Батыс көлі: Қытайдың көркем су айдыны

Кіріспе

Ханчжоудағы көл, Қытай. Батыс көлі (西湖) – Қытайдың Ханчжоу қаласында орналасқан тұщы сулы көл. Ол үш дамба арқылы бес бөлікке бөлінген. Көлде көптеген ғибадатханалар, пагодалар, бақтар және табиғи/жасанды аралдар бар. Гушань (孤山) – ең үлкен табиғи арал, ал үш жасанды арал: Сяоинчжоу (小瀛洲), Хуйсинь павильоны (湖心亭) және Руань Гундун (阮公墩) көлдің ортасында орналасқан. Лейфенг пагодасы (雷峰塔) мен Баочу пагодасы (保俶塔) көл арқылы бөлінген. Бірін-бірі шағылыстырып, «бір тау, екі мұнара, үш арал, үш жағалау және бес көл» деген негізгі үлгі қалыптасады. Батыс көлі Чжэцзян провинциясы, Ханчжоу қаласы, Сиху ауданы, Лонцзин жолы, 1-ші нөмірде орналасқан, Ханчжоу қаласының батысында. Көл аймағының жалпы ауданы 49 шаршы километр, су жиналатын аймағы 21,22 шаршы километр, ал көлдің ауданы 6,38 шаршы километр. Батыс көлі өзінің табиғи сұлулығы мен тарихи ескерткіштерімен Қытай тарихы бойы ақындар мен суретшілерге үлкен әсер еткен, сондай-ақ қытай бақшаларын жобалаушылар үшін маңызды шабыт көзі болды. 2011 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, «ғасырлар бойы Қытайдың қалған бөлігінде, сондай-ақ Жапония мен Кореядағы бақша дизайнына әсер еткен» деп сипатталды. Батыс көлінің контуры сопақша, ал көлдің түбі салыстырмалы түрде тегіс. Көлге табиғи су көзі ретінде төрт өзен құяды: Цзиньша өзені, Лонгхон өзені, Чишангрун (Хуййингрун) және Чанцяо өзені. Батыс көлі Қытайдың таулы аймағының оңтүстік-шығыс жиегінде және субтропикалық аймақтың солтүстік жиегінде орналасқан. Жылдық күн радиациясы 100-110 ккал/см², ал күн сәулесінің ұзақтығы 1800-2100 сағатты құрайды.

Тарих

Батыс көлдің ең алғашқы тіркелген атауы "Вулин көлдері" болды. Хан кітабының "География туралы трактаты" былай дейді: "Вулин таулары (Улинь Шан) – Вулин көлдерінің бастауы. Су шығысқа қарай теңізге құяды, оның ұзындығы 830 ли (шамамен)." Басқа бұрынғы атаулары: "Qian өзені", "Qiantang көлі", "Mingsheng көлі", "Jinniu көлі", "Shihan көлі", "Shang көлі", "Lianyan көлі", "Fangsheng тоғаны", "Xizi көлі", "Gaoshi көлі", "Xiling көлі", "Meiren көлі", "Xianzhe көлі" және "Mingyue көлі". Бірақ тарихқа тек екі есім ғана кеңінен еніп, тарихи құжаттарда жазылған. Бірі – "Qiantang көлі", себебі Ханчжоу ежелгі заманда "Qiantang" деп аталған. Екіншісі – "Батыс көлі", өйткені көл қаланың батысында орналасқан. "Батыс көл" атауы алғаш рет Бай Цзюйдің екі өлеңінде кездеседі: "Кешкі Батыс көлден қайтып, Гушань ғибадатханасына қарап тұрған қонақтарға сыйлық" (西湖晚歸回望孤山寺贈諸客) және "Ханчжоуға қайтып келе жатқан кемеде" (杭州回舫). Солтүстік Сун әулетінен бастап, ғалымдардың көптеген өлеңдері мен мақалаларында "Батыс көлі" атауы қолданылды, ал "Qiantang көлі" атауы біртіндеп қолданудан шықты. Су Ши жазған "Батыс көлін қазу туралы петиция" – "Батыс көлі" атауының ресми құжатта алғаш рет пайда болған жері.

Цинь әулеті

2000 жылдан астам бұрын Батыс көлі әлі де Цянтан өзенінің бір бөлігі болған. Топырақ шөгінділерінің жиналуына байланысты, көлдің солтүстік және оңтүстік жағындағы У тауы мен Баоши тауларының етектері біртіндеп созылып, сай-салалар құрады. Кейін бұл құмдар бірігіп жаға жасады, оның батысында лагуна пайда болды; осылайша Цинь және Хан дәуірлеріндегі ескі Батыс көлі қалыптасты. Чжан Дайдың "Батыс көл арманы іздестіріледі" атты еңбегінде Цинь Ши Хуанның бұл жерге келіп, кейін Үлкен тас будда ғибадатханасы болып айналған тасқа қайығын тоқтатып, бекіткені туралы айтылады. Бұл тас Батыс көлдің солтүстігіндегі Баоши тауында орналасқан және оны бүгінге дейін көруге болады. Көл ондаған мың жыл бұрын лагуна болған. Кейін шөгінділер теңізге қарай ағыс жолын жауып, көл пайда болды. 1975 жылы көл түбінде жасалған бұрғылау жұмыстары теңіз шөгінділерін тапты, бұл оның тектік жағынан теңіз екенін растады. Жасанды түрде күтіп-баптау көлдің батпаққа айналуына кедері келтірді.

Суй әулеті

Қысқа ғұмырлы Суй әулеті өмір сүрген аз ғана кезеңінде салған зор инженерлік құрылыстарымен есімдері шешілген. 610 жылдан кейін Цзяннань каналы ашылып, Солтүстік каналмен жалғастырылды. Осының арқасында Қытайдың бес ірі өзені (Хай, Сары, Хуай, Янцзы және Цянтан) біріктірілді: бұл Ханчжоуға және одан тауар тасымалын жеңілдетіп, аймақтық экономиканы дамытты. Ханчжоуда туризм де қарқынды өркендеуді бастады.

Тан әулеті

Тан дәуірінде Батыс көлдің аумағы шамамен 10,8 шаршы километр болатын. Көлдің батыс және оңтүстік бөліктері Батыс төбесінің етегіне дейін созылған. Солтүстік-шығыс бөлігі Вулин қақпасы аумағына дейін жеткен. Саяхатшылар қайықпен төбе етегіне дейін барып, содан ғибадат ету үшін төбеге шыға алатын. Көлдің толу-кемуі жиі болатын, себебі су шаруашылығына қатысты жобалар дерлік болған жоқ. Сондықтан, қатты жаңбырдан кейін көл суға толып, ұзақ құрғақшылықта кеуіп қалатын. 781 жылдың қыркүйегінде көрнекті мемлекет қайраткері Ли Ми (李泌) Ханчжоу губернаторы болып тағайындалды. Таза сумен қамтамасыз ету мақсатында, ол суды қалаға әкелудің жаңа жолын ойлап тапты. Ол Циантанг қақпасы және Йонгжин қақпасы сияқты халық көп шоғырланған жерлерге алты ұңғыма қазуды бұйырды, сондай-ақ көл суын қалаға жеткізу үшін "көлеңкелі құбыр" (жер асты балшық және бамбук құбырлары) жүйесін орнатты. Бүгінде осы алты ұңғыманың бірі ғана сақталған – ол Цзиандун көпірінің батысында, Цзифан жолында орналасқан Сянгуо ұңғымасы. Ал қалған бес ұңғыма: Си ұңғымасы (Сянгуо ұңғымасының батысында), Фан ұңғымасы (немесе Төрт көзді ұңғыма), Джиннью ұңғымасы (Си ұңғымасының солтүстік-батысында), Байгуй ұңғымасы (Лонгсянь көпірінің батысында) және Сяофан ұңғымасы (немесе Алты көзді ұңғыма, Циантанг қақпасының ішінде, қазіргі Сяоче көпірі ауданы). Тан әулетінің Цзэньюань дәуірінің (785–804) ортасында ақын және мемлекеттік қызметкер Бай Цзюй Ханчжоу губернаторы болып тағайындалды. Бұған дейін-ақ танымал ақын болған ол, Ханчжоудағы қызметі арқасында ұлы губернатор атанды. Ол жақын маңдағы егістік жерлер Батыс көлінің суына тәуелді екенін, ал бұрынғы губернаторлардың салғырттығынан ескі бөгет қирап, көл құрғап, жергілікті шаруалар қатты құрғақшылыққа ұшырағанын түсінді. Ол су ағынын реттеу үшін бөгетті күшейте түсіп, суаруға арналған сумен қамтамасыз ету және құрғақшылықтың салдарынан азат ету үшін жаңа бөгет салуды бұйырды. Осы шаралардың нәтижесінде Ханчжоу тұрғындарының өмірі жақсарды. Бай Цзюй бос уақытында Батыс көлінің сұлулығын тамашалап, көлге дерлік күн сайын барып тұратын. Ол көлдің бір бөлігін жаяу өтуге мүмкіндік беретін жол салуды бұйырды, бұрын осы мақсатта қайық қызметі пайдаланылатын. Байша тас жолы деп аталатын бұл жол Бай Цзюйдің құрметіне Бай тас жолы (白堤) деп те аталады, бірақ бастапқы Бай тас жолы қазір сақталмаған.

