Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фин тіліндегі сандардың атаулары өте жүйелі, бірақ олардың өрнегінсіз болуы да мүмкін.
Name of numbers in Finnish
Numbers in Finnish are highly systematic, but can be irregular.
Жүздеген
100 - сата, 200 - екі жүз және т.б. 1000 - тухат, 2000 - екі мың және т.б. Сонымен, 3721 - үш мың жеті жүз жиырма бір (әдетте, бір ұзын сөз ретінде жазылады, арасында дефис жоқ).
100 is sata, 200 is kaksisataa and so on. 1000 is tuhat, 2000 is kaksituhatta and so on. So, 3721 is kolme tuhatta seitsemän sataa kaksi kymmentä yksi (actually written as one long word with no dashes in between).
Жылдар
Ежелгі фин тілінде жылдар ғасырларды санау арқылы білдірілген. Бұл тәсіл қазір қолданылмайды, ескірген. Мысалы, қазіргі заманғы tuhatyhdeksänsataa kaksikymmentäkaksi орнына "1922" деп жазылған. Ұзын сандар (мысалы, 32534756) санның соңынан бастап, үш таңбалық бөліктерге бос орындармен бөлінеді (мысалы, 32 534 756). Оны әріптермен жазуда да сол аралық сақталады, бірақ бір қосымша ереже бар: бір миллионнан асатын сандарда "миллион" сөзі бөлек жазылады. Алдыңғы мысал үш жүз екі миллион бес жүз үш мың төрт жүз жеті мың бес жүз алты деп жазылады. (Дефистер қолданылмайды. Олар тек санды түсінікті ету үшін берілген.)
In older Finnish, years were expressed by counting centuries. Use of this convention is archaic. For instance, yhdeksäntoistasataa kaksikymmentäkaksi "1922", instead of the modern tuhatyhdeksänsataa kaksikymmentäkaksi. Long numbers (like 32534756) are separated in three digit sections with spaces beginning from the end of the number (for example 32 534 756). Writing it with letters follows the same spacing, with one additional rule: in numbers over one million, miljoona "million" is written separately. The preceding example is written kolme kymmentä kaksi miljoonaa viisi sataa kolme kymmentä neljä tuhatta seitsemän sataa viisi kymmentä kuusi. (No dashes. They are only to make the number look clear.)
Этимология
Бірден жетіге дейінгі сандар этимологиялық тұрғыдан бастапқы деп есептеледі. "Сегіз" деген сөзді білдіретін кахдексан және "тоғыз" деген сөзді білдіретін yhdeksän сөздерінің этимологиясы нақтыланбаған. Ескі теория бойынша, олар күрделі сөздерден тұрады: *kaks teksa "10-2", яғни "сегіз" және *yks teksa "10-1", яғни "тоғыз", мұндагі teksa деген қайта құрастырылған сөз индоевропалық "он" сөзіне (*dek´m) ұқсас, бірақ бұл фонетикалық тұрғыдан сенімді емес. Басқаша айтқанда, олар *kakt e ksä және ykt e ksä "өзі, екісіз" және "бірісіз" болуы мүмкін, мұнда экса – "жоқ" сөзінің карелдік рефлексивті жұпталысымен иілген түрі ("өзі, екісіз").
Numbers from one to seven are apparently original in etymology. The words kahdeksan "eight" and yhdeksän "nine" have no confirmed etymology. The old theory is that they are compounds: *kaks teksa "10–2", or "eight" and *yks teksa "10–1", or "nine", where the reconstructed word teksa is similar to the Indo European words for "ten" (*dek´m), but this is phonologically not plausible. Alternatively, they could be *kakt e ksä and ykt e ksä "itself, without two" and "without one", where eksa is a form of ei "no" inflected with the Karelian reflexive conjugation ("itself, without two").
Ауызекі тілдегі сандар
Фин тілінде сөйлеу кезінде "бір", "екі", "бес", "алты" сөздерінің соңғы "i" әрпі, сондай-ақ 11-19 сандарының соңғы "a" әрпі жиі түсіріледі. Ондықтар үшін де басқа қысқартылған формалар кездеседі, онда "kymmentä" буыны "kyt" деп айтылады: "kolkyt" (30), "nelkyt" (40), "viiskyt" (50), "kuuskyt" (60), "seiskyt" (70), "kaheksakyt" (80), "yheksäkyt" (90) сияқты қысқартылған сөздер жиі қолданылады. Заттардың тізімін санағанда, сөйлеу тілінде қысқаша нұсқаулар естіледі. Мысалы, "бір екі үш төрт бес" сөздері "yks kaks kol nel viis" немесе тіпті "yy kaa koo nee vii" деп айтылуы мүмкін, бірақ бұл формалар адамдар арасында өзгеше болуы мүмкін.
In spoken Finnish the final i in yksi, kaksi, viisi, kuusi, as well as the final a in the numbers 11 19, is frequently dropped. Other short forms can be heard for the tens, where the element kymmentä can be heard as "kyt": shortened words like kolkyt (30), nelkyt (40), viiskyt (50), kuuskyt (60), seiskyt (70), kaheksakyt (80), yheksäkyt (90) are not uncommon. When counting a list of items a kind of spoken shorthand can be heard. Thus, yksi kaksi kolme neljä viisi may become yks kaks kol nel viis or even yy kaa koo nee vii , but the forms can vary from person to person.