Кіріспе

Рейн аймағында өскен ақ жүзім сорты

Рислинг ( /'riːslɪŋ/, /'riːzlɪŋ/ РЕЕслинг, РЕЕЗлинг) – Рейн аймағында шыққан ақ жүзім сорты. Рислинг – гүлді, хош иісті, иісі жағымды және жоғары қышқылдығы бар хош иісті жүзім. Одан құрғақ, жартылай тәтті, тәтті және көпіршікті ақ шараптар жасалады. Рислинг шараптары көбінесе сорттық тұнықтыққа ие және сирек дуалы болады. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, Рислинг әлемдегі ең көп өсірілетін 20-шы сортқа кіреді (өсу тенденциясымен), бірақ сапалы шараптар үшін маңыздылығы тұрғысынан ол әдетте Шардоне және Совиньон Бланкпен бірге ақ шараптың "үштігіне" жатады. Рислинг – "терруарға сезімтал" сорт, яғни Рислинг шараптарының мінезі шарап өндірілетін жерге байланысты үлкен өзгерістерге ұшырайды. Салқын климатта (мысалы, Германияның көптеген шарап аймақтарында) Рислинг шараптарында алма мен ағаш жемістерінің ноталары байқалады, олар кейде қалдық қантпен теңестіріледі. Жылы климатта (мысалы, Эльзас және Австрияның бір бөлігінде) өсетін Рислингке цитрус пен шабдалы ноталары тән, ол кеш пісіп жетіледі. Австралияда Рислинг көбінесе Оңтүстік Австралиядағы Клэр және Эден аңғарларынан алынған үлгілеріндегі лаймның ерекше нотасымен танылады. Рислингтің табиғи жоғары қышқылдығы мен айқын жеміс дәмі одан жасалған шараптарға ерекше ескіру әлеуетін береді, ал қолайлы жылдарда жасалған жақсы үлгілерде түтін мен балдың ноталары дамиды, ал ескі неміс Рислингтері, әсіресе, "бензин" иісін алады. 2015 жылы Рислинг Германияда 23,0% және Францияның Эльзас аймағында 21,9% көлемде ең көп өсірілген сорт болды. Рислинг Австрия, Словения, Сербия, Чехия, Словакия, Люксембург, Солтүстік Италия, Австралия, Жаңа Зеландия, Канада, Оңтүстік Африка, Қытай, Қырым және АҚШ-та (Вашингтон, Калифорния, Мичиган және Нью-Йорк) да өсіріледі. Бұл туралы ең ерте дерек 1435 жылдың 13 наурызындағы Ризельсхаймдегі (Рейнгауға жақын) Катценленбоген графы Иоан IV-тің қойма тізімінде кездеседі, онда "22 ß umb seczreben Rießlingen in die wingarten" ("Шалмдар үшін Ризельнг бұтақтарына 22 шиллинг") деп жазылған. Rießlingen жазуы сол кездегі көптеген басқа құжаттарда да қайталанады. Қазіргі Рислинг жазуы алғаш рет 1552 жылы Иероним Боктың латынша "Гербаль" еңбегінде айтылғанда тіркелген. 1348 жылғы Эльзастағы Кинцхайм картасында "zu dem Russelinge" деген мәтін бар, бірақ бұл жүзім сорты туралы екеніне нақтылық жоқ. Австриядағы Вахау аймағында Рицлинг деп аталатын шағын өзен мен шағын жүзімдік бар, олар жергілікті тұрғындардың пікірінше, Рислингке атын берген. Алайда, бұл пікірді растайтын ешқандай құжат жоқ, сондықтан көпшілік оған сенбейді.

Ата-аналық тегі

Бұрын рислинг Рейн өңіріндегі жабайы жүзімдерден пайда болған деген болжам айтылып келген, бірақ оны қолдайтын нақты дәлелдер жеткіліксіз болды. Соңғы кезде Фердинанд Регнер жүргізген ДНК-саусақ іздері зерттеуі рислингтің бір атасы – Гуайс Бланк екенін көрсетті, немістер оны Вайсер Хёниш деп те атайды. Бұл сорт қазір сирек кездессе де, орта ғасырларда француз және неміс шаруалары кеңінен өсірген. Екінші атасы – жабайы жүзім мен Траминердің буданы. Рислинг Рейн аңғарында дүниеге келген болуы мүмкін, өйткені Хёниш пен Траминердің Германиядағы тарихы ұзаққа созылады. Алайда, ата-аналары Адриатика теңізінің екі жағында болғандықтан, будандасу кез келген жерде жүзеге асуы мүмкін. Сондай-ақ, рислингтің қызыл қабықты түрі, кең таралған "ақ" рислингтің алдағысы болуы мүмкін деген пікір де айтылды, бірақ бұл әлі дәлелденген жоқ. Ақ және қызыл рислингтердің арасындағы генетикалық айырмашылықтар өте шағын, дәл осылай Пино Нуар мен Пино Гри арасында да байқалады.