In the Tang dynasty, West Lake had an area of roughly 10.8 square kilometers. The western and southern parts of the lake all extended to the foot of West Hill. The northeastern part stretched to Wulin Gate area. Pilgrims could take the boat to the hill foot and walk up to the hill to worship. Due to the ongoing aggradation of the lake, together with the virtual lack of any hydraulic projects, in those days, the lake would flood after heavy rains and dry up during long droughts. In September 781, the prominent statesman Li Mi (李泌) was appointed the governor of Hangzhou. In order to supply fresh water, he creatively induced the water into the city. He ordered six wells dug in populous areas like Qiantang Gate and Yongjin Gate, and set up a "shadow conduit" (underground clay and bamboo pipes) to introduce lake water into the city. The six wells have long vanished today. The only existing relic from that time is the Xiangguo Well, located west of Jinting Bridge on Jiefang Road. The other five wells were Xi Well (to the west of Xiangguo Well), Fang Well (or Four eyed Well), Jinniu Well (northwest of Xi Well), Baigui Well (west of Longxiang Bridge), and Xiaofang Well (or Six eyed Well, inside Qiantang Gate, now Xiaoche Bridge area). In the middle of the Zhenyuan era (785–804) in the Tang dynasty, poet and government official Bai Juyi was appointed the governor of Hangzhou. Already an accomplished and famous poet, his deeds at Hangzhou made him a great governor. He realized that the farmland nearby depended on the water of West Lake, but due to the negligence of previous governors, the old dyke had collapsed, and the lake so dried out that the local farmers were suffering from severe drought. He ordered the construction of a stronger and taller dyke, with a dam to control the flow of water, providing water for irrigation and mitigating the drought problem. The livelihood of local people of Hangzhou improved over the following years. Bai Juyi used his leisure time to enjoy the beauty of West Lake, visiting the lake almost every day. He ordered the construction of a causeway to allow crossing part of the lake on foot, instead of requiring the services of a boat. A causeway, the Baisha Causeway, is now commonly referred to as Bai Causeway (白堤) in Bai Juyi's honour, but the original Bai Causeway no longer exists.

Бес әулет

Ханчжоу қаласының даму тарихындағы ең маңызды дәуірлер – Вюйе патшалығы (907–960 жж.) және Оңтүстік Сун әулеті Батыс көлге зор әсер етті. Батыс көлдің толыққанды дамуы мен негізгі жоспары осы екі дәуірде қалыптасты. Бес әулет және Он патшалық кезеңінде Вюйе патшалығы Ханчжоу қаласын астана етіп белгіледі. Бұл жағалау аймақтарына тасымалды жеңілдетіп, Жапония және Корея сияқты шетелдермен сауданы дамытуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Вюйе патшалығының билеушілері буддизмді құрметтеді және көл маңында көптеген ғибадатханалар, пагодалар, қасиетті орындар мен үңгірлер салды. Олар Лингьин ғибадатханасын кеңейтіп, Жаоцин ғибадатханасын, Цзинцзи ғибадатханасын, Лиань ғибадатханасын, Лиутоң ғибадатханасын және Таогуан ғибадатханасын салды. Сонымен қатар Баочу пагодасын, Люхэ пагодасын, Лейфенг пагодасын және Ақ пагоданы тұрғызды. Осының нәтижесінде аймақ "Буддалар елі" деп аталып кетті. Лингьин ғибадатханасы, Тяньчжу ғибадатханасы және Цянтаңның тасқыны сол кездегі ең танымал көрікті орындар еді. Геологиялық ерекшеліктеріне байланысты Батыс көлде шөкпелер жылдам жиналды, сондықтан көлді тазалау тұрақты күтімге айналды. Осылайша, 927 жылы Вюйе патшасы Цян Лю 1000 адамнан тұратын көлді тазартатын әскер құрып, шөп шабу және көлдің тереңдігін арттыру арқылы көлдің суын сақтап қалды.

Сун әулеті (Солтүстік және Оңтүстік әндері)

Көктемнің әдемі желдері Батыс көліне қайта оралды. Көктемгі сулар тым мөлдір және жасыл, олар жаңа боялғандай көрінеді. Иістің бұлттары көзге елестете алмайтындай тәтті. Шығыстан соққан жұмсақ желде гүл жапырақтары күріш дәндері сияқты төгіледі. — Ouyang Xiu (1007–1072), «Батыс көліндегі көктем күні» шығармасынан үзінді.

"The lovely Spring breeze has comeBack to the Lake of the West. The Spring waters are so clear andGreen they might be freshly painted. The clouds of perfume are sweeterThan can be imagined. In theGentle East wind the petalsFall like grains of rice. "—Ouyang Xiu (1007–1072), excerpts from Spring Day on West Lake
Over one hundred years later, at the beginning of the Song dynasty's Yuanyou era (1086–1094), another great poet, Su Shi (also known as Su Dongpo), came to Hangzhou to serve as its governor. At that time, the farmers suffered greatly drought again, due to overgrowth of the weeds at the bottom of the lake clogging the irrigation ducts. He ordered dredging of the lake and piled up all the mud into another causeway, in the style of Bai Causeway, but much wider and nearly three times as long: he also planted willow trees along its banks. This causeway was later named after him as the "Su Causeway". There are six bridges along the Su Causeway (蘇堤), and they are called separately Yingbo (映波), Suolan (锁澜), Wangshan (望山), Yadi (压堤), Dongpu (东浦), and Kuahong (跨虹) Bridge, which all symbolize the characteristics of the bridge itself and also expose the structural beauty and its colorful connotation. "Dawn on the Su Causeway in Spring 蘇堤春曉" is one of the attractions. Wu Zimu described the extravagance in his "Mengliang lu" (Dreaming Over a Bowl of Millet) (夢粱錄), "The life in Lin'an is luxurious in all seasons, full of delight and appreciation with no idle days. In the west there is a lovely lake with arresting scenes, and in the east the river tides are spectacular. Both are miracles." Besides pilgrims, the tourists in Hangzhou included envoys of foreign countries, businessmen, monks and scholar candidates of the imperial examination. The beauty of West Lake started to gain wide reputation. In those days, boating on the lake was a popular entertainment. According to records, there were hundreds of boats in the West Lake. All were delicately built, with exquisite carving and decorations, and glided gracefully on the water. Poet Lin Sheng vividly described the ostentation in his poem "On a hotel wall in Lin'an". In addition, poet Yang Wanli also acclaimed the engaging scenery of West Lake in the poem "Coming out of Jingci Temple at dawn to see Lin Zifang off", which greatly show how thriving this metropolis was at that time and how yearning it was for people at that time. The renowned painter Muqi Fachang came here and refounded the abandoned monastery Liutong Temple in 1215.

