Кіріспе
Каберне Совиньон (kabɛʁnɛ soviɲɔ̃) – әлемдегі ең танымал қызыл шарап жүзімінің сорттарының бірі. Ол Австралия мен Британдық Колумбия (Канада) аралығында, Ливанның Бекаа аңғарына дейінгі, шарап өндіретін барлық ірі елдерде, әртүрлі климаттық аймақтарда өсіріледі. Каберне Совиньон Бордо шараптарындағы маңыздылығы арқасында халықаралық деңгейде танымал болды, онда ол көбінесе Мерло және Каберне Франкпен қосылады. Франция мен Испаниядан бастап, жүзім Еуропаға, содан кейін Жаңа әлемге тарады, Калифорнияның Напа аңғары, Жаңа Зеландияның Хоукс шығанағы, Оңтүстік Африканың Стелленбош аймағы, Австралияның Маргарет өзені, Макларен аңғары және Куонаварра аймақтары, Чилидің Майпо және Колчагуа аңғарларында жаңа орта тапты. 20-ғасырдың көп бөлігінде ол әлемдегі ең көп егілген премиум қызыл шарап жүзімі болды, бірақ 1990 жылдары Мерло оны басып өтті. Дегенмен, 2015 жылға қарай Каберне Совиньон қайтадан ең көп отырғызылған жүзім сортына айналды, бүкіл әлемде кең аумақта өсіріледі. Өнеркәсіпте кең танымал болғанына қарамастан, бұл жүзім салыстырмалы түрде жаңа сорт, ол 17-ғасырда Францияның оңтүстік-батысында Каберне Франк пен Совиньон Бландың кездейсоқ тоғысуынан пайда болған. Оның танымалдығы көбінесе оңай өсірілуімен байланысты: жүзімнің қалың қабығы бар, өсімдіктердің түбірі берік, өнімділігі төмен, қышқылдан сақтану үшін кеш гүлдейді және шіру мен жәндіктер сияқты жүзім шаруашылығының зиянды факторларына төзімді. Бұл сорттың танымал болуы Каберне Совиньон шараптарын тұтынушыларға, тіпті бұрын таныс емес аймақтардан да сатуға көмектесті. Оның кең таралған танымалдығы кейбір сыншылардың жүзімді жергілікті сорттардың есебінен шарап аймақтарын "басып алатын колонизатор" деп қарауына себеп болды. Каберне Совиньонның классикалық сипаттамасы – жоғары таниндері мен айқын қышқылдығы бар, ұзақ сақтауға жарамды толық денелі шараптар. Салқын климатта Каберне Совиньон қарақұмықтан жасалған шараптарды береді, олар жасыл бұрыш, исік және кедрдің ноталарымен толықтырылады, ал шарап қағайған сайын бұл ноталар күшейеді. Орташа климатта қарақұмықтан жасалған шараптарда қара вишня мен қара зәйтүннің дәмі сезіледі, ал ыстық климатта олар тым пісіп кетіп, "жемісті" дәмге ие болуы мүмкін. Австралияның кейбір аймақтарында, әсіресе Оңтүстік Австралияның Куонаварра шарап аймағында, Каберне Совиньон шараптары евкалипт немесе ментолдің ерекше ноталарымен ерекшеленеді.
Cabernet Sauvignon (kabɛʁnɛ soviɲɔ̃) is one of the world's most widely recognized red wine grape varieties. It is grown in nearly every major wine producing country among a diverse spectrum of climates from Australia and British Columbia, Canada to Lebanon's Beqaa Valley. Cabernet Sauvignon became internationally recognized through its prominence in Bordeaux wines, where it is often blended with Merlot and Cabernet Franc. From France and Spain, the grape spread across Europe and to the New World where it found new homes in places like California's Napa Valley, New Zealand's Hawke's Bay, South Africa's Stellenbosch region, Australia's Margaret River, McLaren Vale and Coonawarra regions, and Chile's Maipo Valley and Colchagua. For most of the 20th century, it was the world's most widely planted premium red wine grape until it was surpassed by Merlot in the 1990s. However, by 2015, Cabernet Sauvignon had once again become the most widely planted wine grape, with a total of under vine worldwide. Despite its prominence in the industry, the grape is a relatively new variety, the product of a chance crossing between Cabernet Franc and Sauvignon blanc during the 17th century in southwestern France. Its popularity is often attributed to its ease of cultivation—the grapes have thick skins and the vines are hardy and naturally low yielding, budding late to avoid frost and resistant to viticultural hazards such as rot and insects—and to its consistent presentation of structure and flavours which express the typical character ("typicity") of the variety. Familiarity has helped sell Cabernet Sauvignon wines to consumers, even from unfamiliar wine regions. Its widespread popularity has also contributed to criticism of the grape as a "colonizer" that takes over wine regions at the expense of indigenous grape varieties. The classic profile of Cabernet Sauvignon tends to be full bodied wines with high tannins and noticeable acidity that contributes to the wine's aging potential. In cooler climates, Cabernet Sauvignon produces wines with black currant notes that can be accompanied by green bell pepper notes, mint and cedar, which will all become more pronounced as the wine ages. In more moderate climates, the black currant notes are often seen with black cherry and black olive notes, while in very hot climates, the currant flavours can veer towards the over ripe and "jammy" side. In parts of Australia, particularly the Coonawarra wine region of South Australia, Cabernet Sauvignon wines tend to have characteristic eucalyptus or menthol notes.
