Кіріспе
Канадалық қоғамдық саясатты зерттейтін орталық – Фрейзер институты, либертариандық консервативті бағыттағы Канадалық қоғамдық саясатты зерттейтін орталық және тіркелген қайырымдылық қоры. Ол еркін нарық қағидаларын қолдайтын Atlas Network ұйымының мүшесі. Фрейзер институты өзін тәуелсіз және саяси партияларға байланыссыз деп сипаттайды.
The Fraser Institute is a libertarian conservative Canadian public policy think tank and registered charity. and is a member of the free market Atlas Network. Fraser describes itself as independent and non partisan.
Тарих
Фрейзер институтын 1974 жылы Батыс Онтарио университетінің экономисі Майкл Уокер және MacMillan Bloedel компаниясының вице-президенті Т. Патрик Бойл құрды. 1974 жылы 22 қазанда Канадада, ал 1978 жылы АҚШ-та қайырымдылық мәртебесіне ие болды. Ол 1981 жылы Фишер құрған Atlas Network-тің мүшесі. Институт Фрейзер өзенінің атымен аталған, сол кезде премьер-министр Дейв Барретт басқарды. 1997 жылдың соңында институт Ұлыбританияның Әлеуметтік істер бөлімін үлгі етіп, Әлеуметтік істер орталығы деп аталатын зерттеу бағдарламасын құрды. Оның негізін қалаушы директоры Патрик Башам болды. Бағдарламаны қаржыландыру Rothmans International және Philip Morris компанияларынан түсті. 1999 жылы Rothmans компаниясын British American Tobacco (BAT) сатып алғаннан кейін қаржыландыру тоқтатылды, ал 2000 жылы институт BAT-тан жылына 50 000 доллар сұрады, оны Әлеуметтік істер орталығы мен Тәуекелдерді басқару орталығы арасында бөлуді ұсынды. Бұл «қаншарлы түтіннен пайда болатын қатерлі ісікке байланысты ғылыми дәлелдердің жоқтығын көрсетті [және] Канада мен АҚШ-та бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды». Институт «адамдардың көбірек таңдау, бәсекелестік нарықтар және жеке жауапкершіліктің артықшылықтарын көретін еркін және гүлденген әлемді» көздейді. The New York Times газеті институтті либертариандық деп сипаттады. Langley Times оны оңшыл және орталық либертариандық деп жіктеді. Сонымен қатар, Environment and Climate Change Canada 2019 жылы жариялаған есепке жауап ретінде Фрейзер институты мақаласында «Адамдардың көбінесе байқап отырғаны – табиғи ауа райы құбылыстары ғана» деп мәлімдеді. Мақаланың қалған бөлігінде бұл есепті асыра сілтеу және жаңылыстыру деп көрсетілген. Бұл талаптар сала мамандарының консенсусына қайшы келеді және климаттың өзгеруі туралы ғылыми деректермен сәйкес емес.
Қаржыландыру
Канадалық кіріс агенттігінде тіркелген қайырымдылық ұйымы ретінде институт жыл сайын тіркелген қайырымдылық туралы ақпараттық декларацияны ұсынады. 2022 жылы институттың жылдық кірісі шамамен 12 миллион канадалық долларға жететіні хабарланды. Институт АҚШ Ішкі кірістер қызметіне де жыл сайын есептерді тапсырады, онда ол коммерциялық емес 501(c)(3) ұйымы ретінде тіркелген. Институт жеке тұлғалардың, корпорациялардың және қоғамдық қорлардың үлесіне тәуелді. Ол зерттеулер үшін үкіметтік гранттарды немесе төлемдерді қабылдамайды, бірақ жеке донорлар сыйлықтары үшін салық жеңілдіктерін алуға құқылы, ал корпоративтік донорлар салық шегерімдерін пайдалана алады. Институт Чарльз бен Дэвид Кохқа тиесілі қоғамдық қорлардан жүздеген мың доллар көлемінде қайырымдылық алды, 2006 жылдан 2016 жылға дейінгі жалпы сомасы шамамен 765 000 долларды құрады. 2003-2004 қаржы жылында ол ExxonMobil компаниясынан 120 000 АҚШ долларын алды. 2016 жылы канадалық кәсіпкер Питер Мунк 5 миллион доллар сыйлық жасады. Фрейзер институты 2011-2012 жылдары «зерттеулерді жариялау» мақсатында Philip Morris компаниясынан 100 000 доллар көлемінде сыйлықтар алды. Институт жүргізген зерттеулер бұрын «темекіге салынатын салық контрабандаға себеп болады» деген пікірді қорғады, бұл саладағы компаниялардың жиі айтатын, бірақ денсаулық сақтау мамандары мен сыншылардың артық және қате деп есептейтін тұжырымдамасы. 2012 жылы Vancouver Observer басылымы Фрейзер институтының «соңғы он жылда мұнай және фармацевтика саласындағы ең ірі американдық қоғамдық қорларының сегізінен 4,3 миллион доллардан астам қаржы алғанын» хабарлады. Мақалада «Фрейзер институты 2010 жылғы Канадалық кіріс агенттігінің (CRA) декларациясына сәйкес, бір жылдың ішінде «Канададан тыс көздерден» 1,7 миллион доллар алған» делінген. Фрейзер институтының президенті Нильс Велдхуис Vancouver Observer газетіне институттың шетелдік қаржыландыруды қабылдайтынын айтты, бірақ ол нақты донорлар туралы немесе сыйлықтардың егжей-тегжейлі ақпаратын беруден бас тартты.
Білім беру бағдарламалары
Институт жүйелі түрде Канада бойынша студенттерге, мұғалімдерге және журналистерге арналған тегін семинарлар өткізеді, олар негізгі экономикалық ұғымдарға және қоғамдық саясаттағы өзекті мәселелерге бағытталған. 2010 жылы институт студенттер үшін 8 бір күндік семинар өткізіп, 775-тен астам қатысушыны қамтыды. Фрейзер институты сондай-ақ тағылымдама бағдарламасын ұсынады, оған 2010 жылы 431 адам өтініш білдірді. Институт қаржылық қиындыққа тап болған ата-аналарға өздері таңдаған жеке мектепке балаларын жіберуге көмектесу үшін оқу ақысын төлеуге гранттар береді. Аталған бағдарлама 2012 жылы тоқтатылды.
Доннер сыйлығы
Канаданың ең ірі коммерциялық емес ұйымдарды марапаттау бағдарламасы – Доннер Канадалық қорының әлеуметтік қызметтерді ұсынудағы үздік жетістіктері үшін берілетін сыйлықтары, бюджеттік шектеулерге қарамастан, басқару және қызмет көрсету саласында өзгелерден басым түскен коммерциялық емес әлеуметтік қызмет агенттіктерін құрметтейді. Жеңімпаздар әр жыл сайын түрлі номинациялар бойынша іріктеліп, $60,000 көлемінде сыйлық қаражатын бөліседі.
Қатысқан адамдар
Институт өзінің қатарына танымал тұлғаларды, оның ішінде бұрынғы Канада Реформа партиясының лидері Престон Маннинг, бұрынғы Прогрессивті консервативті Онтарио провинциясының премьер-министрі Майк Харрис және бұрынғы Прогрессивті консервативті Альберта провинциясының премьер-министрі Ральф Клейн сияқты саясаткерлерді тартып алды. 1979 жылдан 1991 жылға дейін институттың бас экономисі Уолтер Блок болды.