Бір жүз жылдан астам соң, Сунь әулетінің Юанью дәуірінің басында (1086–1094), тағы бір ұлы ақын Су Ши (сонымен қатар Су Донгпо деп те аталады) Ханчжоуға губернатор болып келді. Сол кезде шаруалар қайтадан қатты құрғақшылыққа ұшырады, себебі көлдің түбіндегі арамшөптер суарналарды бітеп тастады. Ол көлді қаздырып, барлық лайды тағы бір жолға жинады, ол Бай жолының стилінде болды, бірақ әлдеқайда кең және үш есе ұзын. Ол сондай-ақ жағалауына жалбыз ағаштарын отырғызды. Бұл жол кейіннен оның есімімен «Су жолы» деп аталды. Су жолының бойында алты көпір орналасқан: олар Yingbo (映波), Suolan (锁澜), Wangshan (望山), Yadi (压堤), Dongpu (东浦) және Kuahong (跨虹) көпірлері деп аталады. Олардың барлығы көпірдің өзіндік ерекшеліктерін көрсетеді, сонымен қатар оның құрылымдық сұлулығы мен алуан түсті мағынасын ашады. «Су жолындағы көктем таңы 蘇堤春曉» – танымал көрікті жерлердің бірі. Wu Zimu өзінің «Менлиан лу» (Мерейлі арман) (夢粱錄) атты еңбегінде былай деп жазды: «Линаньдегі өмір барлық мезгілде сән-салтанатқа толы, бос күндерсіз қуаныш пен ризашылыққа толы. Батысында көрікті көл, ал шығысында өзеннің таңғажайып ағысы бар. Екеуі де керемет құбылыс». Паломниктермен қатар, Ханчжоуға шетелдік елшілер, саудагерлер, монахтар және императорлық емтиханға үміткер ғалымдар да келді. Батыс көлінің сұлулығы кеңінен танылды. Сол кезде көлде қайықпен жүзу танымал ойын-сауыққа айналды. Күнделікті жазбаларға сәйкес, Батыс көлінде жүздеген қайық болған. Олардың барлығы да әсем жасалған, құнды өрнектермен безендірілген және су бетінде грациямен сырғып өткен. Ақын Lin Sheng «Линаньдағы қонақ үй қабырғасында» атты өлеңінде осының бәрін көрнекті суреттеген. Сонымен қатар, ақын Yang Wanli «Цзиньцзи ғибадатханасынан таңертең шығып, Lin Zifang-ты шығарып салу» атты өлеңінде Батыс көлінің тартымды көрінісін мақтаған, бұл сол кездегі мегаполистің гүлденуін және адамдардың оған деген құштарлығын көрсетеді. Атақты суретші Muqi Fachang 1215 жылы мұнда келіп, тасталған Лиутонг ғибадатханасын қайта жаңғыртты.

Юань әулеті

Көлдің тыныш суын жасыл таулар әр жағынан қоршап тұр. Мұнда-мына жерде алтын және көк түстердегі павильондар мен мұнаралар көтеріліп тұр. Бұл суретші салған картина деуге болады. Тек шығысқа қарай, төбелер жоқ болғандықтан, жер кең жайылып, онда мың шатырдың жарқыраған, балық қабығындай жылтыраған түрлі-түсті плиткалары көзге шалынады. — 1250–1276 ж. Моңғол шапқыншылығының алдындағы Қытайдағы күнделікті өмірден.

Юань әулеті кезінде Батыс көлі әлеуметтік жағынан гүлдене берді, халқы ән-күй мен биге құштарлықпен толы болды. «Юань кітабының» 23-томында Жида дәуірінің 2-жылы (1309) былай делінген: «Ханчжоу, Цзян Чже аймағында жарты жылдың ішінде 1200-ден астам шетелдік қонақ болды. Сангу және Баохэдинг атты шетелдіктер арыстан, пантера, қарға және соқұр әкелді. Олар 27 күн бойы қонақтап кетті. Адамдар мен жануарлар 1300 джиннен астам ет жеді». Түркістан және Батыс Еуропа елдерінен Ханчжоуға саяхатшылар мен кәсіпкерлердің саны артып келеді. Олардың ең танымал өкілі – венециялық саяхаткер Марко Поло. Ол өзінің саяхат жазбаларында Ханчжоуды «дүниедегі ең сұлу аспан қаласы» деп жоғары бағалады. Юань әулетінің соңында Оңтүстік Сун әулетінің «Батыс көлінің он керемет жеріне» қоса «Цяньтанның он керемет жері» де пайда болды, бұл туризм аясын кеңейтті. Құбылай хан билік еткен кезеңде көлдің түбі тазартылып, «жануарларды босату тоғаны» (放生池) деп аталды. Көлдің бір бөлігі біртіндеп өнімді жерге айналды. Юань әулетінің соңында Батыс көліне үкімет тарапынан назар жетпеді, байлар мен ақсүйектер су айдындарын қоршап алғандықтан, көлдің аумағы құлдырап, батпаққа айналды.

Мин әулеті

Юань династиясының соңғы кезеңінде және Мин династиясының басында адамдар Оңтүстік Сун династиясының құлдырауын Батыс көлге байланыстырды, себебі жоғары топ пен императорлар көлдің көркемдігіне ләззаттанып, әуен мен шарапқа берілді. Сондықтан, халық пен билік осы жағдайдың қайталануын болдырмау үшін, көлді тазалауға және гүлденуіне мұңдық танытпады. Бірақ, кейін Мин әулетінің Хуанде және Чжэнтун дәуірлерінде (1426–1449 жж.) Ханчжоу қайтадан өркендеуді бастады. Одан кейін жергілікті билік Батыс көлді тығыз бақылауға алды. Хунчжи дәуірінің 16-шы жылы (кейбір деректерде Чжэнде дәуірінің 3-ші жылы деп көрсетіледі), сол кездегі губернатор Ян Меньин (楊孟瑛), арнайы өкіл Цзюй Лянның (車粱) қолдауымен, жергілікті байлардың қарсылығына қарамастан, көлді тереңдетуге рұқсат алды. Бұл жоба Инженерлік бөлімнен қаржыландырылды. «Батыс көлге саяхат жолдары» (西湖游覽志) кітабында: «Жұмыс ақпан айында басталды. 152 күнге созылып, 6,700,000 адам жұмыстандырылды, 23,607 күміс таңға жұмсалды және 3,481 га заңсыз жерлер тазаланды. Осылайша Батыс көл Тан және Сун дәуірлеріндегі сұлулығына қайта келтірілді» делінген. Тереңдету жұмысы Су тас жолының батысынан Хунчун көпіріне және Мао Цзя Буға дейін су бетін кеңейтті. Қазбадан алынған лай Су тас жолын кеңейтуге, сондай-ақ ішкі көлдің батысындағы «Янгун тас жолы» (楊公堤) деп аталатын ұзын тас жолын салуға пайдаланылды. Мин және Цин династияларында Батыс көл бірнеше рет тереңдетілді. Қазбадан шығарылған лайдан көлде екі арал жасалды: «Хусин аралы» және «Сяо Ин Чжоу». 1607 жылы Цяньтан округінің губернаторы Ниэ Синьтан (聶心湯), «Сяо Ин Чжоу» аралының Фаншэн тоғанының сыртында оңтүстіктен батысқа қарай дөңгелек тас жол салды, нәтижесінде «Аралда көл, көлде арал» деген ерекше көрініс пайда болды. 1611 жылы Ян Ванли сыртқы жағалауды салдырды, ал жоба 1620 жылы толық аяқталды. Көлдің сыртында «Айды шағылыстыратын үш тоған» деп аталатын үш кішкентай тас пагода орнатылды, олар көбінесе Сяо Ин аралының атына айналды.

In the later Yuan Dynasty and beginning of the Ming Dynasty, people attributed the collapse of the Southern Song Dynasty to the West Lake, because the upper class and emperors indulge themselves into the melody and wine with the sceneries of the lake. Therefore, people and the govern's did not want to make it clean and thriving in case that this kind of thing happened again. But later in the Ming dynasty, Hangzhou began to restore its prosperity in the Xuande and Zhengtong eras (1426–1449). Then, the local government kept a close watch on West Lake. In the 16th year of the Hongzhi era (one source suggests it was the 3rd year of the Zhengde era) the then governor Yang Mengying (楊孟瑛), with the support of special envoy Ju Liang (車粱), obtained approval to dredge the lake, despite much resistance from local magnates. This project was funded by the Engineering Department. The West Lake Visit Guide (西湖游覽志) recorded, "The work commenced in February It took 152 days, and 6,700,000 men at a cost of 23,607 silver taels, and the removal of 3,481 acres of illegal fields Thus, West Lake was restored to its image in the Tang and Song dynasties." The dredging project extended the water surface from west of Su Causeway to Hongchun Bridge and Mao Jia Bu. The excavated silt was used to broaden Su Causeway, and also used to build a long causeway in western Inside Lake, called "Yanggong Causeway" (楊公堤). Both in the Ming and Qing dynasties, West Lake was dredged several times. The silt dug up was heaped to form two islands in the lake, "Huxin Island" and "Xiao Ying Zhou". In 1607, the governor of Qiantang County, Nie Xintang (聶心湯), constructed a circular causeway from south to west outside the Fangsheng Pond of the island "Xiao Ying Zhou", which resulted in a unique view of "Island in Lake, Lake in Island". In 1611, Yang Wanli subsequently built the outer bank, and the whole plot was realized by 1620. Outside the pond were erect three small stony pagodas, called "Three Ponds (or Pools) Mirroring the Moon" , which often give also their name to the Xiao Ying island.

