Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ливиялық футболшы және Муамар Каддафидің ұлы (1973 жылы туған)
Libyan footballer and son of Muammar Gaddafi (born 1973)
Аль Саади Муамар Каддафи, сондай-ақ Аль Саади Моаммер Аль Каддафи (الساعدي معمر القذافي; 25 мамыр 1973 жылы туған) – ливиялық зейнеткер кәсіби футболшы. Ол ұлттық құраманың капитаны болды, бірақ оның мансабы сол кездегі елдің басшысы болған әкесі Муамар Каддафидің ықпалымен байланысты болды. 2011 жылы Каддафи Ливияның арнайы күштерінің командирі болды және Ливия азаматтық соғысына қатысты. 2011 жылы оған қарсы Интерпол хабарламасы жарияланды. 2014 жылдың наурыз айында Нигерде тұтқындалып, Ливияға экстрадицияланды, онда ол кісі өлтіру айыптары бойынша сотталды, бірақ 2018 жылы одан ақталды. 2015 жылдың тамызында оны азаптап жатқандай бейнежазба тарады. Ол Канададағы SNC Lavalin жанжалының орталық тұлғасы болды. 2019 жылы Канаданың ірі инженерлік фирмасы SNC Lavalin Саадиге Ливиядағы құрылыс келісімшарттарын алу үшін 28 миллион доллар көлемінде пара бергенін мойындады. SNC Lavalin сонымен қатар Саадидің 2008 жылғы Канада сапары үшін 2 миллион доллардан астам төлеген, оның ішінде күзетшілер, серіктер, Ванкувердегі эскорт қызметіне 10 000 доллар, Монреальдегі стриптиз клубы және Торонтодағы Air Canada Centre-дегі Spice Girls концертіне билеттер. 2021 жылдың қыркүйегінде босатылып, Түркияға кетті. 2000 жылдың 6 маусымында BBC Каддафидің Мальтаның "Биркиркара" чемпионымен келісімшарт жасасқанын және Чемпиондар лигасынде олар үшін ойнайтынын хабарлады. Алайда, бұл келісім орындалмады. 2003 жылы итальяндық "Серия А" командасы "Перуджамен" келісімшарт жасады, Диего Марадонаны техникалық кеңесшісі ретінде, ал канадалық спринтер Бен Джонсонды жеке бапшысы ретінде тартты. "Перуджа" сапында "Ювентусқа" қарсы бір рет қосалқы құрамда алаңға шықты, бірақ допинг тестісінде заңсыз зат – нандролон табылды. "La Repubblica" газетінде: "Егер ол қазіргі жылдамдығынан екі есе жылдам болса да, ол өте баяу болар еді" деп жазылған. Ол Ливия ұлттық футбол құрамасының капитаны, Триполидегі жергілікті клубының капитаны және Ливия футбол федерациясының президенті болды. Каддафи 2005-06 маусымда УЕФА Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінде "Удинезе Кальцио" клубына қосылды, маусым соңында "Кальяри Кальциоға" қарсы лига матчында 10 минут ойнады. 2006-07 маусымда "U.C. Сампдория" клубына қосылды, бірақ бірде-бір матчта ойнаған жоқ.
Al Saadi Muammar Gaddafi, also spelt as Al Saadi Moammer Al Gaddafi (الساعدي معمر القذافي; born 25 May 1973), is a Libyan retired professional football player. He captained the national team, but his career was widely attributed to the influence of his father Muammar Gaddafi, the country's leader at the time. In 2011, Gaddafi was the commander of Libya's Special Forces and participated in the Libyan Civil War. An Interpol notice was issued against him in 2011. In March 2014, he was arrested in Niger and extradited to Libya, where he faced murder charges, which he was cleared of in 2018. In August 2015, a video surfaced allegedly showing him being tortured. He was a central figure in the SNC Lavalin scandal in Canada. In 2019, SNC Lavalin, Canada's biggest engineering firm, pled guilty to paying Saadi $28 million in bribes to secure construction contracts in Libya. SNC Lavalin also allegedly paid over $2 million for Saadi's 2008 visit to Canada, including bodyguards, companion services, $10,000 to an escort service in Vancouver, a strip club in Montreal, and box seats for a Spice Girls concert at the Air Canada Centre in Toronto. He was released in September 2021 and left for Turkey. On 6 June 2000, the BBC reported that Gaddafi had signed with Maltese champions Birkirkara F. C. and would play for them in the Champions League. The move failed to materialize. In 2003, he signed for Italian Serie A team Perugia, employing Diego Maradona as his technical consultant and Canadian sprinter Ben Johnson as his personal trainer. He made only one substitute appearance against Juventus for Perugia before failing a drug test, due to presence in his system of the illegal substance Nandrolone. An article in la Repubblica said that "Even at twice his current speed he would still be twice as slow as slow itself." He was captain of the Libya national football team, captain of his home club in Tripoli, and president of the Libyan Football Federation. Gaddafi joined UEFA Champions League qualifiers Udinese Calcio in 2005–06, playing only 10 minutes in an end of season league match against Cagliari Calcio. He joined U. C. Sampdoria during the 2006–07 season, without playing a single match.
