Кіріспе

Иоганн Вольфганг фон Гетенің пьесасы, Иоганн Вольфганг фон Гетедің 19 ғасырдағы туындысы.

Фауст – Иоганн Вольфганг фон Гетенің екі бөлімді трагедиялық пьесасы, көбінесе ағылшын тілінде «Фауст, бірінші бөлім» және «Фауст, екінші бөлім» деп аталады. Бірінші бөлімнің көбі, екінші бөлімнің көп бөлігі ұйқасты өлеңмен жазылған. Толыққанды қойылымдары сирек болғанымен, неміс тіліндегі сахналардағы ең көп көрермен жинаған пьеса болып табылады. Көптеген адамдар «Фаустты» Гетенің ең маңызды туындысы және неміс әдебиетінің ең ұлы шығармасы деп санайды. «Урфауст» деп белгілі шығарманың алғашқы нұсқалары 1772 және 1775 жылдар аралығында жасалды, бірақ оның даму жолы толыққанды белгісіз. «Урфауст» жиырма екі сахнадан тұрады, оның біреуі прозада, екеуі көбінесе прозада, ал қалған 1441 тармағы ұйқасты өлеңде. Қолжазба жоғалған, бірақ 1886 жылы оның көшірмесі табылды. Шығарманың алғашқы жариялануы 1790 жылы шыққан «Фауст, фрагмент» болды. Гете 1806 жылы қазіргі «Бірінші бөлім» деп танылатын шығарманың алдын ала нұсқасын аяқтады. 1808 жылы жарық көрген басылымнан кейін, 1828–29 жылдарғы қайта қаралып түзетілген басылым шықты, осы соңғы нұсқаны Гете өзі өңдеді. Гете «Фауст, екінші бөлімді» 1831 жылы аяқтады, ол келесі жылы, оның өлімінен кейін жарияланды. «Фауст, бірінші бөлімнен» айырмашылығы, бұл бөлімде Фаусттың шайтанға сатылған жанына емес, психология, тарих және саясат сияқты әлеуметтік құбылыстарға, сондай-ақ мистикалық және философиялық тақырыптарға назар аударылады. Екінші бөлім Гетенің соңғы жылдарындағы басты жұмысы болды.

Номенклатура

Гётенің пьесасының 1808 жылғы түпнұсқа неміс тіліндегі беті жай ғана былай деп жазылған: "Фауст. / Eine Tragödie" ("Фауст. / Трагедия"). "Erster Teil" (ағылшын тілінде "Бірінші бөлім") деген қосымша 1832 жылы жалғасы жарық көрген кезде баспагерлер тарапынан кейіннен қосылды, оның бетінде: "Faust. / Der Tragödie zweiter Teil" ("Фауст. / Трагедияның екінші бөлігі") деп жазылған. Екі пьеса да ағылшын тілінде әртүрлі атаулармен жарық көрді және көбінесе Фауст, Бірінші және Екінші бөліктер деп аталады.

Фауст, екінші бөлік

Классикалық аллюзияға толы екінші бөлімде бірінші Фаусттың романтикалық оқиғасы еске түсірілмейді, ал Фауст жаңа оқиғалар мен мақсаттар циклын бастау үшін перилерге толы далада оянады. Бұл туынды бес актіден тұрады (бір-бірінен шалғайырақ эпизодтар), олардың әрқайсысы жеке-жеке тақырыпты көрсетеді. Соңында Фауст жұмаққа көтеріледі. Ол Мефистофельмен ешқашан мәңгілікке созылатын рухани шаттыққа ұмтылмауына байланысты тіл біліспеді. Дегенмен, Құдай Прологтағы тіл біліспесін (және осылайша Фаусттың жанын) жеңіп алды, себебі рухани шаттық оның адал ізденістерінен туындаған еді. Құдайлық мейірімділікті жеткізуші періштелер V актінің соңында былай деп жариялайды: "Кім үздіксіз тырысып, тырысу үшін өмір сүресе, ол әлі де құтқарылуға лайық" (V, 11936–7).

Бөлшектердің өзара байланысы

Бірінші бөлімде Фауст қанағаттанбаған күйінде қалады; трагедияның соңғы аяғы мен тікелей шарттасулардың нәтижесі тек «Фауст» екінші бөлімінде ғана ашылады. Бірінші бөлім «кіші әлемді» көрсетеді және Фауст өмір сүретін нақты уақыт пен жерде өтеді. Керісінше, екінші бөлім «үлкен әлемде» немесе макрокосмоста орын алады.