Цин әулеті

Цинь әулетінің Канси және Цянлон императорлары Оңтүстік Қытайды аралап, Ханчжоу қаласына бірнеше рет тоқтады, бұл Батыс көлінің жаңаруы мен қалпына келтірілу процесін жеделдетті. Канси императоры Ханчжоуға бес рет сапар шекті және Оңтүстік Сун әулеті таңдаған "Батыс көлінің он көрнекті орнының" аттарын жазды. Жергілікті билеуші императордың қолжазбаларын стелаларға түсіріп, үстіне павильондар салдырды. Осыдан кейін "Екі шыңның бұлтты тесіп тұруы" және "Күзгі тыныш көлдегі ай" сияқты көріністердің орны бекітілді. Юнчжэн императорының тұсында "Батыс көлінің он сегіз көрнекті орны" жаңа атауға ие болып, туризм ресурстары молайды. Цянлон императоры Ханчжоуға алты рет барып, өлеңдер жазып, "Он көрнекті орынға" арналған стелалар орнатты. Ол сондай-ақ "Аждаһа құдығының сегіз көрнекті орнына" ат қойып, алыс жатқан Аждаһа құдығы (Лунцзин) аймағының таулы ландшафтына даңқ әкелді. Цянлун дәуірінде Ханчжоудың екі тумасы, ағайынды Ку Хао мен Ку Хан "Көлдер мен төбелерге бір көзбен қарау" атты кітапты бірлесіп жазды, онда Батыс көлі маңындағы 1016 туристік орын тіркелді. Бұл Ханчжоудағы ең ерте саяхатшылар нұсқауы. Юнчжэн императорының тұсында Батыс көлінің су жазы 7,54 шаршы километрді құрады, бірақ одан да көп аймақтар саяз болды. Ауқымды қазба жұмыстарының нәтижесінде көл аймағы қазіргі Сишань жолының батысынан Хунчун көпірі, Маоцзя Бу, Қабылан тоғаны және Чишань Бу маңына дейін кеңейді. Юнчжэн дәуірінің бесінші жылы Чжэцзян провинциясының губернаторы және Цензорлар кеңесінің оң жақ вице-директоры Ли Вэй көлді қазуға 42 742 күміс таль жұмсады. Суды сақтау және көлдің шөгіндісін тазарту үшін Цинша портында, Чишань Буда, Цзинцзя төбесінде және Маоцзя Буда тас бөгеттер салдырды. 1800 жылы Чжэцзян провинциясының губернаторы Ян Цзянь (顏檢) Батыс көліндегі гидротехникалық жобаны қолдау үшін императорлық сарайға өтініш жасады. Жобаны Чжэцзян провинциясының губернаторы Руан Юань қадағалады, ол қазылған шөгінділерді үйіп, оны "Руан Гун Дуны" деп атады. Осы кезде Батыс көлінің қазіргі конфигурациясы қалыптасты. 1864 жылы Батыс көлінің қазба жұмыстарын басқару бюросы құрылды, ал директорлыққа Цянтаңдық Дин Бин тағайындалды.

The Kangxi and Qianlong emperors of the Qing dynasty toured South China and stopping by Hangzhou many times; which helped to expedite the revamping and rehabilitation of West Lake. The Kangxi Emperor visited Hangzhou five times, and wrote the names of "Ten Scenic Spots of West Lake" selected in the Southern Song dynasty. The local governor then inscribed the emperor's handwriting onto stelae and built pavilions over them. Thereafter those scenes such as "Two Peaks Piercing the Clouds" and "Moon over the Peaceful Lake in Autumn" acquired fixed locations for appreciation. During the reign of the Yongzheng Emperor, "Eighteen Scenic Sites of West Lake" had developed into a new nomenclature together with enriched tourism resources. The Qianlong Emperor visited Hangzhou six times, composing poems as well as erecting stelae for the "Ten Scenic Spots". He also wrote names for "Eight Scenic Spots of Dragon Well", bringing renown to the mountainous scenery of remote the Dragon Well region (Longjing). In the Qianlong era, two Hangzhou natives, brothers Qu Hao and Qu Han, co authored a book called "A Glance at Lakes and Hills", recording as many as 1,016 tourist spots around West Lake. This is the earliest known travel guide in Hangzhou. During the reign of the Yongzheng Emperor, West Lake still preserved a water area of 7.54 square kilometers, but more than were shoals. Due to extensive dredging projects, the lake area spread beyond the west of now Xishan Road to the neighborhood of Hongchun Bridge, Maojia Bu, Turtle Pond, and Chishan Bu. In the fifth year of the Yongzheng era, the governor of Zhejiang and Right Vice Director of the Court of Censors, Li Wei, spent 42,742 silver taels to dredge the lake. He built stone weirs in Jinsha Harbor, Chishan Bu, Jingjia Hill and Maojia Bu in order to store water and to flush out the lake silt. In 1800, Yan Jian (顏檢), the governor of Zhejiang, beseeched the imperial court to support a hydraulic project in West Lake. The project was supervised by the governor of Zhejiang, Ruan Yuan, who had the excavated silt piled into a mound, which was then named "Ruan Gong Dun" By then, the modern configuration of West Lake was determined. In 1864, the West Lake Dredging Bureau was founded, and a Qiantang native, Ding Bin, was appointed as director.