Ұзақ өмір сүру

Рислинг шараптары көбінесе жас кезінде ішіледі, олар жемісті және хош иісті шараптарға айналады, оларда жасыл немесе басқа алма, грейпфрут, шабдалы, қарақат, бал, раушангүл немесе кесілген жасыл шөптің иісі болуы мүмкін, сондай-ақ жоғары қышқылдық деңгейіне байланысты әдетте жаңғыртқыш дәмге ие болады. Дегенмен, Рислингтің табиғи жоғары қышқылдығы мен алуан түрлі дәмі оны ұзақ сақтауға өте қолайлы етеді. Халықаралық шарап сарапшысы Майкл Бродбент ескі неміс Рислингтерін, олардың кейбіреулері жүз жылдан астам ғасырлармен өлшенетін, жоғары бағалайды. Неміс Trockenbeerenauslese сияқты тәтті Рислинг шараптары, әсіресе, ұзақ сақтауға жарамды, себебі жоғары қант мөлшері қосымша сақталуын қамтамасыз етеді. Бірақ жоғары сапалы құрғақ немесе жартылай құрғақ Рислинг шараптары ғана емес, 100 жылдан астам уақыт бойы сақталып қана қоймай, сонымен бірге дәмді де болып келеді. Германияның Бремен қаласындағы Ратскеллер (қалалық кеңес шарап қоймасы) 650-ден астам неміс шараптарын, оның ішінде Рислинг негізіндегі шараптарды, көбінесе бөшкелерде және 1653 жылғы өнімге дейін сақтайды. Рислинг шараптарының ескіру мерзімі әдетте құрғақ шарап үшін 5–15 жыл, жартылай тәтті шарап үшін 10–20 жыл және тәтті шарап үшін 10–30 жылдан асады.

Riesling шараптарының мұнай белгілері

Кейбір рислинг шараптары шығарылған кезде ерекше бензин иісін (француз тілінде goût de pétrole) көрсетеді, оны кейде керосин, майлау заттары немесе резеңке иісімен салыстырады. Піскен рислингтің хош иісінің ажырамас бөлігі және көптеген тәжірибелі шарап ішушілерге ұнайтын болса да, бұл иіс оған үйренбегендерге және шарапта жас, жемісті хош иістерді іздейтіндерге ұнамай қалуы мүмкін. Жас рислингтегі бензин иісіне деген жағымсыз көзқарас және осы сорттың жемісті жас шараптарына басымдық беру Германияда Эльзас немесе экспорттық нарықтан гөрі жиі кездеседі. Кейбір неміс өндірушілері, әсіресе көлемді өндіріске бағытталғандары, бензин иісін ақау деп санайды және одан құтылуға тырысады, тіпті ұзақ сақтауға жарамсыз шараптар жасауға дайын. Осыған байланысты, Германияның шарап институты неміс тіліндегі «Шарап хош иістері шеңбері» (Wine Aroma Wheel) нұсқасынан «бензин» деген хош иістің мүмкіндігін алып тастады, бұл шеңбер неміс шараптарына арнайы бейімделген деп есептеледі, профессор Энн К. Нобл бастапқы нұсқасында бензин иісін қосқанына қарамастан. Бензин иісі 1,1,6 триметил-1,2 дигидронафтален (TDN) қосылысынан туындайды, ол қартаю процесінде қышқыл гидролизі арқылы каротиноид прекурсорларынан пайда болады. Шараптағы прекурсорлардың бастапқы концентрациясы, шараптың уақыт өте келе TDN және бензин иісін дамыту әлеуетін анықтайды. Жүзімде каротиноидтардың қалай өндірілетінін ескеретін болсақ, TDN әлеуетін арттыратын факторлар:

Көгілдір шіліктің (noble rot) қолданылуы көптеген жүзім шаруашылығы аймақтарында, соның ішінде Оңтүстік Австралиядағы Клэр, Баросса және Иден аңғарларында, сондай-ақ Тасманияның оңтүстік өсіру аймағында кең таралған, бірақ олардың ешқайсысы Германиядағыдай танымал емес.