Кәсіпкерлік қызмет
2006 жылы Аль Саади Каддафи және Джамахирия үкіметі Ливияда Триполи мен Тунис шекарасы арасында 40 шақырымға созылатын, Гонконг сияқты жартылай тәуелсіз қала құру жобасын іске қосты. Жаңа қала визасыз кіруге болатын жоғары технологиялы, банк, медицина және білім беру орталығы болуы тиіс еді. Қаланың халықаралық әуежайы мен ірі теңіз порты болжаныпты. Каддафи жаңа мегаполисте діни төзімділік, «синагогалар мен шіркеулер» болуы және ешқандай кемсітушілік болмайтынына уәде берді. Жаңа қаладағы «батыстық үлгідегі» бизнес заңдары еуропалық және американдық компанияларға ыңғайлы және таныс болады деп Саади ойлады. Каддафи режим құлатылғанға дейін Ливияның басқа да көптеген бизнес мүдделеріне, мысалы, Ливия үкіметіне тиесілі мұнай өңдеу және сату компаниясы «Тамоил» ісіне үлкен қызығушылық танытқан.
In 2006, Al Saadi Gaddafi and the Jamahiriya government launched a project to create a semi autonomous city similar to Hong Kong in Libya, stretching 40 km between Tripoli and the Tunisian border. The proposed new city would become a high tech, banking, medical and educational center not requiring visas to enter. The city would have its own international airport and a major seaport. Gaddafi promised religious tolerance with both "synagogues and churches" and no discrimination in this new metropolis. The new city would have "Western style" business laws that Saadi thought European and American companies would find welcoming and familiar. Gaddafi used to take great interest in the affairs of many of Libya's other business interests like Tamoil, the oil refining and marketing company owned by the Libyan government, before the overthrow of the regime.
Жеке өмір
Каддафи 1969 жылы Ливиядағы төңкеріске қатысқан ливиялық әскери қолбасшы әл-Хвеилди әл-Хмейдидің қызына үйленген. 2009 жылы АҚШ-тың дипломатиялық хабарламасында Каддафи Муамар Каддафи отбасының "қара қойы" деп сипатталды. Онда еуропалық полициямен жанжалдар, "есірткі мен алкогольді шектен тыс қолдану, әдемі тойлар" және "әйелдер мен еркектермен салқын қарым-қатынастар" туралы мәлімделген. Дипломатиялық хабарламада Каддафидің екіұстамалығы оның қолбасшының қызымен некелесуіне ықпал еткені айтылған. Саади болгар азаматы Дафинка Мирчевамен қарым-қатынаста болған. 2011 жылы Триполи шайқасынан кейін Саадидің бұрынғы командаласы, "Аль Ахли Триполи" клубынан және жақын досы Реда Аль Таварги, Саади оның гомосексуалдық ұсынысын қабылдамағаны үшін 2,5 жылға түрмеге отырғызғанын мәлімдеді.
Gaddafi is married to the daughter of al Khweildi al Hmeidi, a Libyan military commander who was involved in the 1969 Libyan coup d'état that brought Gaddafi to power. In 2009, a U. S. diplomatic cable called Gaddafi "the black sheep" of Muammar Gaddafi's family. It mentioned scuffles with European police, "abuse of drugs and alcohol, excessive partying" and "profligate affairs with women and men". Gaddafi's bisexuality had partly prompted the arrangement of his marriage to the commander's daughter, the cable said. Saadi was having a relationship with Bulgarian national Dafinka Mircheva. After the Battle of Tripoli in 2011, Saadi's former teammate at Al Ahly Tripoli and close friend, Reda Al Tawarghi, alleged that Saadi had jailed him for 2 1/2 years for rejecting his homosexual advances.