Тарих және шығу тегі
Көп жылдар бойы Каберне Совиньонның тегі нақты анықталмады және оны көптеген аңыз-ертегілер мен болжамдар қоршады. Соңғы уақытқа дейін жүзімнің ежелгі тарихы бар деген әңгіме тарады, тіпті ежелгі римдіктердің шарабын жасау үшін қолданылған және Плиний Егдектің еңбектерінде айтылған Битурика жүзімі болуы мүмкін еді. Бұл сенім 18 ғасырда кеңінен таралды, сол кезде жүзім Petite Vidure немесе Bidure деп те аталатын, бұл, әдетте, Битурика сөзінің бұрмалануы еді. Видуре жүзімнің қатты сабағына (француз тілінде vigne dure) сілтеме жасайды деген де ой болды, бұл бір кезде Grand Vidure деп аталған Карменермен байланысты болуы мүмкін. Каберне Совиньон атауы Petite Vidure-ден гөрі жиі қолданыла бастаған уақыт нақты белгісіз болғанымен, деректер көрсетіп тұрғандай, жүзім 18 ғасырдағы Медок аймағында танымал Бордо егісі болған. Пауиллақтағы Шато Мутон мен Шато д'Армайлхак алғаш рет осы сортты белсенді түрде өсірген (және басқа усадьбалар үшін Каберне жүзімінің ықтимал көзі) болып табылады.
Ұрпағы мен ақ каберне
Пино нуар сияқты көп мутацияға ұшырамайды, сондай-ақ ұрпақ өндіруде кеңінен қолданылмайды, бірақ Каберне Совиньон басқа жүзім сорттарымен байланысты. 1961 жылы Каберне Совиньон мен Гренаш сорттарының будандасуынан француз шарап жүзімінің Марселан сорты пайда болды. Cygne blanc – 1989 жылы Батыс Австралиядағы Суон аңғарындағы бақта өсіп тұрған Каберне Совиньонның ақ жидектелген көшеті. Cabernet blanc – Каберне Совиньон мен 20 ғасырдың соңында Швейцарияда ашылған белгісіз гибридтік жүзім сортының буданы. 1977 жылы Австралиядағы Cleggett Wines шараптық жүзімдіктерінде «бронза» түсті жүзім беретін жүзімдік табылды. Олар осы мутантты көбейтіп, «Малиан» деген атпен тіркеді және осы атпен ашық қызыл шараптар сатты. 1991 жылы «Бронза» Каберне жүзімдерінің бірі ақ жүзім бере бастады. Cleggett осы «Ақ Каберне» сортын «Шалистин» деген атпен тіркеді. Каберне анасымен салыстырғанда, Малианда тері астындағы жасушаларда антоцианин жоқ, бірақ олар эпидермисте сақталады, ал Шалистинде екі қабатта да антоцианин жоқ. Жүзімнің түсін бақылайтын VvMYBA1 және VvMYBA2 гендерін ашқан ғалымдар, Малианның тері астындағы қабатында антоцианин өндірісіне қатысатын ген жойылған, содан кейін тері астындағы жасушалар эпидермиске еніп, Шалистин сортын жасаған деген болжам жасады. 1924 және 1930 жылдар аралығында жүргізілген тәжірибелер кезінде Каберне Совиньонның гүлі Glera жүзімімен (Просекко шарабын жасауға қолданылатын ақ жүзім) тозаңдандырылып, қызыл итальяндық Incrocio Manzoni 2.15 шарап сорты жасалды. 1972 жылы Австралияның CSIRO агенттігі Каберне Совиньон жүзімін испандық Sumoll сортымен будандастырып, үш жаңа сорт – Cienna, Tyrian және Rubienne-ді шығарды. 1983 жылы Каберне Совиньонды ақ жүзімнің Souvignier gris сортымен будандастырып, неміс шарабының сұр жүзім сортын (Броннер) жасады.