Өндіру аймақтары

Рислинг өсірілген жердің өзгеше сипаттарын ең жақсы көрсететін жүзім сорттарының бірі саналады. Ол әсіресе тақтатас және құмды сазды топыраққа өте ыңғайлы.

Германия

Бүгінде Рислинг – Германияның жетекші жүзім сорты, оның ерекшелігі – дәміндегі «айқындық» және terroir-дың көрсетілуі, сондай-ақ жеміс пен минералды дәмдер арасындағы тепе-теңдігімен танымал. Германияда Рислинг әдетте қыркүйек айының соңы мен қараша айының соңы аралығында піседі, ал кеш жиналған Рислингті қаңтар айының соңына дейін жинауға болады. Неміс Рислингінің екі ерекше қасиеті бар: оны басқа сорттармен сирек арастырады және көбінесе еменнің дәміне ұшырамайды (кейбір шарапшылар «дәстүрлі» ескі емен бөшкелерінде ашытуға қарамастан, олар бұрыннан тозған). Соңғысына Palatinate (Pfalz) және Baden аймақтарындағы кейбір жылдары жаңа еменде пісіру арқылы ерекшелік жасалады. Бұл аймақтардағы жылы температура жаңа еменнің әсеріне төтеп бере алатын алкоголь құрамы жоғары, ауыр шараптарды тудырады. Жасырақ шараптың әрбір дәмі анық болса да, неміс Рислингі қартайған сайын, әсіресе он жылға жеткенде, үйлесімді болады. Германияда шарап өндірісінде жинау кезіндегі қант деңгейі маңызды, ал Prädikat деңгейлері шараптың тәттілігін көрсетеді. Жүзімшілер үшін жасыл дәмі бар алма қышқылы мен лимон тәрізді дәмі бар вин қышқылы арасындағы қышқылдық тепе-теңдігі де маңызды. Салқын жылдары кейбір өндірушілер пісіп-жетілу деңгейінің артуын және одан кейін вин қышқылының пайда болуын күтіп қарашаға дейін күтеді. Шарап заводтарындағы технология температураны тұрақтандыра алмаған кезде, Германияның солтүстік аймандарының қысындағы төмен температура ашыту процесін тоқтатып, табиғи қанттар мен төмен алкогольдік құрамы бар шараптарды қалдыратын. Жергілікті дәстүрге сәйкес, Мозель аймағында шарап ұзын, конусты және жасыл түсті Hock бөтелкелеріне құйылады. Рейн аймағында өндірілген Рислинг үшін ұқсас, бірақ қоңыр бөтелкелер қолданылады. Рислинг – Deutscher Sekt, неміс көпірген шарабын өндіруде де басым жүзім сорты болып табылады. Германиядағы Рислинг шараптары тәттіден бастап, жартылай құрғақ (Halbtrocken) және құрғақ (Trocken) сияқты алуан түрлі дәмдерді қамтиды. Кеш жиналған Рислингтер beerenauslese (BA) және trockenbeerenauslese (TBA) класындағы өте тәтті десерт шараптарына айналуы мүмкін.

Франция

1477 жылы Рислинг жүзімі Эльзас аймағында егілгені туралы жазбалар бар, сол кезде Лотарингия герцогы оның сапасын жоғары бағалаған. Бүгінде Эльзастың жүзімдіктерінің бес бөлігінен бірінен астамы Рислинг жүзімімен жабылған, көбінесе Жоғарғы Рейн ауданында, ал бұл сорт көршілес неміс Рислингінен едәуір өзгеше. Бұл айырмашылықтың бір бөлігі топырақтың құрамында, себебі Эльзас балшықты топырағы Рейнгаудағы тақтатасқа қарағанда көбірек әктасқа толы. Қалған айырмашылықтар шарап жасау әдістерінде, Эльзастықтар француздық бағыттағы әдістерді ұнатады, олар алкогольдің құрамын жоғары (әдетте 12% шамасында) және бейтарап емен бөшкелерде немесе болаттан жасалған резервуарларда ұзақ сақтау арқасында дөңгелектеу шараптарды өндіреді. Германия шарап заңдарына қарамастан, Эльзас Рислингіне шарап құюға болады, яғни қант қосылып алкогольдік құрамы арттырылады. Басқа Эльзас шараптарынан айырмашылығы, Rieslings d'Alsace көбінесе жас кезінде ішуге арналмайды, бірақ көптегендері алғашқы жылдары жақсырақ тамашаланады. Rieslings d'Alsace көбінесе тазартушы қышқылдықпен өте құрғақ болады. Бұл ауызды жабатын, қалың денелі шараптар. Бұл шараптар өте жақсы сақталады, сапалы жылдарда 20 жылға дейін тозбайды. Бұл тиімді, өйткені Эльзас шарабының дәмі үш жылдан кейін ашылып, жұмсақ және жемістік дәмдерге ие болады.