Ливиядағы азаматтық соғыс
2011 жылдың 27 ақпанында Саади ABC News телеарнасында Кристиан Аманпурмен сұхбаттасты, онда ол жақын арада азаматтық соғыс басталуы мүмкін екенін ескертті және әкесі Ливиядан кетсе, билік бослығы тек қана хаосқа ұшырататынын айтты. Сондай-ақ ол БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1970 жылғы қарарымен оған салынған саяхат шектеуіне қарсы күресу үшін адвокат іздеп жүргенін мәлімдеді. 2011 жылдың 15 наурызында Мұхаммед Мохтар Осман есімді ұшқыштың ұшағын Каддафидің Триполидегі Баб әл-Азизия бекінісіне бағыттап, оны зақымдап, өзі мен ағасы Хамисті жарақаттағаны туралы расталмаған хабарлар тарады. BBC Panorama бағдарламасына сұхбат берген Джамахирияның бұрынғы әскери қызметкері, Каддафидің көтеріліс басталғанда Бенгазидегі әскерлік казармаға барған кезде қарусыз наразылық білдірушілерге оқ атуға бұйрық бергенін мәлімдеді. Каддафи казармаға келгенін растады, бірақ наразыларға оқ атуға бұйрық бергенін жоққа шығарды. Каддафи үкіметтік күштердің әрекет ету тактикасын өзгертудің бастамашысы болды. Ауыр жәй аудар, танктер мен бронетехниканы қолданудың орнына – олар еркін Ливия армиясынан оңай ажыратылып, одақтас авиациясымен жойылғандықтан, көтерілісшілерге қарсы күрес жеңіл, жылдам және әмбебап бөлімдермен жүргізілді. Көтерілісшілер 21 тамызда Триполи шайқасында оны тұтқындады деп мәлімдеді, бірақ кейін бұл ақпарат жалған екені анықталды. 24 тамызда Каддафи CNN телеарнасына хабарласып, өзінің адал күштер атынан келіссөздер жүргізуге өкілеттігін және АҚШ пен НАТО өкілдерімен атысты тоқтату мәселесін талқылауға ниетті екенін айтты. Бір аптадан кейін ол "Аль-Арабия" телеарнасына хабарласып, әкесінің орнынан кетуге дайын екенін және Ұлттық Кеңеспен диалог құруға шақырды. 5 қыркүйекте CNN телеарнасына берген сұхбатында Каддафи ағасы Сейф әл-Исламның "агрессивті" сөйлегені Бени-Валидтегі Ұлттық Кеңес күштері мен Каддафидің жақтастары арасындағы келіссөздердің сәтсіз аяқталуына себеп болғанын айтты және ол екі айдан бері әкесімен кездеспегенін мәлімдеді. Сондай-ақ Каддафи бұл қақтығыста бейтараптық ұстанымын сақтайтынын және делдалдық жасауға дайын екенін білдірді.
On 27 February 2011, Saadi was interviewed by Christiane Amanpour on ABC News, where he warned of imminent civil war and that if his father left Libya, the power vacuum would only lead to more chaos. He also stated that he was looking for a lawyer to fight the travel ban against him levied by UN Security Council Resolution 1970. On 15 March 2011, there were unconfirmed reports that a pilot by the name of Muhammad Mokhtar Osman had flown his jet into the Gaddafi stronghold of Bab al Azizia in Tripoli damaging it and injuring him and his brother Khamis. Speaking to BBC Panorama, a former Jamahiriya soldier claimed that Gaddafi had personally ordered to shoot unarmed protesters in Benghazi when visiting the city's army barracks at the beginning of the uprising. Gaddafi confirmed that he had been at the barracks but denied giving orders to fire on protesters. Gaddafi was reportedly the driving force behind a change in fighting tactics of the government's forces. Instead of using heavy infantry, tanks and armored cars – which could easily be distinguished from the Free Libyan Army and then destroyed by allied fighter jets – the fight against the rebels was pursued with small, fast and versatile units. The rebels claimed that they captured him during the Battle of Tripoli, on 21 August, but later the claim turned out to be false. On 24 August, Gaddafi contacted CNN, stating that he had the authority to negotiate on behalf of loyalist forces, and wished to discuss a ceasefire with U. S. and NATO authorities. A week later he contacted Al Arabiya, stating his father was ready to step down, and called for dialogue with the National Transitional Council. On 5 September, Gaddafi said in an interview with CNN that an "aggressive" speech by his brother Saif al Islam had led to the breakdown of talks between NTC forces and Gaddafi loyalists in Bani Walid, and said he had not seen his father in two months. Gaddafi also claimed a position of neutrality in the conflict and offered to mediate.
