Кіріспе

Саламнан жасалған бас киім

Саламнан немесе саламға ұқсас синтетикалық материалдардан тоқылған кең қырлы бас киім. Саламнан тоқылған бас киімдер – бұл күннен қорғайтын, басты және бетті тікелей күн сәулесінен сақтайтын шапандардың бір түрі, сонымен қатар олар сәндік элемент ретінде немесе формалық киімнің бөлігі ретінде де қолданылады.

Өндiру

Салалы шапандардың бірнеше стилі бар, бірақ олардың бәрі де өсімдік талшығының қандай да бір түрін пайдаланып тоқылған. Осы шапандардың көптеген түрлері кигенге ұқсас әдіспен жасалады; олар бумен немесе ыстық суға батырып жұмсартылады, содан кейін қолмен немесе шапан қалыпының үстінде пішімделеді. Жұқарақ және қымбат салалы шапандардың тоқуы тығыз және біркелкі болады. Үлкен шапанды кішкентай шапанға қарағанда тоқуға көбірек уақыт кеткендіктен, үлкен шапандар қымбатқа түседі.

Тарих

Сабан шапқыштар Африка мен Азияда орта ғасырдан кейін жаз айларында киіліп келген, және орта ғасырдан бүгінгі күнге дейін олар көбінесе өзгермеген. Оларды негізінен ерлер, барлық әлеуметтік топтар киеді. Көптеген мысалдарды «Тре Риш Оурс ду Дук де Берри» атты күнтізбелік миниатюраларда көруге болады. Мокоротло – сабан шапқыштарының жергілікті үлгісі, Басото және Лесото халықтарының, сондай-ақ Лесото мемлекетінің ұлттық символы болып табылады. Ол Лесотоның тіркеу нөмірлерінде бейнеленген. Бетси Меткалф Бейкер (туғанда Бетси Меткалф; 1786–1867) – Провиденс, Род-Айленд және Уэствуд, Массачусетс қалаларындағы сабаннан тоқылған қалпақтардың өндірушісі, кәсіпкер және қоғамдық белсенді болған. Он екі жасында ол сабанды тоқудың жаңа әдісін ойлап тапты, бұл оған қымбат сабаннан тоқылған қалпақтардың үлгісін қайта жасауға және оларды жұмысшы табының әйелдеріне қолжетімді етуге мүмкіндік берді. Бейкер өзінің әдісін патенттеудің орнына, өзінің қауымдастығындағы әйелдерге сабаннан қалпақ жасауды үйретті, бұл Жаңа Англияда шағын өнеркәсіптің дамуына ықпал етті. Наполеон соғыстарының салдарынан АҚШ Франция және Ұлыбританиямен сауданы уақытша тоқтатты, бұл еуропалық киім-кешектерді алмастыру үшін американдық қалпақтарға сұранысты тудырды. Сабан тоқу өнеркәсібі бұл сұранысты қанағаттандырды, 1810 жылы Массачусетс штатында ғана 500 000 доллардан астам (қазіргі ақшамен 9 миллион доллар) құнға сабаннан тоқылған қалпақтар өндірілді. 1809 жылдың 5 мамырында Мэри Диксон Кис жібек және жіппен сабан тоқудың жаңа әдісіне патент алды, осылайша қалпақтар жасалды. Кейбір дереккөздерде ол АҚШ патентін алған алғашқы әйел болды делінеді, бірақ басқа дереккөздерде 1793 жылы Ханна Слейтер немесе 1808 жылы ірімшік қысу станогіне патент алған Хейзел Ирвин туралы айтылады.

Америка Құрама Штаттарындағы Ескі Тәртіпті Амиштер әлі күнге дейін сабан шапқыштарды (ботер шапқышына ұқсас) киеді, әсіресе жаз айларында. Қыс айларында немесе ресми киім киген кезде олар жүннен жасалған қалпақ киеді.

Өнер

Орта ғасырларда жасалған көркем туындыларда, әсем киінгендердің арасында, батыста ерлер киген ең тамаша сабан шапқылары көрсетілген, әсіресе Ян ван Эйктің 1434 жылғы Арнольфини портретіндегі (ұзын, қара түске боялған) және шамамен сол кездегі Пизанеллоның суретіндегі Әулие Георгийде (сол жақта). 18 ғасырдың ортасында, бай әйелдер елді қыздар сияқты, төмен қабақты және кең қалқанды сабан шапқымен киінуге ұмтылған, бұл образды толықтырған.