Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Келіп жатқан тасқынның әсерінен өзеннің немесе тар шығанақтың ағынына қарсы қозғалатын су толқыны.
A water wave traveling upstream a river or narrow bay because of an incoming tide
Тасқын толқыны, жиі жай ғана толқын деп аталады, – келіп жатқан тасқынның алдыңғы шегі өзеннің немесе тар шығанақтың ағысын кері бағытқа бұрып, су толқынын (немесе толқындарды) құрайтын табиғи құбылыс. Бұл өзен ағысына қарсы күшпен жоғары қарай жылжитын күшті тасқын.
A tidal bore, often simply given as bore in context, is a tidal phenomenon in which the leading edge of the incoming tide forms a wave (or waves) of water that travels up a river or narrow bay, reversing the direction of the river or bay's current. It is a strong tide that pushes up the river, against the current.
Сипаттама
Борылар дүние жүзінде салыстырмалы түрде аз жерлерде кездеседі, әдетте үлкен тасқын диапазоны бар аймақтарда (көбінесе жоғары және төменгі тасқын аралығындағы айырмасы көп) және келіп жатқан тасқын кең шығанақ арқылы жағалаудағы, тарылатын өзенге немесе көлге құятын жерлерде пайда болады. Құбыр тәрізді пішін тек тасқынның көлемін ғана емес, сонымен қатар тасқынның ұзақтығын да қысқартады, нәтижесінде тасқын су деңгейінің кенеттен өсуі сезіледі. Тасқын бұрғылауы тек тасқын кезінде ғана болады, емес, судың кері қайтуы кезінде емес. Бұрғылаудың нысаны әртүрлі болуы мүмкін, бір жақты бұзылған толқыннан бастап – гидравликалық секіруге ұқсас – тегіс толқынға және одан кейін екінші деңгейлі толқындардың тізбегіне дейін (бұл толқындар "дөңгелек" деп аталады). Ірі бұрғылаулар кеме қатынасы үшін қауіпті болуы мүмкін, бірақ сонымен қатар өзенде серфинг жасауға мүмкіндік береді. Тасқын бұрғылауы кезінде, бұрғылау алдындағы турбуленттік толқындар, бұрғылау ролигіндегі ауа көпіршіктері, бұрғылау алдындағы және жағалаудағы шөгінділердің эрозиясы, саздар мен шұңқырлардың тозуы және кедергілерге соққы беру салдарынан пайда болатын күшті дауыс естіледі. Бұл дауыстың төмен жиілігі алысқа дейін жетеді, себебі төмен жиілікті дыбыс үлкен айналымдарға түскен ауа көпіршіктерінің акустикалық белсенділігінен туындайды және дауыс пайда болуында басты рөл атқарады.
Bores occur in relatively few locations worldwide, usually in areas with a large tidal range (typically more than between high and low tide) and where incoming tides are funneled into a shallow, narrowing river or lake via a broad bay. The funnel like shape not only increases the tidal range, but it can also decrease the duration of the flood tide, down to a point where the flood appears as a sudden increase in the water level. A tidal bore takes place during the flood tide and never during the ebb tide. A tidal bore may take on various forms, ranging from a single breaking wavefront with a roller – somewhat like a hydraulic jump – to undular bores, comprising a smooth wavefront followed by a train of secondary waves known as whelps. Large bores can be particularly unsafe for shipping but also present opportunities for river surfing. A tidal bore creates a powerful roar that combines the sounds caused by the turbulence in the bore front and whelps, entrained air bubbles in the bore roller, sediment erosion beneath the bore front and of the banks, scouring of shoals and bars, and impacts on obstacles. The bore rumble is heard far away because its low frequencies can travel over long distances. The low frequency sound is a characteristic feature of the advancing roller in which the air bubbles entrapped in the large scale eddies are acoustically active and play the dominant role in the rumble sound generation.
Этимология
"Боор" сөзі көне ағылшын тілі арқылы көне норвеж тіліндегі "bára" сөзінен туындаған, ол "толқын" немесе "көтеріңкі толқын" деген мағынаны білдіреді.
The word bore derives through Old English from the Old Norse word bára, meaning "wave" or "swell."