Нигерге қашу
2011 жылдың 11 қыркүйегінде Каддафи өзінің австралиялық қауіпсіздік күзетшісі Гэри Петерстің көмегімен Нигерге қашып кетті және гуманитарлық негіздермен елге кіруге рұқсат алды. Нигер үкіметі мәлімдегендей, олар Каддафиді ұстап, оны не істеу керектігін анықтауды жоспарлаған. Петерс сонымен қатар Саадини Барбадосқа немесе Венесуэлаға контрабандалау үшін топ жинауға тырысқан. 2011 жылдың 29 қыркүйегінде Каддафиге қатысты Интерполдың «қызыл хабарламасы» жарияланды. Нигердің премьер-министрі Бриги Рафини Каддафиді экстрадициялауға рұқсат етпейтінін мәлімдеді. 2011 жылдың 7 желтоқсанында Мексиканың ішкі істер хатшысы мексикалық барлау қызметкерлерінің Каддафиді жалған атпен Мексикаға әкелуге тырысқан контрабандалық топты жойғанын хабарлады. 2012 жылдың 10 ақпанында Саади «Аль-Арабия» телеарнасына телефон арқылы қоңырау шалып, Нигердегі жасырын орнынан ливиялық тайпалармен, жасақтармен, ҰҚК-мен, ұлттық армиямен және Каддафи отбасының басқа мүшелерімен байланыста екенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ, Каддафи жақтастарының ірі көтерілісінің жақын арада болатынын, ҰҚК-ның заңды емес екенін және Ливияға «кез келген сәтте» оралуға дайын екенін айтты. 2012 жылдың 3 шілдесінде «Вашингтон Пост» газеті Саади мен оның сүйіктілері Ниамейдегі жоғары деңгейдегі мейрамханаларда жиі тамақтанып, түнгі клубтарға баратынын жазды, бұл Нигер үкіметінің оның үй қамауында екенін мәлімдеуіне қайшы келеді. Сондай-ақ, оның үй қамауында деп айтылған мемлекеттік қонақ үйінің шындығында АҚШ және Франция елшіліктеріне жақын, қаланың ең бай аудандарының бірінде орналасқан сәнді, жоғары қоршаулы сарай екені хабарланды.
On 11 September 2011, Gaddafi fled to Niger with the help of his Australian bodyguard, Gary Peters, and was allowed entrance on humanitarian grounds. According to the government of Niger, they planned to detain Gaddafi while determining what to do with him. Peters had also been trying to assemble a team to smuggle Saadi to Barbados or Venezuela. On 29 September 2011, an Interpol red notice was issued for Gaddafi. Brigi Rafini, the prime minister of Niger said he would not allow Gaddafi to be extradited. On 7 December 2011, the Mexican interior secretary said that Mexican intelligence agents broke up a smuggling ring attempting to bring Gaddafi into Mexico under a false name. On 10 February 2012, Saadi called into Al Arabiya television by phone, where he claimed that he was in contact with Libyan tribes, militias, the NTC, the national army, and other members of the Gaddafi family from his hideout in Niger. He also claimed that a large scale Gaddafi loyalist uprising was imminent, that the NTC was not legitimate, and that he was ready to return to Libya "at any minute." On 3 July 2012, the Washington Post reported that Saadi and his entourage had been dining out regularly at upscale restaurants and frequenting nightclubs in Niamey despite Niger's government claim that he was under house arrest. It was also reported that the state guesthouse he was allegedly under house arrest in was in fact "a luxurious, high walled mansion in one of the city's most affluent neighborhoods, near the U. S. and French embassies."
