Кіріспе

Зерттеу мақаласының қысқаша мазмұны: Тұжырымдама – зерттеу мақаласының, диссертацияның, шолу мақаласының, конференция баяндамасының немесе нақты бір тақырыпты терең талдаудың қысқаша мазмұны болып табылады және оқырманға мақаланың мақсатын жылдам анықтауға көмектеседі. Қолданылған жағдайда, тұжырымдама әрқашан қолжазбаның немесе машинописьтің басында орналасады, нақты академиялық еңбек немесе патент өтініміне кіріс ретінде қызмет етеді. Әртүрлі ғылыми салалар бойынша тұжырымдама жасау және дереккөз көрсету қызметтері сол нақты тақырып бойынша әдебиетті жинақтауға бағытталған. Кейбір басылымдарда "précis" немесе "synopsis" терминдері басқа басылымдар "тұжырымдама" деп атайтын нәрсеге сілтеме жасау үшін қолданылады. Басқару есептеріндегі бас қорытынды әдетте тұжырымдамадан көбірек ақпаратты (көбінесе құпия ақпаратты) қамтиды.

Мақсаты мен шектеулері

Академиялық әдебиет күрделі зерттеулерді қысқаша түсіндіру үшін рефератты пайдаланады. Реферат толық мақаланың орнына дербес құжат ретінде қолданылуы мүмкін. Сондықтан көптеген ұйымдар рефератты плакаттық баяндама, ауызша хабарлама немесе академиялық конференциядағы семинарлық жұмыс түрінде ұсынылатын зерттеулерді іріктеудің негізі ретінде пайдаланады. Көптеген библиографиялық деректер базалары мақаланың толық мәтінін емес, тек рефераттарды ғана индекстейді. Ғылыми мақалалардың толық мәтіні авторлық құқық және/немесе баспагерлік төлемдерге байланысты көбінесе сатып алынуы керек, сондықтан реферат толық мәтіннің қайта басылуының немесе электрондық нұсқасының маңызды сату арқауы болып табылады. Реферат ғылыми мақаланың негізгі нәтижелері мен қорытындыларын жеткізе алады, бірақ әдістеме, толық тәжірибелік нәтижелер және интерпретациялар мен қорытындылардың сын тұрғысынан талқылануы үшін толық мәтінді қарастыру қажет. Рефераттар кейде толық есептермен үйлеспейді. Бұл толық есепке жүгінбестен, тек рефераттағы ақпаратқа сүйенетін клиниктерді жаңылыстыруы мүмкін. Реферат зерттеушіге өзінің зерттеуіне қатысты екеніне көз жеткізу үшін көптеген мақалаларды тез арада қарап шығуға мүмкіндік береді. Реферат негізінде таңдалған мақалалар маңыздылығын бағалау үшін мұқият оқылуы тиіс. Әдетте, сілтемелерді тек рефератқа емес, толық мақаланың мазмұнына негіздеу керек. Өйткені реферат толық есепті немесе мақаланы толыққанды көрсетпеуі мүмкін. Сондықтан сілтемелерді тек рефераттағы ақпаратқа негіздеу қате болар еді. JAMA журналында жарияланған зерттеуде «рефераттағы деректер мен толық мәтіндегі деректердің арасындағы және рефератта ғана берілген деректер мен басқа да ақпараттардың арасындағы қарама-қайшылықтар жиі кездеседі және авторға бағытталған қарапайым оқу шаралары осы жиілікті азайтуда тиімсіз» деген қорытынды жасалған. Басқа зерттеулерде «журналдық рефераттағы ақпараттың дұрыстығын толық басылымдағы мәтінмен салыстырғанда, толық мақаланың мәтінінде жоқ немесе оған қайшы келетін мәлімдемелер табылды». Қазіргі тілдер қауымдастығының пікірінше, рефератты сілтеме жасауға болатын жағдайлар өте сирек: «Рефератты тек реферат туралы жазғанда ғана сілтеме жасауға болады, оның қысқаша мазмұны туралы емес; мысалы, ғылым және гуманитарлық ғылымдарда қолданылатын рефераттарды жазудың әртүрлі стильдері туралы жазсаңыз».

