Кіріспе

Нью-Орлеан классының ауыр крейсері USS San Francisco (CL/CA 38) – Сан-Франциско қаласының атымен аталатын үш кемеден екіншісі болды. 1934 жылы қолданысқа енгізілген, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың ең көп марапатталған кемелерінің бірі еді, 17 ұрыс жұлдызы мен Президенттік бірлік цитатымен марапатталды. Гуадалканал кампаниясында, оның ішінде Кейп Эсперанс шайқасы мен Гуадалканал теңіз шайқасында, көптеген әріптес кемелері сияқты, ол да белсенді қатысты, осы шайқастардың бірінде ауыр зақым алды және капитаны мен адмиралы қаза тапты. Шабыстың басында ол қателікпен "Атланта" жеңіл крейсеріне атып, ауыр зақым келтіріп, көптеген жандарды құрбан етті. Соғыс аяқталғаннан кейін дереу қызметтен босатылып, 1959 жылы металл тескілеуге сатылды. Гуадалканал теңіз шайқасында зақымданған және жөндеу кезінде алынып тасталған оның көпір қанаттары қазір Алтын қақпа ұлттық ойын-сауық аймағындағы төбеде орнатылған. Олар Сан-Францискодан Гуадалканалға дейінгі үлкен шеңбер бағытында орналасқан.

Құрылыс және іске қосу

Сан-Франциско кемесі 1931 жылдың 9 қыркүйегінде Калифорния штатының Вальехо қаласындағы Маре-Айленд әскери-теңіз кемежайында, Чарльз В. Фишердің қадағалауымен салынды; 1933 жылдың 9 наурызында суға түсірілді; Барбара М. Бейли қамқорлық етті; және 1934 жылдың 10 ақпанында, капитан Ройал Э. Ингерсолл басқаруымен қолданысқа енгізілді. Нью-Орлеанс класындағы крейсерлер 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісімінің талаптары мен стандарттары бойынша салынған соңғы АҚШ крейсерлері болды. 10 000 тонна стандартты сыйымдылығы және 8 дюймдік калибрлі бас қарулары бар мұндай кемелерді "келісім крейсерлері" деп атауға болады. Жіңішке бронясы болғандықтан бастапқыда жеңіл крейсер ретінде жіктеліп, кейін 8 дюймдік қаруларының арқасында ауыр крейсер ретінде қайта жіктелді. "Ауыр крейсер" термині 1930 жылғы Лондон теңіз келісіміне дейін анықталмаған.