Экстрадициялау және азаптау туралы айыптаулар
2014 жылдың 5 наурызында Ливия Каддафидің Нигерден экстрадицияланғанын және Триполиде екенін жариялады. Оның адвокаты Ник Кауфман бұл әрекетке қарсылық білдіріп, «экстрадиция Сади Каддафиге адвокат, сот отырысы ұсынылған заңды процедура болғанын көрсетеді, тіпті мұндай процестің болғаны да маған белгісіз» деді. Сол айда Каддафи Триполи түрмесінен ливиялық халықтан кешірім сұрады, бұл Ливия мемлекеттік телеарнасынан көрсетілді. Ол «мен келтірген барлық зиян үшін және Ливияның қауіпсіздігі мен тұрақтылығын бұзғаным үшін» кешірім сұрап, «қару ұстағандар қаруларын тапсырсын» деп шақырды. Ол түрмеде жақсы күтімде екенін айтты. 2015 жылдың мамырында Каддафи Триполидегі сотта пайда болып, 2005 жылы футболшы және жаттықтырушы Башир әл-Рианиді өлтіргені үшін заңсыз қамау және адам өлтіру айыптарымен ресми түрде айыпталды. 2015 жылдың тамыз айының басында, көзі байлаған Каддафиның көрші бөлмеде азапталған басқа адамдардың дауысын тыңдауға мәжбүр болған видео пайда болды. Содан кейін күзетшілер Каддафиға ұқсайтын адамды аяқтарынан ұрып, оған аяқтарынан ұруды немесе жамбасын ұруды қалайтынын сұрады. «Бұл Саади Каддафи сияқты көрінеді», - деді оның адвокаттарының бірі Мелинда Тейлор RT телеарнасына. «Оның өткен жылы қырқылған шашы бар, осылай болған». Заңгерлердің қатысқандығы байқалмайды. Халықаралық құқық қорғау ұйымдары мен белсенділер Триполидегі әл-Хадба түрмесінде түсірілген және алғаш рет Clear News араб телеарнасы тараптан жарияланған видеоны айыптады. Тажуринің жасағы Саадиді тергеген кезде, ол БАӘ-нің де-факто билеушісі Мұхаммед бин Зайед Ливиядағы «жағдайды басып тастау» үшін Сейф әл-Ислам Каддафиді билікке әкелу жоспарын жасап жатқанын мәлімдеді. 2018 жылдың 3 сәуірінде апелляциялық сот Саадиді футболшы Баширді өлтіргенінен ақтатты. Дегенмен, оған 500 ливиялық динар айыппұл салынды және ішімдік ішіп, алкоголь ұстағаны үшін бір жылға шартты жаза берілді. 2021 жылдың 10 қыркүйегінде Мұса Ибрагим Саадидің Түркияда екенін және Мысыр мен Сауд Арабиясы да Саадиге баспана беруге ұсыныс жасағанын растады. Саадиді ұстағандар оған қажетті медициналық көмек көрсетпегені туралы мәлімдемелер болды. 2022 жылдың 27 мамырында Ливия жөніндегі сарапшылар тобы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне Түркияның Саадиді Интерполдан қорғап, БҰҰ-ның Ливия жөніндегі қаулыларын қасақана бұзғаны туралы баяндама ұсынды. Түркия Саадидің қайда екендігі туралы БҰҰ тергеушілерінің сұрақтарына жауап беруден бас тартты.
On 5 March 2014, Libya announced that Gaddafi had been extradited by Niger and was in Tripoli. His lawyer, Nick Kaufman, protested about the move stating "extradition suggests that this was a legal process where Saadi Gadhafi was accorded a lawyer, a court hearing, and it's not even clear to me that that even took place". Later that month, Gaddafi gave an apology to the Libyan people from a Tripoli prison which was broadcast on Libyan state TV. He apologised for "all the harm I've caused and for disturbing the security and stability of Libya" and called for "those who carry weapons to hand over their weapons". He said he was being treated well in prison. In May 2015, Gaddafi appeared in a Tripoli court and was formally charged with unlawful imprisonment and murder for the 2005 killing of football player and coach Bashir al Riani. In early August 2015, video surfaced that appeared to show a blindfolded Gaddafi being forced to listen to other men allegedly being tortured in the next room. Then the guards beat the man appearing to be Gaddafi on the feet as he screams, after asking him if preferred to be beaten on the feet or on his buttocks. "It does appear to be Saadi Gaddafi," one of his lawyers, Melinda Taylor, told RT. "He looks the same in sense [that] his head [had been] shaved which happened to him last year." No legal team appears to be present. International human rights groups and activists condemned the video, which appeared to take place at al Hadba prison in Tripoli, and was first released by Arabic network Clear News. While under interrogation by Tajouri's militia, Saadi claimed that Mohammed bin Zayed, the de facto ruler of the UAE, was working on a plan to bring Saif al Islam Gaddafi to power in order to "calm the situation down" in Libya. An appeals court on 3 April 2018 cleared Saadi from the charge of murdering the footballer Bashir. He was however fined 500 Libyan dinars and a suspended one year prison term for drinking and possessing alcohol. On 10 September 2021, Moussa Ibrahim confirmed that Saadi was in Turkey and that Egypt and Saudi Arabia had also offered to host Saadi. It was claimed that Saadi's captors denied him the appropriate medical care. On 27 May 2022, the Panel of Experts on Libya submitted a report to the UN Security Council accusing Turkey of shielding Saadi from the Interpol and deliberately violating UN's Libya resolutions. Turkey declined to answer inquiries from UN investigators regarding Saadi's whereabouts.