Республика дәуірі мен XX ғасырдың соңы

Цин әулетінің соңынан бастап республика дәуіріне дейін Шанхай-Ханчжоу-Нинбо және Чжэцзян-Цзянси теміржолдары, сондай-ақ Ханчжоу-Шанхай, Ханчжоу-Нанкин және Ханчжоу-Нинбо автомобиль жолдары салынды. Көліктің жақсаруы Ханчжоудың туризм индустриясының дамуына көмектесті. Дәстүрлі паломниктерден бөлек, Шанхай мен Нанкин сияқты ішкі қалалардан, сондай-ақ Еуропа, Америка Құрама Штаттары және Жапониядан саяхатшылардың саны арта түсті. "Ханчжоу үкіметінің 10 жылдығына арналған арнайы ескерткіш басылымында" 1930 жылдан 1936 жылға дейін Ханчжоуға 32 845 турист келгені жазылған. Республика дәуірінде Ханчжоудың туристік ресурстары молайды, себебі Батыс көлінің маңында көрікті жерлер мен мәдени ескерткіштер үнемі қосылып отырды. Үкімет Цин әулетінің сарайының императорлық бағын Жалғыздық төбесіндегі саябаққа айналдырды. 1927 жылы саябақ "Чжуншань паркі" немесе "Сунь Ятсен паркі" деп аталды. Саябақтың сол жағында Чжэцзян әскері Цзиньлинды басып алғанда қаза тапқандарды құрметтеу үшін Чжэцзян шейіттерінің ескерткіші салынды. Сонымен қатар, Сюй Силин мен Цю Цзиньге арналған қабірлер Силин көпірінің жанында салынды. 1917 жылы Линъин ғибадатханасындағы Дабэй павильоны салынды, ал Юэ Ван ғибадатханасы мен Юэ Фэйдің қабірі бірнеше рет жаңартылды. 1923 жылдан 1931 жылға дейін Хуанлундун салынды. 1923-1924 жылдары ұзақ уақыттан бері қараусыз қалған Цян патша ғибадатханасы қайта жаңартылып, баққа айналдырылды. 1933 жылы Баочу пагодасы қайта жаңғыртылды. Ханчжоудағы саябақтардың құрылысы республикалық дәуірде Лейксайд паркімен басталды. 1912 жылы Чжэцзянның әскери үкіметі Циантанг қақпасынан Юнцзин қақпасына дейінгі қала қабырғаларын, сондай-ақ тулар бекінісін қиратты және көл жағасында Хубин көшесін салды. Көлден 20 метр қашықтықта бөгеттер орнатылып, гүлдер мен ағаштар отырғызылды. Бұл аймақ "Лейксайд паркі" деп аталды, ол шамамен бір қытай миліне созылып, бес саябаққа бөлінді: біріншіден бесіншіге дейін. 1930 жылдың көктемінде қалалық үкімет Чаншэн көшесінің солтүстігінен Циантанг қақпасына дейін көлден қазылған құммен 21 му жерді толтырып, Алтыншы саябақты құрды. 1928 жылдан 1933 жылға дейін Чжэцзян провинциялық үкіметі үшінші, екінші және бесінші саябақтардың іргетастарында тиісінше "Чэнь Инши мүсіні", "Солтүстік жорық шейітінің ескерткіш мұнарасы" және "Сонху шайқасындағы 88-ші дивизия шейіттерінің ескерткіш стеласы" орнатты. Лефенг пагодасы негізіне тым көп қазба жұмыстары жүргізілгеннен кейін, шамамен мың жылға жуық уақыттан кейін 1924 жылдың 25 қыркүйегінде күрт құлады. Бұл жаңалық бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Лу Сюнь "Лефенг пагодасының құлауына пікір" және "Лефенг пагодасының құлауына екінші пікір" атты мақалалар жазып, осы оқиғаға өз бағасын берді. Лефенг пагодасының құлауы "Батыс көлінің он көрінісінің" бірі – "Күн батып жатқан Лефенг пагодасы" (雷峰夕照) көрінісіне де соңғы нүкте болды. 1929 жылдың 6 маусымынан 20 қазанына дейін Чжэцзян үкіметі алғашқы "Батыс көл көрмесін" өткізді, оған барлығы 20 миллионнан астам адам қатысты. Батыс көл көрмесінің орны көл жағалауындағы Брокен көпір, Жалғыздық төбе, Юэ Ван ғибадатханасы және Солтүстік төбе сияқты жерлерде орналасты. Көрменің басты мақсаты – ұлттық өнімдерді насихаттау және кәсіпорындарды қолдау болды. Бүкіл елден келген 1000-нан астам делегаттар тобынан басқа, Америка, Жапония, Ұлыбритания, Индонезия және басқа да елдерден келген делегаттар да қатысты. Бұл республика дәуірінде Ханчжоудағы ең ірі және ең ұзақ көрме болды. 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін Ханчжоу туризм үшін ең бірінші ашылған орындардың бірі болды. Қалалық билік көлдің айналасындағы таулы аймақты сақтап, көптеген ағаштар отырғызды. Сонымен қатар, Батыс көлінің суы кеңінен қазылды. Батыс көлдің табиғаты аймағында жаңа ботаникалық бақ және гүл бақшасы ашылды. Гүл тоғанында балықтарды көру (花港觀魚) және Саздардағы ән шырқаған (柳浪聞鶯) саябақтары салынды. Балықтарды көру орны және Юнцзин паркі қайта жаңғыртылды. Линъин ғибадатханасы, Цзинцзи ғибадатханасы, Юэ Ван ғибадатханасы, Айды айналайтын үш тоған (三潭印月), көл жүрегі павильоны және басқа да орындар жаңартылды. Сонымен қатар, Батыс Хуанху жолы (Сишань жолы), Лонгжин жолы және Цюси жолы жаңадан салынды. 1959 жылы Ханчжоудың Батыс көліне 1400 шетелдік турист, Гонконг пен Макаодан 2300 турист және бес миллионнан астам отандық қонақ келді. Мәдени төңкеріс кезінде Лиутун ғибадатханасы мен тағы бір ғибадатхана қиратылды. Мәдени төңкерістен кейін Батыс көлге келушілер саны қайта артты. 1978 жылы ол шетелден және Гонконгтан келген 53 000 турист, сондай-ақ шамамен алты миллион отандық саяхатшыны қабылдады. 1983 жылдың мамырында мемлекеттік кеңес Ханчжоуды "Танымал тарихи және мәдени қала" және "Ұлттық маңызы бар көрікті туристік қала" деп атады. 1984 жылдың қыркүйегінде мемлекеттік кеңестің атқарушы кеңсесі Ханчжоудың Оңтүстік-Шығыс Қытайдың туристік орталығына және бірінші сыныпты халықаралық көрікті туристік қалаға айналуын тапсырды. Осыдан кейін Ханчжоу үкіметі Линъин ғибадатханасын, Тяньчжу ғибадатханасын, Цзинцзи ғибадатханасын, Юэ Ван ғибадатханасын, Дачэн залын, "Он көрініс" стеласының павильондарын және басқа да ескерткіштерді қайта жаңғыртты. Галоптайтын жолбарыс бұлағы сияқты курорттар кеңейтілді. Иілген аула және жазғы лотос тоғаны (曲院風荷) паркі құрылды. Жаңа "Лин төбесіндегі шабдалы гүлдерін табу" (靈峰探梅) атты жаңа орын ашылды. Хуанлундун және Руангундун жерлерінде халықтық мерекелер өткізілді. Көңіл көтеру үшін түнгі бақтар мен музыкалық түнгі базарлар ашылды. 1949 жылы Батыс көлінің шөгіндісі күрт өсті, орташа тереңдігі бар болғаны 0,55 метрді құрады және сыйымдылығы 4 миллион куб метрді ғана құрады. Батпақты шөптер көл төсегін жапқандықтан үлкен қайықтар белгілі бір арналар арқылы ғана өте алатын болды. 1950 жылы үкімет Батыс көлін қазуды ұлттық инвестициялық жоба ретінде қарастырды. Ханчжоу 1951 жылы Батыс көлді қазу жобасын бастады, шөгіндіні толықтай қазып шығарды. 1954 жылға қарай барлық жұмыстар механикаландырылды. Жоба 1959 жылы аяқталды. Нәтижесінде, орташа тереңдік 1,808 метрге жетті, ең терең жері 2,6 метрді құрады. Сыйымдылық 10 271 900 куб метрге дейін өсті. Шөгінді айналасындағы 18 тоғанды толтыруға пайдаланылды, оның ішінде Чжаоцин ғибадатханасы және Цинбо паркі де бар. Алайда, кейіннен көл төсегіндегі эрозия мен шөгінді салдарынан су тереңдігі 1,47 метрге дейін төмендеді. Сондықтан үкімет 1976 жылы көлді қайта қазу үшін екі миллион юань инвестициялады. 1980 жылға қарай тереңдік 1,5 метрге дейін артты. Қазу жұмыстарынан басқа, қалалық үкімет көл жағасын да нығайтты, нәтижесінде жалпы ұзындығы 29 800 метр болатын жағалау құрылды. Бұл Батыс көлі тарихындағы ең ірі жағалау нығайту жобасы болды. Жобамен бірге Лейксайд паркі, Чжуншань паркі, Юэ Фэйдің қабірі және Су бөгетінің екі жағында 10-нан астам қайық тоқтау орындары жаңартылды немесе жаңадан салынды. Батыс көл су тарту жобасы 1985 жылдың 1 ақпанында іске қосылды. Жоба Циантанг өзенінің Жакоу бөлігінде сорғы құрылғысын орнатып, көлдің жалпы сыйымдылығының үштен біріне тең, күніне 300 000 куб метр су тартты. Нәтижесінде, көл суының мөлдірлігі 5-7 см-ге артты. Басқа жағынан, көл бойындағы канализацияны ұстау жобасы 1978 жылы басталды және 1981 жылы аяқталды. Ол оңтүстік, батыс және солтүстік деп үш тармаққа бөлінді, 17 километрден астам канализациялық туннельдер салынды және 10 сорғы станциясымен жабдықталды. 1984 жылы Ханчжоу Дэйлі газеті және тағы бес ұйым "Батыс көлінің жаңа он көрінісін" дауыс беру арқылы анықтады. Таңдалған жаңа көріністер: Бамбуқ тоғайдағы бұлттар жолы (雲棲竹徑), Тоғыз ағыстағы тұманды ағаштар (九溪煙樹), Галоптайтын жолбарыс бұлағындағы армандар (虎跑夢泉), Жасыл киімделген Сары дракон үңкірі (黃龍吐翠), Манжуэлон ауылындағы тәтті османт гүлінің жаңбыры (滿隴桂雨), Жеміс ағаштарының үстінен асығысқан бұлттар (玉皇飛雲), Дракон құдығынан шай сұрау (龍井問茶), Құнды тас төбесі гүлдейтін қызғылт бұлтта (宝石山浮雲).

