Кіріспе

Нью-Орлеанс класындағы ауыр крейсер (1933–1959)

USS New Orleans (CL/CA 32) – АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі қызметін бастаған жетекші кеме болды. Нью-Орлеанс класындағы крейсерлер 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісімінің талаптары мен стандарттары бойынша салынған соңғы американдық крейсерлері еді. Мұндай кемелер, стандартты суыру мөлшері мен калибрлі бас қаруларының шектеулеріне ие болғандықтан, "келісім крейсерлері" деп аталуы мүмкін. Бастапқыда жеңіл крейсер ретінде жіктелген, бірақ жұқа бронясының себебінен, құрылысы басталғаннан кейін көп ұзамай, 8 дюймдік қаруларының арқасында ауыр крейсер ретінде қайта жіктелді. "Ауыр крейсер" термині 1930 жылғы Лондон теңіз келісіміне дейін анықталмаған.

Соғыс аралығы

«Нью-Орлеанс» кемесінің қадағы 1931 жылдың 14 наурызында Нью-Йорк теңіз портында, көбінесе Бруклин теңіз портында салынды. Кеме 1933 жылдың 12 сәуірінде қадағасы жасалды, оны Нью-Орлеан қаласының тумасы Кора С. Яхнке, сондай-ақ Нью-Орлеандағы «Яхнке кеме құрылысы» компаниясының президенті және инженер-құрылысшы Эрнест Л. Яхнкедің қызы спонсорлық етті. Яхнке президент Герберт Гувердің әкімшілігінде Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы қызметін атқарды, 1933 жылдың наурыз айында президент Франклин Делано Рузвельттің қызметке кірісуімен жеке өмірге оралды. «Нью-Орлеанс» 1934 жылдың 15 ақпанында Бруклин теңіз портында капитан Аллен Б. Ридтің алғашқы командирі ретінде қабылданып алынды. Қабылдау рәсіміне Нью-Йорк теңіз портының бастығы, контр-адмирал Йейтс Стирлинг және бұрынғы Әскери-теңіз күштерінің хатшысының көмекшісі Яхнке қатысты. 1934 жылы «Нью-Орлеанс» кемесінің кіші офицерлерінің арасында Яхнкедің ұлы, енсінші Е. Л. Яхнке және енсінші Т. Х. Мурер болды. Мурер кейін адмирал Томас Х. Мурер болып, 1967 жылдан 1970 жылға дейін Әскери-теңіз күштерінің Бас штабының бастығы (CNO), ал 1970 жылдан 1974 жылға дейін Біріккен штабтар төрағасы қызметін атқарды. Капитан Ридтің 1935 жылдың 30 тамызында аяқталған командалық қызметі кезінде «Нью-Орлеанс» 1934 жылдың мамыр және маусым айларында Ұлыбритания мен Скандинавияға теңізден трансатлантикалық сапар жасады. «Нью-Орлеанс» порттарға кірді және оны Стокгольмде (Швеция), Копенгагенде (Дания), Амстердамда (Нидерланды) және Портсмутте мыңдаған адамдар күтіп алды, 1934 жылдың 28 маусымында Нью-Йоркке оралды. 5 шілдеде «Нью-Орлеанс» Панама каналының батыс кіреберісінде орналасқан Бальбоаға (Панама) президент Рузвельттің ілесіп келе жатқан «Хьюстон» ауыр крейсерімен кездесу үшін, Гавайиге жақын круизге және Калифорния жағалауында АҚШ әуе кемесі «Мэкон» және оның ұшақтарымен жаттығуларға барды. «Нью-Орлеанс» 1934 жылдың 26 шілдесінде Гавайидің Гонолулу қаласына, ал 2 тамызда Орегонның Астория қаласына жетті, онда круиз аяқталды. «Нью-Орлеанс» бірден Панама мен Кубаға бағыт алды, 1934 жылдың 7 тамызында Лос-Анджелестегі Сан-Педро қаласында тоқтады. 1935 жылға дейін Жаңа Англияда жаттығулар жасады, содан кейін наурыз айының соңында өзінің есімін алған қалаға барды. Ол Сан-Педродан шығатын және Калифорния мен Шығыс Тынық мұхитының жағалауында жұмыс істейтін АҚШ Флотының Скаутингтік күштерінің 6-шы крейсерлік дивизионына (CruDiv 6) қосылу үшін жолға шықты. «Нью-Орлеанс» «Айшықты қала» аралау кезінде көпшілікке көріну үшін ашық болды және онда орналасқан кезде мыңдаған азаматтар кемеге барды. Сан-Педроға келгеннен кейін көп ұзамай крейсер 29 сәуірден 10 маусымға дейін XVI флоттық жаттығуға қатысты. Бұл - ең үлкен макеттік шайқас, ол Солтүстік-Орталық Тынық мұхитының 5 миллион шаршы шақырымдық аумағында, Гавай, Мидуэй және Алеут аралдары аралығында бес кезеңде өткізілді. Оған 321 кеме және 70 000 адам қатысты. Маусым айында «Нью-Орлеанс» Сан-Диегоға алғашқы Флоталық апталық сапармен келді, бұл Калифорния Тынық мұхиты халықаралық көрмесінде «АҚШ туы астында жиналған ең күшті флоттың» 114 американдық әскери кемелерінің бірі болды. «Нью-Орлеанс» Нью-Йорктегі Бруклин теңіз портына қайтарылды, онда 1936 жылдың 20 тамызынан 7 желтоқсанына дейін күтімге қойылды. 1937 жылдың басында ол тағы да Тынық мұхитына барды. 1939 жылдың басында Кариб теңізінде қыста жаттығудан басқа, ол 1939 жылдың 12 қазанында Гавайиге қосылғанға дейін Калифорния порттарында қызмет етті.

