Кіріспе
Chenin blanc (басқа атаулармен қатар Pineau de la Loire деп те аталады) – Францияның Луара алқабындағы ақ шарап жүзімінің сорты. Оның жоғары қышқылдығы шараптан бастап, теңдестірілген тәтті шараптарға дейін алуға мүмкіндік береді, бірақ жүзімнің табиғи өнімділігі бақыланбаса, өте жаңыл, бейтарап шараптар береді. Луарадан тыс, ол Жаңа әлемнің шарап аймақтарының көпшілігінде кездеседі; Оңтүстік Африкада ең көп егілген сорт, онда ол тарихи түрде Steen деп белгілі болған. Бұл жүзім 1655 жылы Ян ван Рибек Оңтүстік Африкада алғаш өсірген болуы мүмкін, немесе 1685 жылы Нант жарлығы күшін жойғаннан кейін Франциядан қашқан гугеноттармен бірге келген болуы мүмкін. Австралияда да Chenin blanc жиі жаңылысқан, сондықтан оның елдегі ерте тарихын анықтау қиын. Ол Джеймс Бусбидің 1832 жылғы жинағында енгізілген болуы мүмкін, бірақ С. Уотерхаус 1862 жылы Оңтүстік Австралияның Хоутон қаласындағы Хайеркомбте Steen өсірген. Ол жердің ерекшеліктерін, жылдың өзгеруін және шарапшының тәсілін көрсету үшін бейтарап дәмдік профиль береді. Салқын аймақтарда шырыны тәтті, бірақ қышқылдығы жоғары, толық денелі, жемісті дәмді. Солтүстік Францияның тұрақсыз жаздарында піспеген жүзімнің қышқылдығы көбінесе қанағаттандырмас нәтижелермен шаптамамен жасырылатын, ал қазір піспеген жүзімдерден Crémant de Loire сияқты танымал көпіршікті шараптар жасалады. Анжу AOC-нің ақ шараптары – Chenin-нің құрғақ шарап ретіндегі танымал көрінісі, олардың дәмі алма және нарат сияқты. Жақын жердегі Vouvray AOC-де шарапшылар жаспен бірге бал мен гүлдік ерекшеліктерді дамытатын, құрғақ емес стильге ұмтылады. Ең жақсы жылдары жүзімдерді жүзімдікте қалдырып, асыл шіруге ұшыратуға болады, нәтижесінде қартайған сайын айтарлықтай жақсаратын, тығыз, қою десерт шарабы алынады.
Chenin blanc (known also as Pineau de la Loire among other names) is a white wine grape variety from the Loire Valley of France. Its high acidity means it can be used to make varieties from sparkling wines to well balanced dessert wines, although it can produce very bland, neutral wines if the vine's natural vigor is not controlled. Outside the Loire, it is found in most of the New World wine regions; it is the most widely planted variety in South Africa, where it was historically also known as Steen. The grape may have been one of the first to be grown in South Africa by Jan van Riebeeck in 1655, or it may have come to that country with Huguenots fleeing France after the revocation of the Edict of Nantes in 1685. Chenin blanc was often misidentified in Australia, as well, so tracing its early history in the country is not easy. It may have been introduced in James Busby's collection of 1832, but C. Waterhouse was growing Steen at Highercombe in Houghton, South Australia, by 1862. It provides a fairly neutral palate for the expression of terroir, vintage variation, and the winemaker's treatment. In cool areas, the juice is sweet but high in acid with a full bodied, fruity palate. In the unreliable summers of northern France, the acidity of under ripened grapes was often masked with chaptalization with unsatisfactory results, whereas now, the less ripened grapes are made into popular sparkling wines such as Crémant de Loire. The white wines of the Anjou AOC are a popular expression of Chenin as a dry wine, with flavors of quince and apples. In nearby Vouvray AOC, vintners aim for an off dry style, developing honey and floral characteristics with age. In the best vintages, the grapes can be left on the vines to develop noble rot, producing an intense, viscous dessert wine, which may improve considerably with age.
