Кіріспе

Бербер жері

Тамазха – бербер тілдерінде Магриб аймағында бербер халықтары дәстүрлі түрде қоныстанған жерлерді білдіретін, ойдан туыраған ұғым және неологизм. Бұл термин 1970 жылдары Франциядағы Бербер академиясымен қолданыла бастады және 1990 жылдардың соңынан бері бербер тілдерінде сөйлейтін адамдар арасында ерекше маңызға ие болды. Бербертанушылар Тамазханы бір кезде біртұтас тіл мен мәдениетке ие болған, өз аумағы бар берберлік қиялдың географиялық бейнесі деп қарастырса да, ол ешқашан біртұтас саяси бірлік болған емес. Магрибтегі берберлер өзін біртұтас мәдени немесе тілдік бірлік деп санамады, сондай-ақ олардың әртүрлі мәдениеттері мен тілдеріне байланысты ірі "бербер қауымдастығы" да болған жоқ. Дегенмен, кейбір (бірақ барлығы емес) бербертанушылар, мысалы, Кабилияның тәуелсіздігі үшін күресетін алжирлік сепаратистік қозғалысының мүшелері, бұл терминді Канар аралдары мен Сива оазисі арасындағы гипотетикалық федерацияны көзге елестету және сипаттау үшін пайдаланады. Бұл Марокко, Алжир, Тунис, Ливия, Мавритания, Мали, Нигер, Египет, Батыс Сахара, Буркина-Фасо және Сенегал сияқты кең аумақты қамтиды.

Шолу

Тарихи тұрғыдан алғанда, берберлер өздерін біртұтас мәдени немесе тілдік бірлік ретінде қарастырмады, бербер халқы өздерін берберлер/амазигтер деп атамай, әр топ пен қауымдастығын атау үшін жеке терминдерді пайдаланды. Бербер халқына ең алғашқы белгілі сілтеме араб тіліндегі بربر (барбар) түрінде келді, ол ежелгі грек тіліндегі βᾰ́ρβᾰρος (bárbaros, 'жат жұрттық') сөзінен алынған. Араб тіліндегі "барбар" сөзі өте жат тілде сөйлейтін халыққа қатысты қолданылды, содан бері "бербер" деген ат пайда болды. Берберлер 7 ғасырда араб мұсылмандарының Магрибті жаулап алуынан кейін жинақтап "берберлер" деп аталды. Бұл сөз көбінесе Солтүстік-Батыс Африкадағы топтарға қатысты қолданылды. Орта ғасырларда араб ғалымы Ибн Халдун "берберлерді" "тегі" немесе "ұлт" деңгейіне көтеріп, оларға әлемдік халықтармен тең мәртебе берді. Колонизация тарихынан өздерінің жекелігін қайтару үшін, Аграу Имазиген (1978 жылы таратылған, ал 1969 жылға дейін Бербер академиясы деп аталған париждік қабилдік белсенділер қауымдастығы) 1970 жылдары әртүрлі бербер тілдерінің таралу аймақтарын атау үшін бұрыннан бар үш үндіден тұратын М З Ɣ түбірін пайдаланып, "Тамазға" терминін енгізді. Бұл термин испан тіліне Mazigia деп аударылды, MZG деп қысқартылды және кейбір адамдар үшін халықаралық тіркеу нөмірінің балама коды ретінде қолданылады.