Перл-Харборға шабуыл

1941 жылғы 7 желтоқсанда Перл-Харборда тоқтаған "Нью-Орлеанс" кемесі құрлықтан қуат алып тұрды, ал қозғалтқыштары жөндеуде болды. Шабуыл кезінде кемежайдың қуаты өшірілген соң, "Нью-Орлеанс" инженерлері шамның жарығымен бу көтеруге кірісті, ал палубадағы теңізшілер жапон шабуылшыларына мылтық пен тапаншадан атып жауап берді. Экипаж оқ-дәрі сақтайтын қораптардың құлыптарын бұзуға мәжбүр болды, себебі кілттерді таба алмады, сондай-ақ кеме құрлықтан қуат алып жатқандықтан, 5"/25 калибрлік зениттік пушканы қолмен бағыттап, атуға тура келді. Палубадағы қарушылар пулеметтен келген оқтар мен сынықтардан қашып, пушкаларын қолмен бағыттап, дайын қораптардағы азаған снарядтармен ғана атып жатты. Оқ-дәрі көтергіштерінде қуат болмағандықтан, оқ-дәріні жоғары қаруға жеткізу өте қиын болды. Снарядтарды металл қораптарына арқан байлап, қуаты жоқ көтергіштермен жоғары көтеруге тура келді. Сол сәтте басқа жұмысы жоқ әрбір теңізші оқ-дәріні қаруға жеткізу үшін тізбек құрды. Жарылған бомбадан бірнеше экипаж мүшелері жарақат алды. "Нью-Орлеанс" шабуыл кезінде ауыр зақым көрген жоқ.

1942 жыл

Перл-Харборда қозғалтқыш жұмыстары аяқталмас бұрын, крейсер төрт қозғалтқышының тек үшеуімен жұмыс істей отырып, Пальмира атолы мен Джонстон атолына әскерлерді конвоймен жеткізді. Содан кейін ол 1942 жылдың 13 қаңтарында инженерлік жөндеулер және жаңа іздеу радарын, сондай-ақ 20 мм-лік зениттік қаруларды орнату үшін Сан-Францискоға қайтып келді. Ол 12 ақпанда Брисбенге әскер конвойының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жолға шықты. Австралиядан ол Нумеаға конвойды сүйемелдеп, Перл-Харборға 11-ші жедел топқа (TF 11) қосылу үшін оралды.