Тарих
Француз ампелографы Пьер Гале теориясы бойынша, Ченен бланк 9 ғасырда Анжу шарап аймағында пайда болған, ал кем дегенде 15 ғасырда Туренге жеткен. Томас Бойер 1496 жылғы 3 қаңтарда Шенонсоның айналасындағы жүзімдік жерлерді сатып алғанда, Бургундияның Боун шарап аймағынан, Юраның Арбуа шарап аймағынан, сондай-ақ жақын орналасқан Орлеан мен Анжудан бірнеше жүзім сорттары әкелінді. Осы сорттардың бірі – Plant d'Anjou деп аталатын ақ жүзім, кейіннен 1520 және 1535 жылдар аралығында Шенонсо шатырының иесі және оның күйеу інісі, Кормери аббаты Денис Брисонне Турендегі Монт-Шенин деп аталатын жақын жерге отырғызды. Ампелографтар Plant d'Anjou-дың Ченен бланк сияқты болғанын, ал жүзімнің ақырында Монт-Шениннің атын алғанын айтады. Франциядан жүзім Оңтүстік Африкаға тарады, және ол Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының Кейп колониясындағы Ян ван Рибекке жіберген жүзім кесінділерінің ішінде болуы мүмкін. 20 ғасырда Луарда отырғызылған Чененнің бір түрінің шын мәнінде Ченен бланк емес, португалдық Вердельхо жүзімі екені анықталды, ол Луардағы француздық AOC ережелерімен тыйым салынған. Шарап аймағының климаты Ченен бланктың негізінен тәтті немесе құрғақ түрде өндірілуін анықтайды, ал жүзімдік топырағы шараптың жалпы стиліне әсер етеді.
From France, the grape spread to South Africa, where it was most likely included among the vine cuttings sent to Jan van Riebeeck in the Cape Colony by the Dutch East India Company. In the 20th century, a subvariety of Chenin planted in the Loire was found to be not actually Chenin blanc at all, but rather the Portuguese grape Verdelho, which is banned from French AOC regulations in the Loire. The climate of a wine region largely dictates whether Chenin blanc is produced in a predominantly sweet or dry manner, while the vineyard soil type generally influences the overall style of the wine.
Өнімділік және жинау уақыты
Шарапқа арналған жүзімнің көптеген сорттарына қатысты болғанымен, Chenin blanc шарабының сапасы жүзімдікте жасалған күтімге тікелей байланысты. Егер жүзім піспей жатып ерте жиналса, жоғары қышқылдық деңгейі шарапты (шарап сарапшысы Оз Кларктың сөзімен) "мүмкін болатын ең жағымсыз шараптардың біріне" айналдырады. Егер жүзімнің өнімділігі тым жоғары болса, жүзім Chenin blanc-тің ерекше ерекшеліктерін сақтап қала алмайды. 1970 жылдары Луардағы Chenin blanc плантациялары көбірек сәнге енген қызыл Cabernet Franc және ақ Sauvignon blanc, сондай-ақ өсіруге оңай Gamay тұқымдарының пайдасына жойылды. 2012 жылы Вашингтонда Chenin blanc алқаптары болды, ал Техас штатында өсірілді. АҚШ-тың басқа штаттарында Chenin blanc отырғызылған жерлерге Нью-Йорк, Миссури, Висконсин, Миннесота, Аризона, Нью-Мексико, Мэриленд, Солтүстік Каролина, Вирджиния, Айдахо, Колорадо және Техас кіреді. 1990 жылы Орегонда Chenin blanc тұқымдары егілді, бірақ 2001 жылға қарай олардың барлығы дерлік түбірден жойылды, тек бірнеше оқшауланған егістіктер қалды.
Other states in the United States with plantings of Chenin blanc include New York, Missouri, Wisconsin, Minnesota, Arizona, New Mexico, Maryland, North Carolina, Virginia, Idaho, Colorado and Texas. In 1990, of Chenin blanc were planted in Oregon, but by 2001, virtually all of it had been uprooted with only a few isolated plantings remaining.
