдайтын вагонды дайындады. 1953 жылдың 13 қазанында тас Шыжимен теміржол станциясына жеткізілді. 1952 және 1954 жылдар аралығында ескерткіштің жоғарғы бөлігінің және ескерткіш денесіндегі бедерлердің негізгі жобаларын аяқтамау салдарынан ескерткіш құрылысы баяулады. 1954 жылдың 6 қарашасында Пекин қалалық Халық үкіметі комитетінің отырысында бедерлер мен ескерткіштің жоғарғы бөлігінің дизайны мақұлданды, ескерткіштің жоғарғы бөлігі сәулеттік стильде болуы және мүсіндік стильден бас тарту туралы шешім қабылданды. Ал бедерлер 8 үлкен және 2 кішкентай бедерден тұратын соңғы нұсқаны құрады. Бедерге қатысты жұмыстарды Лю Кайку аяқтады. 1956 жылдың қазан айының соңы мен қараша айының басында бедерлер дайын болды және 1957 жылдың 1 тамызына дейін орнатылды. Халық батырларына арналған ескерткіш 1958 жылдың сәуір айында ресми түрде аяқталып, сол жылдың 1 мамырында ашылды. Ескерткіштің құрылысына барлығы 405 000 юань жұмсалды.