Кіріспе

Жаудың отына ұшырау туралы әскери түсініктер. Enfilade және defilade – әскери тактикадағы түсініктер, олар әскери құралымның жаудың отына қалай ұшырауын сипаттайды. Егер қару атысын құралымның ең ұзын осі бойымен жүргізуге болады, онда құралым немесе позиция "enfilade-та" деп есептеледі. Ал егер бірлік немесе позиция жаудың отынан қорғану үшін немесе жасыру үшін табиғи немесе жасалған кедергілерді пайдаланса, ол "defilade-та" болады. Бұл стратегиялардың атаулары – "enfiler" ("жіпке тізу") және "défiler" ("сытырып кету") – Жүз жылдық соғыс кезінде ағылшыздардың тілінен алынған француз сөздері. Enfilade атысы, яғни enfilade-тағы құралымға немесе позицияға бағытталған атыс, көбінесе "жақтан шабуыл" деп те аталады. Мысалы, егер қарсылас траншеяның бойымен оқ атуға мүмкіндігі болса, траншея enfilade-та болып саналады. Жүріске шыққан әскерлер колоннасы алдыңғы немесе артқы жағынан атылса, оқтар колоннаның бойымен өтеді, демек колонна enfilade-та. Алға жылжып келе жатқан әскерлердің қатары немесе шебі бүйірден (жақтан) атылса, enfilade-та болады. Батыс Еуропада ерте орта ғасырларда тиімді садақпен атқыштар тактикасы сирек болғанымен, enfilade атысы кейінгі орта ғасырлардағы ағылшыздар тарапынан қайта қолданылды. Олар қатарластырылған садақшыларды және жаяу түскен рыцарьларды бірінші рет 1332 жылғы Дуплин Мур шайқасында қолданды және Жүз жылдық соғыста француздарға қарсы тиімді пайдаланды. Жау құралымын enfilade-таудың артықшылығы – ұзын осі бойымен атыс жасау арқасында құралым ішіндегі нысаналарды оңай табуға болады. Enfilade атысы, көбінесе, қашықтықты дұрыс анықтауға қарағанда, қаруды көлденең бағыттаудың (траверс жасаудың) оңай екендігін пайдаланады, соның арқасында тым алыс немесе тым жақын атудан аулақ болуға болады. Сонымен қатар, тікелей және жанама атыстан жіберіп алған оқтар ұзын осі бойымен атылғанда құралымдағы басқа да маңызды нысанаға тию ықтималдығы артады. Далалық және басқа да бекіністерді жоспарлау кезінде өзара қолдау көрсететін позицияларды орналастыру қалыпты жағдайға айналды. Осылайша, бір позицияға шабуыл жасағанда, қарсылас өзін басқа позициялардан enfilade атысына ұшырату мүмкіндігінсіз қалды. Мұндай жағдайды, мысалы, жұлдыз тәрізді бекіністердің өзара қолдау көрсететін бастиондарында және кейінгі бекіністердің капониерлерінде кездестіруге болады. Атыс нысананың ұзын осімен немесе соққы зонасының ұзын осімен сәйкес келетіндей етіп жүргізіледі.

Дефиле

Бірлік немесе позиция табиғи немесе жасанды кедергілерді қорғану немесе жасыру үшін пайдаланса, ол "жасырылған" (дефилада) болып саналады. Зы бронетранспортты құралдар үшін (ЗБҚ) дефилада – корпустың төмендетілген немесе мұнараның төмендетілген орналасуымен синонимді. Дефилада сондай-ақ төбе басының артқы беткейіндегі немесе тегіс немесе төбелі жердегі ойыстағы позицияны білдіреді. Төбе басындағы жасырылған позициялар тиімді, себебі позицияның алдында "өлген кеңістік" – тікелей атыспен шабуылдай алмайтын кеңістік пайда болады. Идеалды жағдайда, бұл өлген кеңістік басқа жақын орналасқан позициялардың бір-бірімен байланысқан атыс алаңымен және/немесе минометтер немесе басқа артиллерия түрлері сияқты алдын ала жоспарланған жанама атыспен жабылуы керек. Танкке қарсы қарулар, әсіресе қысқа қашықтықтағы жеке тасымалданатын танкке қарсы ракеталар жағдайында, төбе артындағы жасырылған позициялар бірнеше маңызды артықшылықтарға ие. Себебі, төбе басының аралық жотасы құратын өлген кеңістік жақындап келе жатқан танктың тікелей атыс қаруын қолдануына кедергі келтіреді, сондай-ақ шабуылшы да, қорғаушы да танк қорғанысқа қарсы қарудың қашықтығына жеткенше ашық оқ ату мүмкіндігіне ие болмайды. Мұндай қақтығыстарда танк көбінесе кем артықшылыққа ие болады, себебі қорғаушы көбінесе жасырынып алады, ал шабуылдаушы танк аспанға қарсы силуэт түзеп, қорғаушыға оңай нысана ұсынады. Сонымен қатар, егер танк жасырылған кезде қорғанысқа қарсы қаруды байқамаса, бірақ төбенің жотасына жеткенше ілгері жылса, ол өз корпусының немесе астың салыстырмалы түрде жұқа бронясын ашып қоюы мүмкін. Танкке қарсы қауіптерді ерте анықтау және жою – танктардың жаяу әскерінің қолдауымен шабуыл жасауының маңызды себебі. Жасанды бекіністер әскерлерге жердің тиімді биіктігін арттыратын көтерілген қоршау артында паналауға мүмкіндік беру арқылы дефилада болуға көмектеседі, немесе әскерлерге жер бетінен төмен паналауға мүмкіндік беретін қазба ішінде, немесе екеуінің үйлесімінде. Осы принциптер артиллерия және зы бронетранспортты құралдардың жауынгерлік позицияларына да қатысты қолданылады.

Enfiladedefilade комбинациясы

Дефилейдте орналасқан бөлім, оны басып өтіп, алға жылжуды шешкен жауға қауіп тудырады, себебі жау қатармен жылжығанда өртке түсірілетін жағдайға (энфилейдтік позицияға) ілігеді. Достас бөлім жаудың тікелей атысынан қорғалған жерде болады, бірақ жауға тиімді түрде от ашу мүмкіндігін сақтайды.