From the end of the Qing dynasty to the Republican era, the Shanghai–Hangzhou–Ningbo and the Zhejiang–Jiangxi railways as well as the Hangzhou–Shanghai, Hangzhou–Nanjing, and Hangzhou–Ningbo highways were built. This facilitation of transportation encouraged the development of Hangzhou's tourism industry. Besides traditional pilgrims, more and more travelers came from domestic cities like Shanghai and Nanjing as well as from Europe, the United States and Japan. "The special memorial edition of Hangzhou government 10th anniversary" says, from 1930 to 1936, the recorded tourists to Hangzhou were counted to 32,845. Hangzhou's tourism resources became more abundant in the Republican era, as scenic spots and cultural relics were steadily added around West Lake. The government converted the imperial garden of the imperial palace remaining from the Qing dynasty into a park, on Solitary Hill. In 1927, the park was renamed "Zhongshan Park" or "Sun Yat sen Park". On the left side of the park, the Zhejiang Martyrs' Memorial was built, honoring those deceased when the Zhejiang army captured Jinling. In addition, tombs for Xu Xilin and Qiu Jin were constructed near Xiling Bridge. In 1917, the Dabei Pavilion in Lingyin Temple was erected, and the Yue Wang Temple and Yue Fei's tomb were renovated several times. From 1923 to 1931, the Huanglong Dong was built. From 1923 to 1924, the deserted Qian King Temple was renovated and converted to a garden. In 1933, the leaning Baochu Pagoda was revamped. The construction of parks in Hangzhou started with Lakeside Park in the Republican era. In 1912, the military government of Zhejiang demolished the city walls from Qiantang Gate to Yongjin Gate as well as the fortress of banners, and built Hubing Rd along the lakeside. Hurdles were put up 20 meters from the lake and flowers and trees were planted. The area was called "Lakeside Park", covering around one Chinese mile and was divided into five parks, first to fifth. In the spring of 1930, the city government paved a land of around 21 mu with mud dredged out of the lake from north of Changsheng Rd to Qiantang Gate, and founded Sixth Park. From 1928 to 1933, Zhejiang's provincial government erected "Chen Yingshi Statue", "North Expedition Martyr Memorial Tower" and "Martyrs of 88 Division in Songhu Campaign Memorial Stela" at the piers of Third Park, Second Park and Fifth Park, respectively. Due to continuous digging by stealth on its base, Leifeng Pagoda, after lasting nearly a thousand years, collapsed suddenly on September 25, 1924. It was shocking news in media. Lu Xun purposely wrote "Comment on the Collapse of Leifeng Pagoda" and "Second Comment on the Collapse of Leifeng Pagoda", making a remark on this incident. The fall of Leifeng Pagoda also put an end to one of "Ten Scenes of West Lake", "Leifeng Pagoda in the Sunset" (雷峰夕照). From June 6 to October 20, 1929, the government of Zhejiang hosted the first "West Lake Expo", and total participants numbered over 20 million. The location of West Lake Expo was set at areas around the lakeside, such as Broken Bridge, Solitary Hill, Yue Wang Temple, and North Hill. The primary purpose of the expo was to promote national products and encourage enterprises. Besides over 1,000 delegate groups from nationwide, involved included delegates from America, Japan, Britain, Indonesia and other countries. It was the largest and longest pageant in Hangzhou during the Republican era. After the establishment of the People's Republic of China in 1949, Hangzhou was among the first places opened to tourism. The city government preserved the mountain area around the lake and planted a large number of trees. Meanwhile, West Lake was extensively dredged. Within West Lake scenery zone, a new botanical garden and flower garden was opened. Fish Viewing at the Flower Pond (花港觀魚) park, and Orioles Singing in the Willows (柳浪聞鶯) park were constructed. Fish Viewing at the Jade Springs and Yongjin Park were rebuilt. Lingyin Temple, Jingci Temple, Yue Wang Temple, Three Ponds Mirroring the Moon (三潭印月), Lake heart Pavilion and other spots were renovated. In addition, West Huanhu Rd (Xishan Rd), Longjin Rd and Jiuxi Rd were newly built. In 1959, West Lake of Hangzhou received over 1,400 foreign tourists, over 2,300 tourists from Hong Kong and Macao and over five million domestic visitors. During the Cultural Revolution Liutong Temple and another temple were destroyed. After the Cultural Revolution, the number of tourists to West Lake increased again. In 1978, it received 53,000 tourists from overseas and Hong Kong and Macao combined, in addition to about six million domestic travelers. In May 1983, the state council named Hangzhou "Famed Historical and Cultural City" and "National Key Scenic Tourism City". In September 1984, the executive office of state council instructed that Hangzhou evolve to the tourism center of Southeast China and a first class international scenic tourism city. Thereafter Hangzhou government refurbished Lingyin Temple, Tianzhu Temple, Jingci Temple, Yue Wang Temple, Dacheng Hall, stela pavilions of "Ten Scenes" and other relics. Resorts such as Galloping Tiger Spring were expanded. Curved Yard and Lotus Pool in Summer (曲院風荷) park was founded. New spot "Exploring Plum Blossoms at Ling Peak" (靈峰探梅) was opened. Archaizing carnivals were held in Huanglong Dong and Ruangong Dun. There were also night gardens and music night markets for amusement. In 1949, West Lake silted up, with average depth of merely 0.55 meters and capacity only 4 million cubic meters. Marshy weeds blanketed the lake bed so that large boat could only make their ways through specific channels. In 1950, the government listed West Lake dredging as a national investment project. Hangzhou launched the West Lake Dredging Project in 1951 to excavate the silt thoroughly. By 1954, all the work had been mechanized. The project concluded in 1959. As a result, the achieved average depth was 1.808 meters with nadir of 2.6 meters. The capacity elevated to 10,271,900 cubic meters. The silt was used to fill 18 ponds or lacunae in surrounding areas including Zhaoqing Temple and Qingbo Park. However, because of the erosion and sediment on lake bed afterward, the depth of the water lessened to 1.47 meters. The government thus invested two million yuan in 1976 to dredge the lake again. By 1980, the depth increased to 1.5 meters. Besides dredging work, the city government substantially fortified the lake shore, resulting in a bank of total length of 29,800 meters. That was the largest bank enhancement project in the history of West Lake. Along with the project, more than 10 piers for mooring the boats were renovated or newly built in Lakeside Park, Zhongshan Park, Yue Fei's tomb and both sides of Su Causeway. The West Lake Diversion Project was inaugurated on 1 February 1985. The project built a pump at Zhakou section of Qiantang River, and drew 300,000 cubic meters of water daily, equivalent to one thirty third of total capacity of the lake. As a consequence, the lake's water body transparency was increased by 5 to 7 cm. Other the other hand, The lake wide sewage interception project was launched in 1978, and was finished in 1981. It was divided into three branches, southern, western and northern, buried sewage tunnels of over 17 kilometers, and was equipped with 10 pumping stations. In 1984, five organizations including Hangzhou Daily newspaper sponsored voting for the "New Ten Scenes in West Lake". The elected new scenes are Cloud Sustained Path in a Bamboo Grove (雲棲竹徑), Misty Trees by Nine Streams (九溪煙樹), Dreams at Galloping Tiger Spring (虎跑夢泉), Yellow Dragon Cave Dressed in Green (黃龍吐翠), Sweet Osmanthus Rain at Manjuelong Village (滿隴桂雨), Clouds Scurrying over Jade Emperor Hill (玉皇飛雲), Inquiring about Tea at Dragon Well (龍井問茶), Precious Stone Hill Floating in Rosy Clouds (寶石流霞), Heavenly Wind over Wushan Hill (吳山天風), and Ruan's Mound Encircled by Greenness (阮墩環碧). While embracing both exquisite natural beauty and abundant cultural deposits, West Lake of Hangzhou was among the first "National Key Scenic Tourist Resorts" in 1982, and elected one of "Ten Chinese Scenic Sites" in 1985. After 71 years, the West Lake Expo was launched in Xi Hu in 2000. The new exhibition was held from October 20 to November 10, attracting 1,400,000 tourists domestic and overseas. The tourism industry brought in 1.12 billion RMB. The Expo greatly enhanced the reputation of West Lake domestically and internationally. Thereafter the West Lake Expo was made a conventional annual celebration. Images of the West Lake have appeared various times on Chinese currency. The picture of "Three Ponds Mirroring the Moon" was printed on the backs of both the foreign exchange certificate one yuan bill issued by the government in 1979 and the fifth version of RMB one yuan bill issued in 2004.