Коралл теңізінің шайқасы

TF 11 15 сәуірде Нью-Гебрид аралдарының оңтүстік-батысында «Йорктаун» тобына қосылу үшін жолға шықты. Осы бірлескен күш, крейсерлік эсминецтер тобымен бірге, 7-8 мамырда Корал теңізіндегі шайқаста жеңіске жетіп, Жапонияның оңтүстікке қарай бағытталған шабуылын кері қайтарды, соның салдарынан Австралия мен Жаңа Зеландия және олардың теңіз арқылы жүзеге асылатын байланыс жолдарына төнген қауіп сейілді. Осы шайқаста «Лексингтон» батып, «Нью-Орлеанс» жанында болды. Оның теңізшілері аман қалғандарды құтқару үшін суға секіріп, кеме экипажы өртеніп жатқан авиатасымалдаушыға жақындасып, «Лексингтонның» 580 экипажын құтқарып, кейіннен оларды Нумеяға жеткізді. «Нью-Орлеанс» содан кейін шығыс Соломон аралдарында күзеттік қызмет атқарды, одан кейін Пёрл-Харборға жабдықтау үшін бағыт алды.

Мидуэй шайқасы

Нью-Орлеанс 28 мамырда «Энтерпрайз» кемесін эскорттап, Мидуэй шайқасында жапондықтарды күтпеген шабуылмен таңқалдырды. 2 маусымда ол Йорктаун тобымен кездесіп, екі күннен кейін шайқасқа қосылды. Жапонияның төрт авианосегінің үшеуі – «Акаги», «Кага» және «Сорю» – пикируші бомбалаушылардың шабуылынан батып кетті. Төртінші «Хирю» авианосесі кейін табылғаннан кейін қиратылды, бірақ оның пикируші бомбалаушылары «Йорктаунды» соншалықты зақымдағаннан кейін, оны тастап кетуге мәжбүр болды.

Шығыс Соломонның шайқасы

Жаңа Орлеан 7 шілдеде Фиджи аралдары тұсында Соломон аралдарын басып алу үшін кездесуге шықты, бұл кезде "Саратога" кемесін қорғады. 24-25 тамызда жаудың әуе шабуылына тойтарыс беріп, Нью-Орлеан Гуадалканалдағы АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің жағажай бекінісіне көмектесті, ал Жапонияның десанттық экспедициясы Шығыс Соломон шайқасында кері қайтарылды. Осы кезде "Нью-Орлеан" кемесі екі толық ай бойы Корал теңізінде болды, соның салдарынан азық-түлік азая бастады. Команда жартылай нормада тамақтанды, ал "Spam" әр тағамның басты бөлігіне айналды; соңында күріш те бітті. 31 тамызда "Саратога" жапондық суасты қайығымен торпедаланғанда, "Нью-Орлеан" оны Перл-Харборға сүйеп әкеліп, 21 қыркүйекте жетті.

Тассафаронга шайқасы

Жөнделген тасымалдаушымен «Нью-Орлеанс» 1942 жылдың қараша айының басында Фиджиге аттанды, содан кейін Эспириту-Сантоға жетіп, 27 қарашада Соломон аралдарындағы әрекеттерге қайта кірісті. Ол төрт басқа крейсер мен алты эсминецпен бірге 30 қараша күні түнінде Тассафаронга шайқасында жапон эсминецтерінің көліктік тобымен шайқасты. «Минеаполис» флагманы екі торпедаға түскенде, «Нью-Орлеанс» соқтығысудан аулақ болу үшін торпеда жолына бұрылып, кеменің алдыңғы бөлігіндегі жарылғыш заттар мен бензин бактерілері жарылды. Бұл жарылыс №2 мұнараның алдындағы 46 метрлік (150 фут) кеме мұртының бөлігін жыртып жіберді. Бөлінген мұрт, №1 мұнараны қоса, сол жаққа бұрылып, «Нью-Орлеанс» корпусының бойымен бірнеше тесіктер жасады, содан кейін арт жағына батып, сол жақ ішкі винтіне зақым келтірді. Ұзындығының төрттен бір бөлігі жоғалған, жылдамдығы төмендеген және өртеніп жатқан кемеде бірінші және екінші мұнаралардағы барлық 183 теңізші қаза тапты. Кемедегі бағытталған орталықтағы теңізші Герберт Браун торпеда соққаннан кейінгі көріністі былай деп сипаттады:

«Мен көруім керек еді. Мен екінші мұнараның қасында жүріп, мұнара жанындағы сыртқы порт тіреуінен созылған тіреу жолымен тоқтатылдым. Құдайға шүкір, ол сол жерде болды, әйтпесе тағы бір қадам басып, 30 фут төмен қара суға құлап кетер едім. Мұрт жоғалып кетті. 30 метрлік (125 фут) кеме және үш 203 мм (8 дюйм) зеңбірегі бар бірінші бас қару мұнарасы жоғалып кетті. 1800 тонна кеме жоғалып кетті. О, құдайым, мен жаттығу лагерінде бірге болған жігіттердің бәрі – бәрі кетті».