Австралия мен Жаңа Зеландия

1838 жылы Уильям Макартур Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Пенрит қаласының жанында рислинг жүзімін отырғызды. 1990 жылдардың басына дейін рислинг Австралияда ең көп егілген ақ жүзім болды, бірақ кейін шардоне үлкен танымалдылыққа ие болды. Австралиялық рислингтер жас кезінде майлы текстурасымен және цитрус жемістерінің дәмімен ерекшеленеді, ал қартайғанда жаңалық пен қышқылдың тепе-теңдігімен танылады. Ботритизацияға ұшыраған рислингтердің дәмі өте жоғары, олар лимон мармеладымен салыстырылады. Рислинг алғаш рет 1970 жылдары Жаңа Зеландияда отырғызылды және салыстырмалы түрде салқын климатты Марлбороу аймағында, сондай-ақ Нельсон аймағында кешкі жиналымдар үшін жақсы өсті. Австралиялық рислингке қарағанда, Жаңа Зеландия тәттіден құрғаққа дейін жеңіл және нәзік шараптар өндіреді. Соңғы кезде салқын климатты шараптардың отаны саналатын Орталық Отаго аймағы, терруарға негізделген рислингтер өндіретін тағы бір аймақ ретінде көзге түсті.

Австрия

Рислинг – жергілікті Грунер Велтлинерден кейін екінші басты ақ жүзім сорты. Австриялық Рислинг әдетте тығыз денелі, ауызды жабатын және күшті дәмдік айқындық пен таң қалдыратын хош иіспен ерекшеленеді. Австриялық Рислингтің ерекше белгісі – ақ бұрыштан аңқыған ұзақ дәмі. Ол Вахау аймағының салқын климатында және су өткізгіш гранит пен слюда топырағында жақсы өседі, мұнда Австрияның шарап заңдары суаруға рұқсат береді. Көлемі әдетте 13% шамасында болатын, Рислинг үшін салыстырмалы түрде жоғары спирт құрамына ие және әдетте 5 жылдан кейін толық пісіп жетеді. Нью-Йорк, әсіресе Фингер-Лейкс аймағы, Рислингтің алғашқы АҚШ өндірушілерінің бірі болды. 1857 жылы Калифорнияда, ал 1871 жылы Вашингтон штатында егістік пайда бола бастады. Шато Стей. Мишель неміс стилін қолдап, танымал неміс фирмасы доктор Эрнест Лоузенмен серіктесіп, Eroica бренді сияқты арнайы шараптар жасады. Жылдық өндірісі 2,000,000-нан астам қорапты құрайтын Шато Стей. Мишель – Рислинг шараптарын өндіру бойынша әлемдік көшбасшы. 2007 жылы Pacific Rim Winemakers, тағы бір Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы шарапхана, Бонни Дунның Рэндалл Грэмге тиесілі, Ред-Маунтин АВА-да Рислинг өндірісіне толық арналған алғашқы шарап зауытын салды. Бұл аймақтағы Рислинг құрғақтан тәттіге дейін өзгереді және оңай ішуге ыңғайлы, жақсы сезім беретін жеңілдікке ие. Көбінесе жеңіл табуға болатын шапақ пен минералдық дәмдердің үйлесімі байқалады.

Мичиган штатында, оның Ескі Миссия түбегі мен Лиланау түбегі АВА (Трэверс-Ситиге жақын) мұз шараптарымен танымал болғандықтан, Рислинг өте кең таралған сорт, оның бір бөлігі осы мақсатқа сәйкес келеді. Рислинг басқа аймақтарда да өсіріледі, соның ішінде салыстырмалы түрде жылы штаттардың суық бөліктері, мысалы Оклахома (онда ол тіпті айсвейнге айналдырылды) және Техас. Рислинг Огайоның барлық аймақтарында өсіріледі және штаттың жүлделі шарапханаларында өндіріліп сатылады.