Басқа шарап өсіру аймақтары
Австралияда Chenin blanc көбінесе Chardonnay, Sauvignon blanc және Semillon-мен қосылатын сорт ретінде өсіріледі. Австралиялық Chenin өсімдіктерін Тасмания, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория және Оңтүстік Австралияда, сондай-ақ Батыс Австралияның Суан алқабы мен Маргарет өзені аймақтарында кездестіруге болады. Шарап сарапшысы Джеймс Холлидей Австралияның Chenin blanc стилін "tutti frutti" деп сипаттайды, оның айрықша ерекшелігі – жеміс салатының айқын ноталары. Дегенмен, Батыс Австралияда өндірілген шараптар көбірек сынға ұшырады. 2008 жылы Австралияда Chenin blanc егілген жердің көлемі құрады. Жаңа Зеландияда бұл сорттың алқаптары 2004 жылға қарай азайып, жақында ғана жетті. 2008 жылға қарай бұл көрсеткіш төмендеді. Негізінен Солтүстік аралда егілген, Жаңа Зеландияның кейбір үлгілері Луара аңғарының тәтті десерттік Chenin стильдерімен ұқсастықтарын көрсетті. Тарихи тұрғыдан алғанда, жүзім Мюллер Тюргаумен араластырылып, көптеп өндірілетін шараптарда қолданылды. Жаңа Зеландиядағы кейбір сынға лайық Chenin blanc-тардың табысы оны өсіруге қызығушылықты арттырды. Алайда, Оз Кларк сияқты сарапшылар атап өткендей, Жаңа Зеландияның Chardonnay және Sauvignon blanc бағасы жоғары болғанша, премиум Chenin blanc өндірісін дамытудың экономикалық себебі аз. Chenin blanc Оңтүстік Американың барлық аймақтарында егіледі, бірақ көп жылдар бойы Аргентина, Бразилия және Уругвайдағы өсімдіктер Pinot blanc деп жаңылыстырылды. Жүзім негізінен көптеп өндірілетін ақ шараптарға қолданылды. 2008 жылы Аргентинада Chenin blanc егілген жердің көлемі құрады, оның көп бөлігі Мендоса шарап аймағында, ал Бразилия, Чили және Уругвайда тиісінше , , және жүзімдіктер отырғызылды. ХХ ғасырда жүзім Израильге экспортталды, онда оны әлі де шектеулі мөлшерде кездестіруге болады. Канадада Chenin blanc Британдық Колумбияның Оканаган шарап аймағында және Онтариода егілген. Chenin blanc-тың кейбір өсімдіктерін Испанияның шарап аймақтарында, негізінен Каталонияда табуға болады. 2015 жылы жүзімнің отырғызылған жері құрады, бірақ 2006 жылғы ДНК-талдау Галисия, Алелья және Пенедес шарап аймақтарында өсетін Агудело жүзімінің сортының ішінде Chenin blanc екенін анықтағандықтан, бұл көрсеткіш артуы мүмкін. Үндістан мен Таиландтың тропикалық шарап аймақтарында да жүзімнің егілуі шектеулі.
Шарап жасау және шарап стилі
Шарап сарапшысы Жансис Робинсон атап өткендей, «Ченнин бланк» – әлемдегі ең әмбебап жүзім, ол әртүрлі тәттілік деңгейлерімен сапалы шараптарды өндіруге қабілетті, соның ішінде ұзақ сақталу қабілетімен танымал десерт шараптары, сондай-ақ «шампан» әдісімен жасалған көпіршікті және күшті шараптар. Жүзім өзін жеке сортты шарап ретінде көрсете де, немесе қоспаға қышқылдық қосымша компонент ретінде де қолданылуы мүмкін. Оның құрғақтан тәттіге дейінгі кең спектрде жоғары сапалы шараптарға айналу мүмкіндігі неміс «Рислингтерімен» салыстыруға шақырады, Робинсонның пікірінше, «Ченнин бланк» көп жағынан Германияның «Рислингіне» Францияның жауабы болып табылады. «Ескі әлем» мен «Жаңа әлем» стильдері арасындағы басты айырмашылықтардың бірі – ферментация температурасы. Луарадағы «Ескі әлем» өндірушілері өздерінің «Ченнин бланк» шарабын Оңтүстік Африкадағы және басқа аймақтардағы «Жаңа әлем» өндірушілерінен гөрі жоғары температурада, 60-68°F (16-20°C) аралығында ашытады, ал олар әдетте ақ шараптарын 50-54°F (10-12°C) температурада ашытады. Бұл себебі «Ескі әлем» шарап өндірушілері салқындатылған ферментация температурасында жақсы білінетін тропикалық жемістердің дәмі мен хош иісіне аса мән бермейді. «Ченнин бланк» жүзімі терімен сұйықтыққа түсуіне және мацерациялануына мүмкіндік береді, бұл шараптың күрделілігін арттыратын фенолдық қосылыстарды бөліп алуға мүмкіндік береді. Терімен байланыс нәтижесінде пайда болатын екі хош иіс – «Ченниннің» ерекше жасыл өрік және ангелдық ноталары. Жүзімнің табиғи қышқылдығы маллолактік ферментация арқылы жұмсатылуы мүмкін, бұл шарапқа кремовый немесе «майлы» текстура береді, сондай-ақ шарапты тұнбада ұстау кезеңінде де осы эффектке қол жеткізіледі. Ағаш немесе еменді пайдалану – әр өндірушінің жеке шешімі. «Ескі әлем» өндірушілері ваниль, дәмдеуіштер және қуырылған ноталардың дәмін бере алатын жаңа емен бочкаларын пайдаланудан көбінесе бас тартады, бірақ бұл ноталар «Жаңа әлем» өндірушілері үшін қажет болуы мүмкін. Савенньерде шарапты тозу үшін акация және каштан бочкаларын пайдалану дәстүрі сақталған, бірақ акация шарапқа сары түс бере алады, ал каштан бочкалары майлы ноталар қосуы мүмкін.