Соғыс аралығы

Мексика, Гавайи сулары, Вашингтон мен Британ Колумбиясы және Панама каналы аймағына жасалған сапарлардан кейін, кең ауқымды сынақтан өткен крейсер Маре аралы әскери-теңіз кемежайына оралды. 1935 жылға дейін артиллериялық қарулар орнатылып, флагмандық кемеге айналдырылды. Ақпан айында Сан-Диегодағы 6-шы крейсерлік дивизияға (Crudiv 6) қосылды. Мамыр айында солтүстікке қарай жылжып, XVI флоттық жаттығуға қатысты, содан кейін Оңтүстік Калифорнияға қайтты. Бірнеше аптадан соң, ол солтүстік-батыс жағалауға қайта оралды. Тамыз айында Калифорнияға оралды және 1938 жылдың соңына дейін Сан-Франциско Шығыс Тынық мұхитында, Вашингтон штатынан Перуға және Калифорниядан Гавайиге дейін теңіз саяхаты жасады. 1939 жылдың қаңтарында ол батыс жағалаудан Кеме флотының XX жаттығуына қатысу үшін аттанды. Наурыз айында CruDiv 7 флагманы болып, Оңтүстік Америка порттарына достық сапар бастады. Сәуірдің басында Гуантанамо шығанағы әскери-теңіз базасынан шығып, континенттің шығыс жағалауындағы порттарға тоқтады, Магеллан бұғазы арқылы өтіп, батыс жағалауындағы порттарды аралады, содан кейін маусымның басында Панама каналы арқылы континентті айналып саяхатын аяқтады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы 1 қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, ал 14 қыркүйекте «Сан-Франциско» Норфолк әскери-теңіз стансасынан оңтүстікке қарай «Нейтралитет патруліне» қосылды. Крейсер жүк пен жолаушыларды Сан-Хуанға (Пуэрто-Рико) жеткізіп, содан кейін Вест-Индия аймағында, Тринидадқа дейін патрульдік сапарға шықты. 14 қазанда ол Сан-Хуанда патрульді аяқтап, Норфолкке бет алды, онда 1940 жылдың қаңтарына дейін қалды. 11 қаңтарда ол Гуантанамо шығанағына бағыт алды, онда «Уичита» оны флагмандық кеме ретінде алмастырды, ал ол Тынық мұхитына қайта оралды. Ақпан айының соңында Панама каналы арқылы өтіп, Сан-Педроға тоқтады. Наурыз айында ол жаңа портына, Пёрл-Харборға келді, онда CruDiv 6 құрамына қайта қосылды. 1940 жылы мамыр айында ол жөндеуге Пьюгет-Саунд теңіз кемежайына солтүстік-батысқа қарай жүзіп кетті, осы уақытта оған төрт зеңбірек қосылды. 29 қыркүйекте ол Пёрл-Харборға оралды. 1941 жылдың мамыр айының басында ол CruDiv 6 флагманы болды, ал шілде айының соңында Калифорния штатының Лонг-Бич қаласына круизге шықты, 27 тамызда Гавайиге оралды. Қыркүйек айында CruDiv 6 туы түсірілді, ал 11 қазанда «Сан-Франциско» Пёрл-Харбор әскери-теңіз кемежайына 25 желтоқсанда аяқталу жоспарланған күрделі жөндеуге кірді.