Әдеби шығармалары

Ғасырлар бойы Батыс көлінің сұлулығы мен мәдениеті көптеген зиялыларды қызықтырды, олар көлді сипаттайтын әдебиет және поэзия туындыларын қалдырды. Мысалы, "Батыс көліндегі арман" және "Көл-тау энциклопедиясы" кітаптарында Батыс көл және ежелгі Ханчжоудың көптеген тарихи оқиғалары жазылған. Бай Цзюйи, Су Ши, Сюй Чжимо және Ху Ши сияқты ақындар Батыс көлі туралы көптеген өлеңдер жазды. "Ақ Илан" атты қытай жұмбағы да Ханчжоудағы Батыс көлінде орын алады және жылдар бойы фильмдер мен телесериалдарға бейімделді.

Батыс көлінің оңтүстік жағын жаңарту жобасы

ХХІ ғасырға енген кезде Батыс көлі бірнеше экологиялық жаңарту жобаларына куә болды. Алғашқысы – «Батыс көлінің оңтүстік жағын жаңарту жобасы». 2002 жылдың ақпан айынан қазан айына дейін Ханчжоу қалалық әкімдігі көлдің оңтүстік жағында төрт ірі саябақты біріктірді, және бұл төрт саябаққа кіру тәулігіне 24 сағат, аптасына 7 күн бойы тегін болды. 2002 жылдың 25 қазанында 78 жыл бұрын қираған Лейфенг пагодасының бұрынғы орнында 71,7 метр биіктігіндегі жаңа пагода орнатылды.

География

Батыс көлдің пайда болуы туралы ежелгі құжаттарда аз мәлімет кездеседі. "Батыс көлді аралау туралы жазба" (西湖游覽志) былай дейді: "Батыс көл үш жағынан таулармен қоршалған. Арналар мен өзендер таудан көлге құяды. Төменде жүздеген бұлақ бар. Жиналған су көлді құрайды". (西湖三面環山，溪谷縷注，下有淵泉百道，潴而為湖。) Қазіргі ғалымдар топографияны, геологияны, шөгінділерді және гидродинамиканы зерттеді және Батыс көлдің шығанақтан біртіндеп пайда болған лагуна екенін қабылдады. 1920 жылы ғалым Чжу Кэчжен көл төңірегіндегі топографияны зерттегеннен кейін "Ханчжоудағы Батыс көлінің қалыптасу себептері" (杭州西湖生成的原因) атты еңбегін жариялады. Ол: "Батыс көл бастапқыда Қиантан өзенінің сол жағындағы кішкентай шығанақ болған. Кейін өзендегі шөгінділер баяу-баяу шығанақтың аузын жауып, лагуна пайда болды" деді. Чжу шөгінділердің жиналу жылдамдығын есептеу негізінде Батыс көл шамамен 12 000 жыл бұрын қалыптасқан, ол кезде көлдің ауданы қазіргіден әлдеқайда үлкен болған; ал көлдің су жазықтығы үш жағынан қоршаған төбелерден ағып түскен шөгінділермен толып, біртіндеп кішірейген. Тарихи кезеңде жасалған барлық арна жинау жұмыстары болмағанда, Батыс көлі бүгін жоқ болар еді. 1924 жылы геолог Чжан Хунчжао (章鴻釗) "Батыс көлінің пайда болуына қатысты бір түсіндірме" атты еңбегін жариялады. Чжудың аргументтерін қолдап, ол Батыс көлінің пайда болуы көл жағалауын құрайтын толқындардың күшімен басталғанын айтты. Кейін жағалаудың өзгеруі су деңгейін сақтауға көмектесті. Бұл көлдің пайда болуының екі алғы шарты болды.

Гидрологиялық сипаттамалары

Батыс көлінің су беті контуры көбінесе овал тәрізді, көлдің түбі салыстырмалы түрде тегіс. Батыс көлінің су жиналатын алабы 21,22 шаршы шақырымды құрайды, жылдық су ағыны 14 миллион текше метр, ал су қорына шамамен 14 миллион текше метр жиналады. Батыс көліне жыл сайын Қияньтан өзенінен шамамен 120 миллион текше метр су құйылады. Көлдің табиғи беткі су көздері: Цзиньша ағысы (金沙涧), Лонг Хун ағысы (龙泓涧), Цишань ағысы (Хуэйинь ағысы) (赤山涧（慧因涧)) және Чанцяо ағысы (长桥溪). Су қоймасының сыйымдылығы шамамен 14,294 миллион текше метрді құрайды. Көлдің орташа тереңдігі 2,27 метр, ең терең жері шамамен 5 метр, ал ең шалқасы 1 метрден кем. Көлдегі орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 5,629 миллион текше метрді құрайды. Су жүйесінің шөгінді коэффициенті 1,49-ды құрайды. Су қоймасының шлюзі құрғақшылық мезгілінде жабылғанда, ағын мөлшері 0-ге тең. Тіпті су тасқыны кезінде де ағын мөлшері көбінесе 0,05 м/с-тан төмен болады. Көлдің су деңгейі теңіз деңгейінен 7,15 метрде, ±0,05 метр шегінде сақталады. Судың ең жоғары деңгейі 7,70 метр, ең төменгі деңгейі 6,92 метр, арасындағы айырмашылық 50 сантиметрді құрайды.