Канада

Онтариода Рислинг көбінесе мұз шарабына қолданылады, онда шарап кеңдігі мен күрделілігімен ерекшеленеді. Одан кейін шарап қалған ашытқы мен қоспаларды жою үшін тағы бір рет сүзгіленеді. Рислинг жүзімін өсірудегі екі маңызды фактор – оны "Ұзын және төмен" күйде ұстау, яғни Рислинг үшін идеалды жағдай – ұзақ, біртекті пісіп-жетілуге және өнімділікті төмендетіп, дәмді шоғырландыруға мүмкіндік беретін климат. Рислингтің әдеттегі хош иістері гүлдер, тропикалық жемістер және минералды тастар (мысалы, тақта тас немесе кварц) болып табылады, бірақ уақыт өте келе, шарап жоғарыда айтылғандай, бензинге ұқсас иіс алады. Рислинг көбінесе жаңа еменде ашытылмайды немесе сақталмайды (дегенмен, Германия мен Эльзаста Рислинг негізіндегі шараптарды сақтау және тұрақтандыру үшін үлкен, ескі емен бөшкелер жиі қолданылады). Бұл Рислинг жеңіл салмақты болып келеді, сондықтан көптеген тағамдарға үйлеседі. Рислингтің күшті қышқылдығы мен тәттілігі тұзды тағамдармен жақсы тепе-теңдік құрайды. Германияда кейде капустаны Рислингпен бірге пісіреді, бұл көкөністің иісін азайтуға көмектеседі. Басқа ақ шараптар сияқты, құрғақ Рислинг салқын қыздырылып беріледі, ал тәтті Рислингтер көбінесе жылырақ беріледі.

Клондар

Рислингтің көптеген коммерциялық клондары бар, олардың қасиеттері сәл өзгеше. Германияда шамамен 60 клондауға рұқсат етілген, ал ең танымалдары Шлосс-Жоханнисберг шараптық бағындағы жүзімдерден көбейтілген. Көптеген басқа елдер Рислинг клондарын тікелей Германиядан әкелген, бірақ олар кейде басқаша атаулармен таратылады.

Қызыл рислинг

Рислингтің өте сирек кездесетін түрі, соңғы кезде көп назар аударуда, – қызыл рислинг (Roter Riesling). Аты айтқандай, бұл рислингтің қызыл қабықты клоны (мысалы, Gewürztraminer сияқты, мұндай түс жиі кездеседі), бірақ қара қабықты клон емес, яғни ол әлі де ақ шарап жүзімі. Ол ақ рислингтің мутациясы саналады, бірақ кейбір сарапшылар керісінше қатынасты ұсынады, яғни қызыл рислинг ақ рислингтің алда тұрған түрі болуы мүмкін. Жағдайды одан әрі шатастыру үшін, "қызыл рислинг" қызыл қабықты Траминер жүзімінің (мысалы, Клевенер де Хелигенштейннің Савагнин розасы) және Роттер Велтлинердің тұқымдық өсімдігі болып табылатын Hanns сортының синонимі ретінде де қолданылған. Роттер Рислингтің Шварцрислингпен ешқандай қатысы жоқ.

Атау беру

Рислинг деген атаумен аталған көптеген жүзімдер нағыз рислинг емес. Мысалы:

Welschriesling – Австрияда, Хорватияда, Чехияда, Венгрияда және Румынияда кең таралған, сондай-ақ Riesling Italico, Welsch Rizling, Olasz Rizling немесе Laski Rizling деп те аталуы мүмкін. Schwarzriesling (қара рислинг) – Шампан шарабында қолданылатын, бірақ Оңтүстік Германияда да өсірілетін Pinot Meunier жүзімінің неміс тіліндегі атауы. Cape Riesling – француздық Crouchen жүзімінің Оңтүстік Африкадағы атауы. Gray Riesling – шындығында Trousseau gris, Бастардо портолық жүзімінің ақ түрі. Ақ рислинг – бұл "нағыз" рислинг, оны Йоханнисберг рислинг (атақты Шлосс Йоханнисберг атауымен) және Рейн рислинг (= Италиядағы Riesling Renano, кейде Австриядағы Rheinriesling) деп те атайды.