Перл-Харборға шабуыл

1941 жылғы 7 желтоқсанда Сан-Франциско Перл-Харборда тікелей ілініп, ауыр зақымдалған түбін тазалауды күтіп тұрды. Оның инженерлік қондырғысы толықтай бөлшектелген күйде күрделі жөндеуге дайындалып жатқан еді. Оның 5 дюймдік (127 мм) және 8 дюймдік (203 мм) зеңбіректерге арналған оқ-дәрісі сақтауға орналастырылған. Төрттік орнатуларға арналған зеңбіректер алынып тасталған, бірақ орнатулар әлі келмеген еді. Оның пулеметтері жөндеуден өтіп жатты. Тек қолдағы қару мен екі пулемет ғана қолда бар еді. Сонымен қатар, Сан-Францисконың бірқатар офицерлері мен теңізшілері болмаған. 0755-те жапондық ұшақтар Форд аралының жанындағы "Керемет кемелер" қатарындағы кемелерге бомбалауды бастады. Қызметтен тыс сигналшы Эд Ифкин сигнал көпірінде демалып жатқан еді. "Мен кемежайдағы дүкеннен жаңа ғана сатып алған газетті оқып отырғанда, басымнан қызыл дөңгелек белгісі бар ұшақ ұшып өтті. Мен жат белгілерін тануға үйренгендіктен, ол жапондық екенін бірден білдім. Мен көпірге телефон соғып, кезекші офицерге хабарладым. Ол: "Ифкин, сенің әуесқойлықпен айналысқаның үшін есеп бересің", - деді. Бірінші торпеда "Оклахома" кемесіне тиді. Біздің зеңбіректеріміз істен шығып қалғандықтан, біраз теңізші "Нью-Орлеанға" өттік. Ол біздің қасымызда тоқтаған еді. Келесі екі сағатты артиллериялықтарды оқ-дәрімен қамтамасыз етуге жұмсадық. Ифкин жапон шабуылы туралы хабарлаған алғашқы американдық теңізші ретінде танылды. Жарақат алғандардың бір бөлігі жаудың жер бетіндегі күштерінің жақындап келе жатқаны туралы хабарланғанға дейін "Президент Джексонға" ауыстырылды. Қорғау күштері көліктерді аймақтан шығарып, қайта жиналып, қайтып келді. Түн ортасында Сан-Франциско, ауыр крейсер "Портленд", жеңіл крейсерлер "Атланта", "Хелена" және "Джуно", сондай-ақ сегіз эсминецпен бірге Ленго арнасына кірді. 13 қарашада сағат 0125-те солтүстік-батыста жапондық теңіз күштері анықталды. Контр-адмирал Каллаганның жедел тобы Гуадалканал теңіз шайқасының алғашқы қақтығысында оларды тосқауылдау үшін маневр жасады. 0148-де, қараңғыда Сан-Франциско қарсыластың крейсеріне от ашты. 0151-де ол өз зеңбіректерін оң жақтағы шағын крейсерге немесе үлкен эсминецке бағыттады. Содан кейін Сан-Франциско басқа нысандарды табуға тырысып, қателікпен "Атлантаға" оқ атты. Сан-Францисконың атысы "Атлантаға" ауыр зақым келтіріп, адмирал Скоттты және "Атлантаның" көптеген көпір экипажының мүшелерін өлтірді. Кейін Сан-Франциско өзінің достық кемеге оқ атқанын түсініп, атысты тоқтатты. "Атлантаның" суға батқанға дейін оның корпусында табылған жасыл бояу, Сан-Францисконың басқа кемелердің қабықтарынан ажырату үшін қолданған бояуы екені анықталды. Бірден кейін жапондық "Хейи" соғыс кемесі байқалды және алғашқыда 0200 шамасында атысқа алынды. Сол уақытта ол оң жақтағы жапондық крейсер "Нагарадан" және сол жағынан өтіп бара жатқан эсминецтен нысанаға алынды. Жаудың соғыс кемесі крейсер мен эсминецке қосылып, Сан-Францискоға оқ атты. Сан-Францисконың сол жақ батареясы эсминецке оқ атты, бірақ бір орнатудан басқа барлығы істен шықты. Соғыс кемесі оң жақ батареяны істен шығарды. Сан-Франциско солға бұрылды, ал оның негізгі батареясы соғыс кемелеріне оқ аттуды жалғастырды, олар крейсер мен эсминецпен бірге Сан-Францисконы ұрып-соғуды жалғастырды. Навигациялық көпірге тиген тікелей оқтан барлық офицерлер қаза тапты немесе ауыр жарақат алды, байланыс офицері, командир-лейтенант Брюс МакКендлестен басқа. Командалық басқаруды зақымды басқару офицері, лейтенант-командир Герберт Э. Шонландқа жүктелді, бірақ ол кемені "тұрып, оң жағымен" ұстау үшін өзінің күш-жігері қажет деп ойлады, сондықтан МакКендлеске басқаруды жалғастыруды бұйырды. Басқару және қозғалтқышты басқару жоғалып, Екінші шайқасқа ауысты. Екінші шайқас сол жақтан тікелей соққыға ұшырап, басқару жоғалып кетті. Ол басқару мұнарасында қайта орнатылды, ол көп ұзамай оң жақтан соққы алды. Басқару және қозғалтқышты басқару уақытша жоғалып, барлық байланыс үзілді. Бірден кейін жау атысты тоқтатты. Сан-Франциско да осылай істеді және Гуадалканалдың солтүстік жағалауымен шығысқа қарай шегінді. 86 адам, соның ішінде контр-адмирал Дэниел Дж. Каллаган мен капитан Кассин Янг қаза тапты. Капитан Янг, Сан-Франциско сияқты, Пёрл-Харбор шабуылының ардагері болды және Пёрл-Харбордағы әрекеттері үшін Құрмет медалімен марапатталды. 85 адам жарақат алды. Жеті адам жоғалып кетті, ал үшеуі кейіннен құтқарылды. Кемеге 45 рет соққы тиді. Құрылымдық зақым ауыр болды, бірақ өлімге әкелмеді. Су сызығының астында ешқандай зақым болған жоқ. Жиырма екі өрт сөндірілді.