Флора

Батыс көлдің айналасында 184 отбасы, 739 туыс, 1369 түрлі тұқымдық өсімдік бар, оның ішінде 19 туыс пен 7 отбасынан 28 гимнасперма түрі, 675 туыс пен 150 отбасынан 1273 ангиосперма түрі, 45 туыс пен 27 отбасынан 68 папоротник түрі кездеседі. Қазіргі уақытта 21 сирек кездесетін өсімдік түрі бірінші дәрежелі мемлекеттік қорғауға алынған, соның ішінде Чжэцзян наны, жабайы соя және қысқа тікенді бамбук, ал 63 түрі екінші дәрежелі мемлекеттік қорғауға алынған. Персиктің гүлдеуі: Көл жағалауында және Су мен Бай шоқжолдарында көптеген сабандар мен персик ағаштары отырғызылған. Дәстүр бойынша, әрбір самырсынға бір персик ағашы отырғызылған. Басқа бау-бақша өсімдіктері: магнолия, вишня, Конфедерация розасы және т.б. Ханчжоудағы персик ағашы гүлдеу кезеңі әдетте ақпан айының соңынан сәуір айының ортасына дейін созылады. Лотос: Ханчжоудағы кейбір жерлер лотосқа байланысты аталған, мысалы, Лотос тоғаны (荷花池頭) және Лотос жолағы (荷花塘弄). "Лотос торт" деп аталатын дәстүрлі тағам бар. Лотос тұқымының қазба қалдықтары Кяошаньдегі Куахукяо ескерткішінде табылған, бұл кем дегенде Тан әулетінен бұрын лотос өсірілгенін көрсетеді. Сунь әулетінің ақыны Янь Ваньли былай деп жазған: "Лотос жапырақтары аспанға дейін өседі, шексіз жасыл, күнге шағылысқан лотос гүлдері ерекше қызыл" (接天蓮葉無窮碧，映日荷花别样紅), бұл Батыс көліндегі лотосқа зор мәртебе берген. Қазіргі таңда көлде 14 лотос өсірілетін аймақ бар, жалпы ауданы 130 қытай акрына жетеді. Олардың көп бөлігі "Солтүстік ішкі көл" және "Юэ көлінде" орналасқан. Статистикаға сәйкес, Батыс көліндегі лотос маусым айының басында гүлдей бастайды және маусым айының соңында толық гүлденеді. Гүлдеуі тамыз айының соңына немесе қыркүйек айының басына дейін жалғасуы мүмкін. Османтус: Қала гүлі ретінде османтус Ханчжоудың ең танымал өсімдіктерінің бірі болып табылады. Ақын Бай Цзюй күздің ортасында төбедегі ғибадатхананың айналасында османтус іздегенін жазған, бұл османтус Тан әулеті кезінде де өсірілгенін көрсетеді. Османтус ағаштары көлдің айналасындағы саябақтарға көптеп отырғызылған, ең танымал орындары – "Манжуэлон ауылындағы тәтті османтус жаңбыры" (Батыс көлдің жаңа он көрінісінің бірі) және Ханчжоу ботаникалық бағы. Османтус төрт негізгі түрге бөлінеді: Тунбергия тобы (金桂), Латифолиус тобы (銀桂), Ауратикум тобы (丹桂) және Фрагранс бөлімі (四季桂). Олардың ішінде Тунбергия және Латифолиус ең бағалылары. Жыл сайын күздің ортасында хош иісті османтустың гүлдеуі Ханчжоудағы туризмнің ең жарқын оқиғасы болып табылады. Оның әдемі түрінен басқа, османтус жеуге де жарамды. Тунбергия және Латифолиус өте тәтті иіскеп, дәмдеуіштерге табиғи қосымша болып табылады. Ақ қантпен араластырылған қышқылдатылған османтус гүлдері Ханчжоудың дәстүрлі тағамы – "Тәмді османтус" (糖桂花) аталды. Батыс көліндегі османтус гүлдеу кезеңі қыркүйек айының басында басталып, қараша айының басына дейін созылады. Сүлгі гүлдері: Сунь әулетінің әйгілі усақ-түйекке шегініп өмір сүрген Лин Бу Жалғыздық төбесінде тұрған. Оның "Төбе бағындағы кішкентай сүлгі гүлі" (山園小梅) атты өлеңі гүлді мадақтап, Батыс көлінің сүлгі гүлдерінің мәдени үлесін арттырған ең танымал өлеңге айналды. Өлеңнің алғашқы жолында: "Барлық гүлдер солып кеткенде, олар ғана жарқырайды, кішкентай бақтардың сұлулығына қол сұғып" (眾芳搖落獨暄妍，占斷風情向小園) деп жазылған. Линг шыңы, Жалғыздық төбесі және Батыс сағасы Ханчжоудағы сүлгі гүлдерін бағалауға арналған үш ең тамаша орын болып саналады. Гүлдеу кезеңі әдетте көктем мерекесінде, қаңтар айының соңынан ақпан айының ортасына дейін созылады. Тюльпан: Ханчжоудағы "Принц-Бей паркі" (太子湾公园) 1992 жылы Нидерландыдан барлық түрлі тюльпанды импорттап, сол кезден бері жыл сайын тюльпан көрмесін өткізіп келеді. Бұл көл жағалауындағы жаңа көрікті жерге айналды. Тюльпан гүлдеу кезеңі әдетте наурыздың ортасынан сәуірдің соңына дейін созылады.

Around the west lake, there are 184 families 739 genera 1369 species of seed plants, including 28 species of gymnosperms in 19 genera and 7 families, 1273 species of angiosperms in 675 genera and 150 families, 68 species of ferns in 45 genera and 27 families. Currently, there are 21 species of rare plants are listed in the first grade state protection, including Zhejiang nan, wild soybean and short spike bamboo, and 63 species are listed the second grade state protection. Peach Blossom: On the lake banks and Su and Bai Causeways a large number of willows and peach trees are planted. It is said one willow is accompanied by one peach tree. Other horticultural plants include magnolia, cherry, Confederate rose, etc. The blooming season of peach tree in Hangzhou usually ranges from end of February to middle of April. Lotus: Some sites in Hangzhou were named after lotus, such as lotus pond (荷花池頭) and lotus lane (荷花塘弄). There is traditional food called "lotus cake". The fossil of lotus seeds was unearthed at Kuahuqiao site in Xiaoshan, which indicates at least before the Tang dynasty there was cultivated lotus. Yang Wanli of the Song dynasty wrote poem, "Lotus leaves grow to the sky with endless green, lotus blossoms bathed in the sunlight appear especially red. (接天蓮葉無窮碧，映日荷花别样紅), which brought high reputation to the lotus in West Lake. Nowadays, there are 14 lotus cultivation areas in the lake, totally 130 Chinese acres. Most are in "North Inside Lake" and "Yue Lake". According to statistics, West Lake lotus starts to bloom in early June, and reaches peak blossom time in late June. It can last till late August or early September. Osmanthus: As the city flower, osmanthus is one of representative plants of Hangzhou. Poet Bai Juyi wrote "search osmanthus around the temple on hill in the middle of Autumn", indicating osmanthus had been cultivated as early as in the Tang dynasty. Osmanthus trees have been massively planted in parks around the lake, and the best known locations to appreciate are "Sweet Osmanthus Rain at Manjuelong Village", one of "New Ten Scenes of West Lake", and Hangzhou Botanical Garden. Osmanthus can be divided into four major species, Thunbergii group (金桂), Latifolius Group (銀桂), Aurantiacus Group (丹桂) and Fragrans Division (四季桂). Among them, the Thunbergii and Latifolius are the best. Every year around mid autumn, the sweet scented osmanthus blossoming is a highlight of tourism in Hangzhou. In addition to its elegant looks, osmanthus is also edible. Thunbergii and Latifolius boast intensive sweet scent, and are natural ingredients for seasoning. Pickled osmanthus blossoms mixed with white sugar became a traditional food of Hangzhou, "Sweet Osmanthus" (糖桂花). West Lake Osmanthus blooming period commences from early September, lasting till early November. Plum blossom: Lin Bu (林逋), a famous recluse in the Song dynasty, lived on Solitary Hill. His poem Little Plum Blossom of Hill Garden (山園小梅) became the best known poem praising the flower and enriched the cultural contributions of the plum blossoms of West Lake. The opening line of the poem says, "When everything has faded they alone shine forth, encroaching on the charms of smaller gardens" (眾芳搖落獨暄妍，占斷風情向小園). Ling Peak, Solitary Hill and West Creek have long been the three finest spots of plum blossom cherishing in Hangzhou. The flowering season is typically around the Spring Festival, from late January to middle February. Tulip: The "Prince Bay Park" (太子湾公园) of Hangzhou imported almost all species of tulips from Netherlands in 1992, and held annual tulips exhibition ever since. It has become a new scenic spot on the lake bank. The normal tulips blossom season spans from middle of March to end of April.

Фауна

Көлде ең көп кездесетін жануарлардың қатарында үйрек, шаян және кои карпы бар. Батқандар жағалаудағы ағаштардың арасында серуендейді.

Әсерлер

Мен Ханчжоудың Батыс көлінде болған емеспін, бірақ оны бір жерде, арманда кездестіргендей сезінемін: су мен бұлттардың шашыраңқы және белеңсіз кеңістігі, онда лотос жапырақтары жылап тұрған иваның бұтақтарымен үйлеседі. — Хуан Цунсян (1848–1905), «Абдуант көліне саяхат» кітабынан үзінді (Джерри Дин Шмидт аудармасы).

Батыс көлінің ежелгі Қытайдың төрт сұлуының бірі – Си Шинің жаны деп айтылады. Ежелгі заманнан бері Батыс көлі тарихы романтикалық ақындар, терең ойшылдар, ұлттық батырлар мен қаһармандармен байланысты. Батыс көлі сонымен қатар көптеген қытай жазушылары үшін тынығу орны болды. Солтүстік Сун әулетінің ақыны Лин Бу, шенеунік өмірден жиреніп, Батыс көлінің жағасында жиырма жыл бойы усақтап өмір сүрді және өзін шабдалы мен алма гүлдерін өсіруге арнады. Мың әулетінің ұлы эссешісі Чжан Дай «Еске алу және Таоань арманы» (陶庵夢憶) туралы бірнеше эссе жазды, сондай-ақ «Армандағы Батыс көлді іздеу» (西湖夢尋) атты толық кітап жазды. Батыс көлінің Шығыс ландшафтық дизайнына зор әсері болды.