Кіріспе
Портленд класының американдық жетекші кемесі USS Portland (CL/CA–33) – Портленд класының жетекші кемесі және Портленд, Мэн қаласының атымен аталатын АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы кемесі. 1932 жылы суға түсірілген ол, екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде бірнеше оқу және жақсы ниет сапарларын жасады. Соғыс жылдарында белсенді қызмет етті, 1942 жылы Корал теңізіндегі шайқаста «Йорктаун» ұшақ тасушысын сүйреп, батып кеткен «Лексингтон» ұшақ тасушысынан аман қалғандарды құтқарып алды. Мидуэй шайқасында да «Йорктаунды» қорғап, оның аман қалғандарын жинады. Кейін сол жылы Гуадалканал науқанының бастапқы кезеңінде «Энтерпрайз» ұшақ тасушысына көмек көрсетті және Гуадалканал теңіз шайқасында торпедаға түсті. Торпеда салған зақым салдарынан алты айға жұмыстан шығып, Австралияның Сидней және Калифорнияның Сан-Диего қалаларында жөндеуден өтті. 1943 жылдың ортасында қайтадан соғысқа оралған «Портленд» Тынық мұхитындағы көптеген маңызды шайқастарға қатысты, Алеут аралдарында, Гилберт және Маршалл аралдарында, Мариан аралдарында және Жаңа Гвинеядағы науқандарды қолдап, жағалауға бомбалау жүргізді. 1944 жылғы қазанда Лейте шығанағындағы шайқасқа қатысып, Суригао бұғазындағы шешуші шайқаста жапондық кемелермен шайқасты. Содан кейін Лингаен шығанағы мен Коррегидор аралында жағалауға бомбалау жүргізді, ал 1945 жылы Окинава шайқасында соғыстың аяғына дейін десанттарды қолдады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Портленд» Каролин аралдарында жапондықтардың капитуляциясын қабылдады, содан кейін бірнеше «Magic Carpet» операцияларын жүзеге асырып, АҚШ әскерлерін үйлеріне қайтарды. 1946 жылы қызметтен босатылып, 1962 жылға дейін сүріп тасталды. Ұзақ қызметі барысында 16 шайқас жұлдызына ие болды, бұл оны АҚШ флотының ең марапатталған кемелерінің біріне айналдырды.
USS Portland (CL/CA–33) was the lead ship of the Portland class of cruiser and the first ship of the United States Navy named after the city of Portland, Maine. Launched in 1932, she completed a number of training and goodwill cruises in the interwar period before seeing extensive service during World War II, beginning with the Battle of the Coral Sea in 1942, where she escorted the aircraft carrier Yorktown and picked up survivors from the sunken carrier Lexington. She screened for Yorktown again in the Battle of Midway, picking up her survivors as well. She then supported the carrier Enterprise during the initial phase of the Guadalcanal Campaign later that year, and was torpedoed during the Naval Battle of Guadalcanal. The torpedo inflicted heavy damage which put her out of action for six months as she was repaired in Sydney, Australia, and later San Diego, California. Returning to combat in mid 1943, Portland saw action in many of the major engagements of the Pacific War, conducting shore bombardments in support of campaigns at the Aleutian Islands, Gilbert and Marshall Islands, Mariana Islands, and New Guinea. She was involved in the October 1944 Battle of Leyte Gulf, engaging Japanese ships in the decisive Battle of Surigao Strait. She then conducted shore bombardments at Lingayen Gulf and Corregidor Island, and in 1945 supported landings during the Battle of Okinawa until the end of the war. Following World War II, Portland accepted the Japanese surrender in the Caroline Islands and then undertook several Operation Magic Carpet cruises to bring U. S. troops home. She was decommissioned in 1946 and scrapped by 1962. In her extensive service she accrued 16 battle stars, making her one of the most decorated ships in the U. S. fleet.