Зақымды басқару тобы кемені 1 желтоқсан күні таңертең Тулаги портына жетуге жеткілікті жөндеуге үлкерді. Экипаж кемесін әуе шабуылынан жасыру үшін, кокос ағаштарынан жасалған уақытша мұрт орнатып, қираған қалдықтарды тазалаумен айналысты. Он бір күннен кейін «Нью-Орлеанс» батып кетпеу үшін мұртымен бұрылып, 24 желтоқсанда Сиднейдегі Кокату аралы кемежайына жетті. Кокатуда зақымдалған винт ауыстырылды және басқа да жөндеу жұмыстары жүргізілді, соның ішінде уақытша мұрт орнатылды. 1943 жылдың 7 наурызында ол Сиднейден Пуджет-Саунд кемежайына кері бағытта жүзіп кетті, онда «Минеаполис» №2 мұнарасының көмегімен жаңа мұрт орнатылды. Барлық шайқас зақымдары жөнделді және кеме басқа соғысқа дейінгі крейсерлер сияқты алдыңғы суперструктураны азайту, жаңа әуе және су бетін іздеу радарларын, сондай-ақ көптеген 20 мм және 40 мм Бофорс зениттік пулеметтерін қоса алғанда, толық қайта жаңартудан өтті. Сонымен қатар, қазандықтары, машиналары және корпус құрылымдары жаңа сияқты күйге келтірілді. Кеме артқы бөлігі (мұрты) қапталып, алдыңғы бөлігі (мұрты) дәнекерленген күйінде жүзіп жүрді.

1943 жыл

31 тамызда Перл-Харборға жауынгерлік жаттығуларға оралған «Нью-Орлеанс» 5-6 қазанда Уэйк аралын бомбалауға крейсерлік эсминецтер тобына қосылды, соның салдарынан жапондық торпедалық ұшағының шабуылына тойтарыс берді. Келесі рейд 10 қарашада Перл-Харбордан басталды. Ол 20 қарашада Гилберт аралдарында нақты нысанаға бомбалау үшін, ал 4 желтоқсанда Шығыс Маршалл аралдарына шабуыл жасаған авиатасымалдаушыларды қорғау үшін теңізге шықты. Сол күні болған әуе шабуылында «Лексингтон» жаңа авиатасымалдаушысы, «Нью-Орлеанс» Корал теңізінен эвакуациялаған экипажының құрметіне аталған, торпедаланды. «Нью-Орлеанс» оның Перл-Харбордағы жөндеуге қауіпсіз келуін қамтамасыз етті, 9 желтоқсанда жетті.