Шараптар
Chenin blanc шарабының иісі мен дәмі көбінесе минералдық, жиде, анжелика және бал сипаттамаларын қамтиды. Асыл шіріктен жасалған Chenin шараптарында көбінесе шабдалы мен балдың хош иісі сезіледі, ол ескірген сайын арпа қанты, марципан және қайыс сияқты дәмдерге айналады. Луарадан алынған құрғақ немесе жартылай тәтті Chenin blanc шараптарында көбінесе алма, жиде және әктас минералдарының хош иісі болады, ол уақыт өте келе бал, акация және қайыс хош иісіне дамиды. Оңтүстік Африка сияқты Жаңа әлемнің стильдеріндегі Chenin шараптары көбінесе жас кезінде ішуге арналған және банан, гуава, алмұрт және ананас сияқты бай тропикалық жемістердің дәмін көрсетеді. Десерт стиліндегі Chenin шарабының спирт мөлшері көбінесе 12%-дан аспайды, бұл шарапты тепе-теңдікте ұстайды. Құрғақ стильдегі Chenin шарабының спирт мөлшері шамамен 13,5% болуы мүмкін. Луараның тәтті Chenin blanc шарабының сақталу мерзімі әлемдік шарап өндірісіндегі ең ұзаққа созылады, жақсы сақталған үлгілері қолайлы жылдары кем дегенде 100 жылға дейін сақталуы мүмкін. Бұл ұзақ өмір сүруіне жүзімнің табиғи жоғары қышқылдылығы себепті, ол консервант ретінде қызмет етеді. Шараптағы фенолдық қосылыстар ыдырағанда, шарапқа күрделілік пен тереңдік қосады. Кейбір құрғақ немесе "demi sec" үлгілері ең жақсы дәміне ие болу үшін кем дегенде 10 жыл сақталуы керек, содан кейін тағы 20-30 жыл дамуы мүмкін. Премиум өндіріс пен қолайлы жылдардағы Chenin blanc шарабының көпіршікті және құрғақ үлгілері де ақ шарапқа тән емес ұзақ өмір сүру деңгейін көрсеткен. Алайда, ескірген сайын Chenin blanc шараптары "жабық кезеңдерден" өтеді, онда шараптың иісі мен сорттық ерекшеліктері азаяды.
Тамақпен жұптасу
Шенін блан тағам мен шарапты үйлестіруде өте әмбебап бола алады, бірақ шараптың алуан түрлі стиліне назар аудару қажет. Жеңіл, құрғақ стилі салат, балық және тауық сияқты жеңіл тағамдармен жақсы үйлеседі. Шенін бланның тәтті түрлері кейбір азия және латын Америкасы асханаларының өткір дәмдерін теңгере алады. Орташа құрғақ стильдердің қышқылдығы мен тепе-теңдігі қаймақ соустармен және паште сияқты мол тағамдармен үйлеседі.
Синонимдер
Жылдар бойы Шенен блан түрлі синонимдермен белгілі болды, оның ішінде Агудело (Испания), Агудильо (Испания), Анжу, Блан д’Онис, Блан д’Анжу, Капбретон блан (Ланд, Франция), Конфор, Куэ Форт, Крушине, Кугнетт, Фехер Шенен, Франк блан (Аверон, Франция), Франш, Гаме блан (Аверон, Франция), Гро Шенен (Мен-э-Луар және Эндр-э-Луарда), Гро Пино (Туренда), Гро Пино Блан де ла Луар, Гут Форт, Луарское, Пино д’Анжу (Майенде), Пино де Бриоллай, Пино де ла Луар (Эндр-э-Луарда), Пино де Савеньер, Пино Гро, Пино Гро де Вуврэ, Пино Нанте, План д’Анжу (Эндр-э-Луарда), План де Брезэ, План де Сальс, План де Салль, План дю Клер де Люн, Кефор, Ражулин, Роншалин, Рушелен, Рушелин (Жиронда және Перигорда), Рушалин, Ружелин, Стин (Оңтүстік Африка), Штайн, Тет де Краб, Ваальблар Штайн және Вердюран.