Дизайн және құрылыс
Портленд – 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісімінен кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері құратын "Келісімді крейсерлер" үшінші класының бас кемесі. 1930 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тапсырыс берілді. Портленд бастапқыда жеңіл крейсер ретінде белгіленді, себебі оның бронясы жұқа болды, және корпус жіктелу символы CL 33 болды. 1931 жылғы 1 шілдеде Лондон теңіз келісімінің талаптарына сәйкес, 8 дюймдік зеңбіректерге ие болғандықтан, ол ауыр крейсер болып қайта жіктеліп, CA 33 символы берілді. Портленд стандартты сыйымдылығы және толық жүктеме сыйымдылығы үшін жоспарланған. Бірақ Портленд құрылысы аяқталғанда тек сыйымдылық көрсетті. 1943 жылы кемедегі екінші түтін құбырының алдына жеңіл үш аяқты тіреу қосылды, ал кормасына өртті басқарудың айқын директоры орнатылды. Оның төрт Parsons GT турбинасы 8 Yarrow қазандықтарынан алынған буды пайдалана отырып, әрқайсысы винт білігін қозғалтты. Портленд электр станциясы қуатты өндірді және кемеде ең жоғары жылдамдыққа ие болды, бірақ теңіз сынақтарында ол жылдамдыққа жетті. Кеме су асты кемелері орнатылғанша нашар теңдестірілген. Портленд кемесі үш үш зеңбіректік орналастырылған тоғыз Mark 9 8"/55 калибрлі зеңбіректерден тұратын бас қару-жарақпен жабдықталды, алдыңғы жағында екі зеңбірек бірге, кормасында біреуі орналасқан. Ол әуе шабуылына қарсы қорғаныс үшін 5"/25 калибрлі сегіз зеңбірекпен қаруланды, сондай-ақ екі QF 3 фунтты Hotchkiss салюттеу зеңбірегі болды. 1945 жылы оның әуе шабуылына қарсы қорғанысы 24 Bofors 40 мм зеңбірекпен күшейтілді, олар төрттік және төрт екілік орналастырылымдарға орнатылды. Портлендке сондай-ақ он жеті Oerlikon 20 мм зеңбірегі қосылды. Бастапқыда кеме палуба мен бортын қорғау үшін бронямен жабдықталған, бірақ құрылыс кезінде оның бронясы арттырылды. Аяқталған кезде кеме бортындағы бронямен қоршалған, ал макеттердің айналасындағы бронясы артты. Оның көлденең бөлімдеріндегі бронясы қалыңдығында болды, ал бас палубадағы бронясы қалыңдығында болды. Оның барбеттеріндегі бронясы қалыңдығында, зеңбіректердегі бронясы қалыңдығында, ал басқару мұнарасындағы бронясы қалыңдығында болды. Сонымен қатар, Портленд класындағы USS Indianapolis CA 35 крейсері флоттың бас штаб-пәтері ретінде жабдықталуы үшін, адмирал мен оның штабының жұмыс істеуіне арналған орынмен жабдықталды. Класқа екі ұшақ катапульті де кірді, және ол ангарда сақталатын төрт ұшақты тасымалдай алатын. Оның жалпы экипажының саны әр түрлі болды, ресми экипажы 848 адамды, соғыс кезінде 952 адамды, ал крейсер флоттың бас штаб-пәтері ретінде жұмыс істеген кезде 1229 адамды құрады. Портленд 17 ақпан 1930 жылы Bethlehem Steel компаниясының Куинси кеме жасаушылығында салынды. Жабдықтарды өндірушілер ұсынды. Портленд 21 мамыр 1932 жылы суға түсіріліп, 23 ақпан 1933 жылы қолданысқа берілді. Ол Портленд қаласының атымен аталған алғашқы кеме болды, Портленд қаласының мэрі Ральф Д. Брукстың қызы оның спонсоры болды, ал капитан Герберт Ф. Лири оның алғашқы командирі болды. Оның теңізшілері кейіннен оны "Жақсы бұршақ" деп атады.
The ship was armed with a main battery of nine Mark 9 8"/55 caliber guns arrayed in three triple mounts, a superfiring pair forward and one aft. She was armed with eight 5"/25 caliber guns for anti aircraft defense, and she also had two QF 3 pounder Hotchkiss saluting guns. In 1945, her anti aircraft defenses were upgraded, receiving 24 Bofors 40 mm guns which were arranged in four quad mounts and four twin mounts. Portland was also upgraded with seventeen Oerlikon 20 mm cannons. She was originally designed with of armor for deck and side protection, but during construction her armor was increased. As completed, the ship was protected with of belt armor which increased to around the magazines. Her armor was between and thick on the transverse bulkheads, while armor on her main deck was thick. Armor on her barbettes was thick, armor on her gunhouses was thick, and armor on her conning tower was thick. Additionally, Portland class cruiser USS Indianapolis CA 35 was designed with space to be outfitted as a fleet flagship, with accommodations for an Admiral and his staff to operate. The class also featured two aircraft catapult amidships, and she could carry four aircraft which were stored in a hangar. Her total crew complement varied, with a regular designed crew complement of 848, a wartime complement of 952, and a complement 1,229 when the cruiser was operating as a fleet flagship. Portland was laid down by Bethlehem Steel at its Quincy Shipyard on 17 February 1930. The machinery was provided by the builders. Portland was launched on 21 May 1932 and commissioned on 23 February 1933. She was the first ship named for the city of Portland, Maine, and sponsored by the daughter of Mayor Ralph D. Brooks of Portland, and with Captain Herbert F. Leary as her first commander. Her sailors would later nickname her "Sweet Pea."