Әсерлер
Толқындық бұрғылаулар қауіпті болуы мүмкін. Францияның Сене, Канаданың Петикодиак, Мексиканың Колорадо сияқты кейбір өзендер, мысалы, бұрғылаумен байланысты жаман даңққа ие. Қытайда Кянтан өзенінің жағалауына ескерту белгілері қойылғанмен, жыл сайын көп тәуекел ететін адамдардың салдарынан бірнеше адам қаза болады. Бұл құбылыс Ұлыбританиядағы Уэльсте, Франциядағы Гаронна және Селун, Австралиядағы Дали өзені мен Қытайдағы Кянтан өзенінің сағасында байқалады. Толқындық бұрғылау ағынының күші ғылыми өлшеулерге үлкен қиындық туғызады, мысалы Ди өзеніндегі бірнеше далалық зерттеулерде осыған куәлік бар.
Tidal bores can be dangerous. Certain rivers such as the Seine in France, the Petitcodiac River in Canada, and the Colorado River in Mexico to name a few, have had a sinister reputation in association with tidal bores. In China, despite warning signs erected along the banks of the Qiantang River, a number of fatalities occur each year by people who take too much risk with the bore. in Wales in the United Kingdom, the Garonne and Sélune in France, the Daly River in Australia, and the Qiantang River estuary in China. The force of the tidal bore flow often poses a challenge to scientific measurements, as evidenced by a number of field work incidents in the River Dee,
Франция
Бұл құбылыс француз тілінде әдетте un mascaret деп аталады, бірақ кейбір жергілікті атаулар қолданылады. 2013 жылдың шілдесінде кәсіби серфингшілер Petitcodiac өзенімен Бельвиво ауылынан Монктонға дейін үлкен толқынмен жүріп, үздіксіз серфинг бойынша Солтүстік Америкадағы жаңа рекордты орнатты. Бұл Шубенакади өзенінде, Жаңа Шотландияда да кездеседі. Толқын келгенде, толығымен құрғаған өзен төсектері сумен толады. Бұл бірнеше туристің өліміне әкеп соқты, олар толқын келген кезде өзен төсегінде болған. Жаз айларында экскурсиялық кемелер рафтинг турларын ұсынады. Толқын Hebert және Maccan өзендерінде (Кэмберленд бассейнінде), St. Croix және Kennetcook өзендерінде (Минас бассейнінде) және Труродағы Салмон өзенінде ең жылдам және ең биік болады.
The phenomenon is generally named un mascaret in French. but some other local names are preferred. The restoration of the bore has been sufficient that in July 2013, professional surfers rode a high wave up the Petitcodiac River from Belliveau Village to Moncton to establish a new North American record for continuous surfing. The Shubenacadie River in Nova Scotia. When the tidal bore approaches, completely drained riverbeds are filled. It has caused the deaths of several tourists who were in the riverbeds when the bore came in. Tour boat operators offer rafting excursions in the summer. The bore is fastest and highest on some of the smaller rivers that connect to the bay including the River Hebert and Maccan River on the Cumberland Basin, the St. Croix and Kennetcook rivers in the Minas Basin, and the Salmon River in Truro.
Мексика
Тарихи тұрғыдан алғанда, Мексикадағы Калифорния шығанағында Колорадо өзенінің құйылысынан су толқыны пайда болған. Ол Монтегю аралының жанындағы сағада қалыптасып, өзенге қарай жылжыған. Бұл толқын бұрын өте күшті болған, бірақ суарға пайдалану үшін өзеннің арнасы бұрылып, өзеннің ағысы әлсірегендіктен, су толқыны дерлік жойылды.
Historically, there was a tidal bore on the Gulf of California in Mexico at the mouth of the Colorado River. It formed in the estuary about Montague Island and propagated upstream. It was once very strong, but diversions of the river for irrigation have weakened the flow of the river to the point the tidal bore has nearly disappeared.
Чили
Оңтүстік арналар, бұрынғы Кастро каналы, Чилоэ аралы (Кастро фиорды) Чилиде.
Southern Channels, ex. Canal de Castro, Chiloé Island (fjord of Castro) in Chile
Жауын-шашын бұрғылары бар көлдер
Теңізге құятын көлдерде де толқындық ағын байқалуы мүмкін.
Lakes with an ocean inlet can also exhibit tidal bores.
Солтүстік Америка
Ванкувер аралындағы Нитинат көлінде Нитинат тарлығында, көл Тынық мұхитымен қосылатын жерде, кейде қауіпті толқын пайда болады. Көлдің тұрақты желдері болғандықтан, желкендесушілер арасында танымал.
Nitinat Lake on Vancouver Island has a sometimes dangerous tidal bore at Nitinat Narrows where the lake meets the Pacific Ocean. The lake is popular with windsurfers due to its consistent winds.