1944 жыл

1944 жылдың 29 қаңтарынан бастап «Нью-Орлеанс» Маршалл аралдарындағы нысаналарға оқ атты, әуе шабуылдау орындарын және кемелерді жойды, ал әскери-теңіз күштері Кваджалейнді басып алды. Ол Маджурода жанармай толтырып, 11 ақпанда 17-18 ақпанда Каролина аралдарындағы жапон бекінісі Труктің үстінен жылдам авианосецтермен бірге шабуылға қатысу үшін аттанды. Әуе шабуылы кезінде «Нью-Орлеанс» және басқа соғыс кемелері қашып бара жатқан кемелерді ұстау үшін атол маңында айналды. Жұмыс тобының бірлескен атысынан жеңіл крейсер, эсминец, траулер және су асты кемесі батты. Күш Мариана аралдарына бет алды, содан кейін Маджуро мен Перл-Харборға қайтты. Авианосецтер, «Нью-Орлеанс» сүйемелдеуімен, наурыз айының соңында Каролина аралдарындағы нысаналарды шабуылдады, содан кейін сәуірде Жаңа Гвинеядағы Холландияға (қазіргі Жаяпура) одақтастардың қонуын қолдау үшін оңтүстікке қарай жол тартты. 22 сәуірде зақымдалған «Йорктаун» ұшағы «Нью-Орлеанс»тың бастиондарына соқтығып, теңізге құлады. Ұшақ суға тиіп жарылғанда кемеге газ шашырады, бір экипаж мүшесі қаза тапты, тағы біреуі ауыр жарақат алды, бірақ «Нью-Орлеанс» іс-қимылды жалғастырып, Жаңа Гвинея маңында патрульдеуге және ұшақтарды күзетуге кірісті, содан кейін 30 сәуірде Трук пен Сатаванға қарсы шабуылдарға қатысты. Ол 4 мамырда Маджуроға оралды. Маршалл аралдарында Мариана аралдарына шабуылға дайындық жүргізілді, оған «Нью-Орлеанс» 10 маусымда Кваджалейннен аттанды. 15-16 маусымда Сайпанды бомбалады, содан кейін Филиппин теңізіндегі шайқаста жапондық мобильді флотына қарсы күресуге дайындалып жатқан авианосецтерді қорғауға қосылды. «Нью-Орлеанс» тамыз айында Сайпан мен Тинианға патрульдеу және бомбалау шараларын жүргізіп, 13-і күні Эниветокке оралды және 28-і күні Бонин аралдарына авианосецтермен рейд жасады, 1-2 қыркүйекте Иво Джиманы бомбалады және Палау аралдарына шабуыл жасау үшін тікелей әуе көмегін ұсынды. Мануста қайта жабдықталғаннан кейін, арнайы топ Окинава, Формоза және Солтүстік Лузонға шабуыл жасап, Лейтеге түскен одақтастарға қауіп төндіретін жапондық құрлықтағы авиацияны жойды. «Нью-Орлеанс» 23 қазанда басталған Лейте шығанағы шайқасында болды. 25 қазанда жылдам авианосецтер күштері солтүстікке қарай жүзіп, Джисабуро Озава басқаратын Солтүстік күшке шабуыл жасады. «Нью-Орлеанс» тағы да авианосецтерді қорғады, олар бірнеше жапондық авианосецтерді батырып немесе зақымдады. 34-ші арнайы топ жапондық бірнеше кемелерді ату арқылы жоюға жіберілді. «Нью-Орлеанс» және тағы үш крейсер жеңіл авианосец «Чиёда» мен эсминец «Хацудзукиді» батырды.

1945 жыл

Улитидегі толықтырудан кейін, «Нью-Орлеанс» Филиппин аймағындағы рейдтер кезінде Миндароға шабуылға дайындалу мақсатында авиатасымалдаушыларды күзетті, содан кейін желтоқсан айының соңында Маре аралы әскери-теңіз базасында жөндеуге түсті, одан кейін Гавайиде оқу-жаттығулар өтті. 1945 жылдың 18 сәуірінде ол Улитиге қайтып оралды және екі күннен кейін Окинава шабуылына қатысу үшін 54-ші жедел топқа (TF 54) қосылды, 23 сәуірде Окинаваға жетті. Мұнда ол жағалаудағы артиллериямен қақтығысты және тікелей түрде жаудың қатарларына шабуыл жасады. Шамамен екі айдан кейін, ол Филиппинге толықтыру және жөндеу үшін аттанды, Тынық мұхитындағы соғыс аяқталғанда Субик шығанағында болды.

Соғыстан кейінгі

28 тамызда «Нью-Орлеанс» крейсерлік эсминецтер тобымен бірге Қытай мен Корея порттарына бағыт алды. Ол Цинтаодағы жапондық кемелердің ұсталуын, босатылған одақтас әскери тұтқындардың эвакуациясын және Корея мен Қытайға әскерлердің түсуін қамтамасыз етті. 17 қарашада Пекин өзенінің (Хай Хе) аузынан ардагерлерді туған жерлеріне алып, қайта жолға шықты. Сасебодағы АҚШ Әскери-теңіз күштері базасында тағы көптеген қайтып келе жатқан әскерлер кемеге мінді, және барлығы 8 желтоқсанда Сан-Францискоға түсті. 1946 жылғы қаңтарда Гуамға барғаннан кейін, ол Панама каналы арқылы өтіп, 10 күндік сапармен өзінің атымен аталатын қалаға жетті. Содан кейін Филадельфия Әскери-теңіз базасына келді, 12 наурызда жетті. Онда 1947 жылғы 10 ақпанда қызметтен босатылды және 1959 жылғы 1 наурызда Әскери-теңіз кемелерінің тізімінен шығарылғанға дейін резервте тұрды. 22 қыркүйекте Бостон Металс компаниясына (Балтимор, Мэриленд штаты) металлға тапсырылды.