Соғыстан кейінгі

1945 жылғы 28 тамызда крейсер Субик шығанағынан Қытай жағалауына бағытталды. Сары теңіз және Похай шығанағында күш көрсеткеннен кейін, ол миналарды жою операцияларын сүйемелдеді және 8 қазанда Кореяның Инчхон қаласына жетті. 13-16 қазан аралығында Похай шығанағында тағы бір күш көрсету операциясына қатысып, содан кейін Инчхонға қайтып оралды, онда CruDiv 6 командирі, контр-адмирал Джерольд Райт Кореядағы жапон теңіз күштерінің капитуляциялау комитетінің ең жоғары деңгейдегі мүшесі болды. 27 қарашада Сан-Франциско үйіне бет бұрды. Желтоқсан ортасында Сан-Францискоға келгеннен кейін, 1946 жылғы 5 қаңтарда шығыс жағалауға, ал 19 қаңтарда Пенсильвания штатының Филадельфия қаласына деактивацияға келді. 10 ақпанда қызметтен босатылып, 1959 жылғы 1 наурызға дейін Атлантика резервтік флотының Филадельфия тобында тұрды. 9 қыркүйекте ол Нью-Йорктегі Union Mineral and Alloys Corp. компаниясына сатылып, 1961 жылы Флорида штатының Панама-Сити қаласында металл тескісіне жіберілді.

Соғыс ескерткіштері

1942 жылдың желтоқсанында Маре аралындағы жөндеу кезінде көпірді кеңінен қайта жасау қажет болды. Сол жөндеудің бір бөлігі ретінде көпірдің қанаттары алынып тасталды және қазір Сан-Францискодағы Лэндс-Энд мүйісінде, Тынық мұхитына қарап тұрған Голден Гейт ұлттық ойын-саяқ аймағында кемеге арналған ескерткіштің құрамына кіреді. Бір қанаты Гуадалканал теңіз шайқасында алған ауыр зақымдануларды сақтайды. Олар Сан-Францискодан Гуадалканалға дейінгі ең қысқа қашықтық бойынша орналасқан. Кеменің ескі қоңырауы Сан-Францискодағы Теңізшілер ескерткіш клубында сақталады.

Марапаттар

Сан-Франциско - Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ тарихындағы ең көп марапатталған кемелердің бірі. Сан-Франциско Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 17 шайқас жұлдызына ие болды. Кеме экипажының алған «Құрмет медальдарымен», «Әскери-теңіз кресттерімен», «Күміс жұлдыздармен» және басқа да наградаларымен бірге, ол USS Enterprise, CV 6-дан кейін Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ-тың ең көп марапатталған кемесі болып табылады. Гуадалканал теңіз шайқасы мен Эсперанс мүйісі шайқасына қатысқаны үшін, ол жұлдыз таңбасымен «Президенттік бірлік марапатына» ие болды. Осы шайқастағы көрсеткен ерлігі үшін кеме экипажының үш мүшесі «Құрмет медалімен» марапатталды: командир-лейтенант Герберт Э. Шонланд, командир-лейтенант Брюс МакКэндлес және ботсвайннің 1-сыныптық серігі Рейнхардт Дж. Кепплер (қаза болғаннан кейін). Адмирал Каллаган да қаза болғаннан кейін «Құрмет медалімен» марапатталды.

Жалпы көздер

Гуадалканал теңіз шайқасы туралы жапондық эсминец "Аматсуказе" кемесінің капитанынан бірінші қолдан баяндама.