Жүзім шаруашылығы
[[Файл:Cab sauvignon жапырағы. JPG|сол жақтағы|thumb|200px|Каберне Совиньон жапырағы. Салқын климат жағдайында жүзімдер пісіп-жетілуге қарағанда, фотосинтез үшін күн сәулесін ұстап тұруға қажетті жапырақтарды өндіруге көбірек энергия жұмсайды. Осыдан келіп, шатырларды басқару және жүзімдіктерді күшті қырқу өсірушілер үшін маңызды шараларға айналады. Оңтүстік Австралияның Кунаварра шарап аймағында Каберне Совиньон аймақтың терра роза топырағында отырғызылған жүзімдерден өте әртүрлі нәтижелер берді – сондықтан қызыл топырақ аймақтың «шекарасы» ретінде қарастырылады, бұл қызыл топыраққа отырғызылған Каберне Совиньон өсірушілері арасында дау тудырды. Пісіп-жеткендігінен басқа, жиналған өнімнің мөлшері де Каберне Совиньон шарабының сапасы мен дәміне күшті әсер етеді. Жүзімдердің өзі, әсіресе күшті SO4 түбіртегіне отырғызылғанда, жоғары өнімділікке бейім. Артық өнім салдарынан шараптың дәмі нашарлап, жасыл немесе шөптес иіс алады. 1970-ші жылдары вирусқа төзімді сортты Каберне Совиньонның жоғары өнімділігі сапаға ұмтылған көптеген өндірушілерді 20-шы ғасырдың соңында жүзімдіктерін басқа клоналды сорттармен қайта отырғызуға мәжбүр етті. Өнімді азайту үшін өндірушілер жүзімдіктерді нашар түбіртегіне отырғызады және жүзім шоқтарын пісіп-жеткеннен кейін күшті қырқу арқылы жасыл жинауды жүзеге асырады. Каберне Совиньон жүзімінің өзі өте кішкентай, қалың қабықшасы бар, тұқымының (пип) жеміске (майысқа) қатынасы 1:12 құрайды. Осы элементтердің нәтижесінде фенолдар мен таниндердің жоғары құрамы шараптың құрылымы мен дәміне айқын әсер етеді – әсіресе, ашытудан бұрын шырынды ұзақ мацерациялауға (тұздықпен байланыс) ұшыратса. Бордода мацерация кезеңі дәстүрлі түрде үш аптаға созылған, бұл шарап жасаушыларға егін жинаудан кейін иелікті жауып, аң ауына баруға жеткілікті уақыт берген. Осы ұзақ мацерация кезеңдерінің нәтижесінде танинді және дәмді шараптар шығады, олар көп жылдық тозуды қажет етеді. Шарап өндірушілері шарапты бірнеше жылдың ішінде қолжетімді етуді қаласа, мацерациялау уақытын бірнеше күнге дейін қысқартады. Мацерациядан кейін Каберне шырыны 30 °C (86 °F) дейін жоғары температурада ашытылуы керек. Ашыту температурасы нәтижеге әсер етеді, жоғары температурада терең түстер мен көбірек дәмдік компоненттер алынады, ал төмен температурада жемістік дәмі жақсы сақталады. Австралияда жұмсақ, жемісті Каберне Совиньон шараптарын жасау үшін көміртекті мацерациямен тәжірибелер жүргізілді. Тоскананың басқа шарап аймақтары да соған еліктеп, Каберне Совиньонды Сангиовеземен араластырып, тіпті жүзімнің сорттық нұсқаларын жасады. Бірте-бірте DOC жүйесі қалыптасып, көптеген аймақтарға DOC белгіленген шараптарында жүзімді пайдалануға рұқсат берді. Тосканадағы Каберне Совиньон піскен қара вишняның дәмімен сипатталады, бұл тәттілік сезімін, сондай-ақ қара қарақұмықтың күшті ноталарын береді. Шараптың алкоголь деңгейі шамамен 14%-ға жетеді, бірақ қышқылдық деңгейі де жоғары болып қалады. Каберне Совиньон Сангиовеземен араласқанда қосындыға басымдық бере алады, көптеген тосканалық өндірушілер өздерінің стиліне сәйкес келетін ерекше тепе-теңдікті табуға тырысады. Мысалдар: «Эмманың қоры» Cabernet Sauvignon және «The Summit» Бордо қоспасы. Ресвератрол бета-амилоид пептидтерін де тазартады. Сондай-ақ, Каберне Совиньонның алкогольсіз экстракттары гипертониялық егеуқырлардың ишемия және реперфузия кезінде қорғалуын қамтамасыз етеді.