Қызмет тарихы
1933 жылғы 1 сәуірде Бостоннан шығып, 3 сәуірде күнінің кешкі уақытында Нью-Йорк штатының Грейвсенд шығанағына жетті. Келесі күні кешке ол алғаш рет «Акрона» әуе кемесінің теңізде құлаған жеріне жіберілді. Хабарды алғаннан кейін 36 минут өткен соң, ол құлау орнына жолға шықты. Ол оқиға орнына жеткен алғашқы әскери-теңіз кемесі болды және басқа кемелермен бірлесіп іздеу-құтқару жұмыстарын үйлестірді. Оның күш-жігеріне қарамастан, құлау салдарынан 73 адам қаза тапты, оның ішінде Аэронавтика бюросының бастығы адмирал Уильям Моффетт те болды. «Портленд» 1935 жылғы 2 қазанда Сан-Диегодан (Калифорния штаты) президент Франклин Д. Рузвельтпен бірге «Хьюстонға» бағыт алды. Президент саяхатының көп бөлігін серіктерімен балық аулаумен өткізді. Панама және басқа бірнеше порттарды аралағаннан кейін екі кеме президенттің түскен жері – Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына бет бұрды. «Портленд» соғыстар аралық кезеңнің қалған бөлігін Скаутингтік күштер, Крейсерлік 5-дивизия құрамында және кейін АҚШ Тынық мұхиты флотында бейбіт уақыттағы жаттығулар мен игі ниет білдіру миссияларын орындаумен өткізді. 1936 жылғы 20 мамырда флоттық маневрлер кезінде ол алғаш рет экватордан өтті. 1941 жылғы 7 желтоқсанда жапондықтар Перл-Харборға шабуыл жасағанда, «Портленд» екі күндей қашықтықта, «Лексингтон» ұшақ тасушысын сүйемелдеген авиациялық топтың құрамында Мидвей атолына жол тартқан еді. 1941 жылдың желтоқсанынан 1942 жылдың 1 мамырына дейін ол Батыс жағалау, Гавайи және Фиджи аралығында патрульдік міндеттерді орындады.
Коралл теңізінің шайқасы
Портленд контр-адмирал Фрэнк Джек Флетчердің басқаруымен 17-ші (TF 17) жедел топқа қосылды. Бұл топқа «Йорктаун» авиатасымалдағышы, «Портленд» сүйемелдеуімен, сондай-ақ «Астория» және «Честер» крейсерлері, «Хамманн», «Андерсон», «Перкинс», «Моррис», «Расселл» және «Симс» эсминдері, ал «Неошо» және «Типпекано» май құю кемелері кірді. TF 17 27 сәуірде Тонгатабудан Корал теңізіне қарай аттанды. 1 мамыр күні таңертең TF 17 Жаңа Каледонияның солтүстік-батысында 11-ші (TF 11) жедел топпен қосылды. TF 17 келесі күні жанармай құюды аяқтады, бірақ TF 11 олар 4 мамырға дейін толыққанды жанармай құюды аяқтамайтынын хабарлады. Флетчер TF 17-ні Луизиада аралдарына қарай солтүстік-батысқа бұруды шешті. 3 мамыр күні сағат 17:00-де Флетчерге бір күнді бұрын Тұлагиде жапон әскерлерінің күші байқалғаны туралы хабарланды, олар Оңтүстік Соломон аралдарына жақындап келеді. TF 17 бағытын өзгертіп, келесі күні таңертең Гуадалканалға қарай, Тұлагидегі жапон күштеріне қарсы әуе шабуылын жүргізу үшін бет алды. 4 мамырда Гуадалканалдың оңтүстігіндегі позициядан TF 17 Тұлаги маңындағы жапон күштеріне қарсы әуе шабуылын бастады. 4 мамыр күні кешке, ұшақтарын қайтарғаннан кейін TF 17 оңтүстікке қарай шегінді. Келесі күні таңертең TF 17 Гуадалканалдың оңтүстігінде алдын ала белгіленген нүктеде TF 11 және 44-ші (TF 44) жедел топтармен кездесті. Жапониялықтардың Порт-Морсбиге шабуыл жасайтындығы туралы хабарларға байланысты, күш келесі күні жапондықтармен қақтығысу үшін Луизиада аралдарына жылжыды. «Портленд» контр-адмирал Томас К. Кинкейд басқаратын 17.2-ші топқа тағайындалды, бұл топқа «Минеаполис», «Нью-Орлеанс», «Астория», «Честер» крейсерлері және Бірінші эсминец эскадрильясынан бес эсминец кірді. Ол операция бойына «Йорктаунды» сүйемелдеді, соның ішінде 8 мамырда екі авиатасымалдағышқа жасалған жапондық әуе шабуылы кезінде де. Шабуылдан кейін, ол зақымдалған «Лексингтонды» сүйемелдеуге тиіс болды, бірақ сол авиатасымалдағыштағы өрт бақылаудан шығып кеткеннен кейін, ол тасталып, батып кетті. «Портленд» 722 аман қалған адамды қабылдады. Ол өзі ешқандай шығынға ұшырамады, бірақ шайқасқа аз уақыт бұрын оның кем дегенде төрт теңізшісі «Неошоға» ауыстырылды және сол кеме батып кеткен кезде қаза тапты.