Тарих

Абстракция тарихы құжаттардың мазмұнын олардағы ақпаратты қолжетімді ету үшін қысқарту қажеттігі сезілген кезден басталады. Месопотамияда б.з.б. екінші мыңжылдықтың басында, жабық клинопись құжаттарын зақымдаудан қорғау үшін жасалған саз конверттерге құжаттың толық мәтіні немесе қорытындысы жазылған. Грек-рим әлемінде көптеген мәтіндер абстракцияланды: көркем емес туындылардың қорытындылары эпитомдар деп аталды, және қазіргі заманға дейін жетпеген туындылар туралы ақпараттың көбі олардың сақталған эпитомдарынан алынған. Сондай-ақ, көптеген ежелгі грек және рим пьесаларының мәтіні пьесаның сюжетін баяндайтын гипотезамен басталды. Әдеби емес құжаттар да абстракцияланды: ежелгі Египеттің Тебтунис қаласында табылған Тебтунис папирустары заңдық құжаттардың абстракттарын қамтиды. Орта ғасырларда ғалымдық мәтіндердің беттерінде, сондай-ақ Юстиниан кодексінің кейбір қолжазбаларында мазмұнының қысқаша түйіндемесі маргиналия ретінде жазылған. Ғылымды қорытындылау үшін абстракттарды қолдану 1800 жылдардың басында Корольдік қоғамның хатшысы әр отырыстың хаттамасына баяндамалардың қысқаша қорытындыларын жазып, оларды «абстракттар» деп атаған кезде басталды. Корольдік қоғамның 1800–1837 жылдардағы абстракттары кейіннен жинақталып, қоғамның «Философиялық транзакциялар» журналында жарияланды, ал алғашқы топ 1832 жылы жарық көрді. Бұл абстракттар әдетте бір немесе бірнеше беттен тұратын. Басқа білімді қоғамдар да осыған ұқсас тәжірибелерді қабылдады. Корольдік астрономиялық қоғам (RAS) өзінің абстракттарын алғаш рет жариялаған болуы мүмкін: 1827 жылы жарық көрген RAS айлық хабарламаларында олардың ай сайынғы отырыстарында оқылған баяндамалардың абстракттары (басқа нәрселермен қатар) жарияланды, ал толық мақалалар бірнеше ай немесе жылдардан кейін RAS естеліктерінде жарияланды. RAS абстракттарының ұзындығы бір-үш абзацтан құралды. Екі жағдайда да бұл алғашқы абстракттарды мақала авторы емес, білімді қоғам жазды. Шамасы, мақаламен бірге жарияланған ең алғашқы абстракт 1919 жылы Америка физикалық қоғамының «Физикалық шолу» журналында жарияланған Фуко маятнигінің қозғалысының ретсіздіктері туралы мақала болды.

Авторлық құқықтар

Рефераттар авторлық құқық заңымен қорғалады, сияқты басқа да жазбаша сөздер де қорғалады.

Ақпараттық

Ақпараттық тұжырым, сондай-ақ толық тұжырым деп те аталады, – мақаланың мазмұнына, оның алғы тарихына, мақсатына, әдістемесіне, нәтижелеріне және қорытындысына жасалған толық қысқаша шолу. Әдетте 100-200 сөзден тұратын ақпараттық тұжырым мақаланың құрылымын, оның басты тақырыптары мен маңызды ойларын қамтиды. Соңғы жылдары ғылыми есептер үшін ақпараттық тұжырымға ұқсас формат ұсынылған. Ақпараттық тұжырымды жеке құжат ретінде қарастыруға болады.

Сипаттамалық

Сипаттамалық аннотация, сондай-ақ шектеулі немесе көрсеткіш аннотация деп те аталады, мақаланың қамтитын мәселелерін мазмұнына тереңінен үңілмей сипаттайды. Сипаттамалық аннотация – абзац түрінде жазылған мазмұндамаға ұқсас.

Графикалық тұжырымы

2000-жылдардың соңында, Интернет сияқты компьютерлік сақтау және ақпаратты іздеу жүйелерінің ықпалымен, кейбір ғылыми басылымдар, әсіресе Elsevier басылғандары, мәтіндік аннотациялармен қатар графикалық аннотацияларды да қоса бастады. Графика мақаланың негізгі идеясын қорытындылауға немесе оның мысалы болуға арналған. Бұл мәтіндік аннотация сияқты толық қорытынды емес, керісінше мақаланың түрін, көлемін және техникалық мазмұнын бірден көрсетуге тиіс. Графикалық аннотацияларды қолдану ғылыми қауымдастық тарапынан жақсы қабылданып келіп келеді. Сонымен қатар, кейбір журналдар авторлары жасаған бейне және анимациялық аннотацияларды да қамтиды, бұл олардың мақалаларын оңай түсіндіруге мүмкіндік береді. Көптеген ғылыми баспагерлер қазір авторларды өз мақалаларын графикалық аннотациялармен толықтыруға ынталандырып отыр, мұндай ыңғайлы визуалды қорытынды оқырмандарға қызығушылық тудыратын мақалалардың негізгі мазмұнын анықтауға көмектеседі деп үміттенеді, соның нәтижесінде тиісті басылымның жалпы көрінуі артады. Дегенмен, бұл болжамның дұрыстығы толыққанды зерттелмеген, және жақында жүргізілген зерттеуде графикалық аннотациясы бар және жоқ жарияланымдарды бірнеше көрсеткіштер бойынша салыстыру, графикалық аннотациялардың ғылыми жарияланымдарға назар аударуға тиімділігін көрсетпеді.

Сапаның тұжырымдамалық бағасы

Абстракттың сапасын бағалау үшін әр түрлі әдістерді қолдануға болады, мысалы, оқырмандардың бағалауы, тізімдер, және оқу оңайлығын өлшеу шаралары (мысалы, Flesch Reading Ease).