Кіріспе

Американдық актриса (1921–2004)

Ян Стерлинг (нағыз аты – Джейн Стерлинг Адрианс; 3 сәуір 1921 – 26 наурыз 2004) – американдық кино, теледидар және сахна актрисасы. 1950 жылдары ең көп фильмдерде түскен кезінде (оған дейін ол Актерлер студиясына қосылған), Стерлинг «Жоғары және күшті» (1954) фильміндегі рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үздік қосалқы актриса» номинациясында және «Оскар» сыйлығына «Ең үздік қосалқы актриса» номинациясында ұсынылған. Оның ең керемет рөлі көбінесе Кирк Дугласпен бірге Билли Уайлдердің 1951 жылғы «Ас ұңғысында» фильміндегі мүмкіндік іздеуші әйел рөлі деп есептеледі. 1960 жылдары оның мансабы сарқылып кеткенімен, ол кейде теледидар мен театрларда түсуін жалғастырды.

Ерте өмір

Стерлинг Нью-Йорк қаласында Элеонора Уордтың (туған тегі Дианс) және сәулетші және жарнама саласындағы басшы Уильям Аллен Адрианстың кізметкері Уильям Аллен Адрианс есімді әкесінің қызы ретінде дүниеге келді. Оның кіші қарындасы Энн "Мими" Адрианс модель және кәсіпкер болды. Джейн бай отбасында өсті, жеке мектептерге барды, содан кейін отбасымен бірге Еуропа мен Оңтүстік Америкаға көшті. Лондон мен Парижде жеке репетиторлармен оқыды, ал Лондонда Фэй Комптонның драма мектебіне қатысты. 1968 жылы ойын-шоудың пилоттық түсірілімі кезінде ол АҚШ-қа қайта оралу үшін билет алғанын айтты; дүкен терезесінде көңіліне түскен іш киімді көріп, соңғы ақшасын оған жұмсады, сосын билетін саудаласып, кемеге билет алды. Саяхатының ортасында ол бастапқыда билет алған дирижабль, "Хинденбург", 1937 жылдың 6 мамырында Нью-Джерсиге келген кезде үлкен өртте жойылғанын білді.

Актерлік мансап

Жасөспірім шағында ол Манхэттенге қайтып келді және «Джейн Адрианс» және «Джейн Стерлинг» сияқты аты-жөнінің әртүрлі нұсқаларын қолданып, 1938 жылы «Бакалавр туған» спектаклінде Крис Фарингдон рөлінде Бродвейде актерлік карьерасын бастады. 1939 жылдың жазында Стерлинг елдегі ең көне жазғы театр – Элитч театрындағы жазғы актерлік құрамда, маусымның басты әйел рөлінде Джейн Уайтпен бірге ойнады. Содан кейін ол 1940 жылдары «When We Were Married», «This Rock» және «The Rugged Path» сияқты бірнеше Бродвей қойылымдарында ойнады. Ол «Джонни Белинда» (1948) фильмінде маңызды қосалқы рөлді сомдады. 1950 жылдары фильмдер мен теледидар арасында ауысып, Стерлинг бірнеше теледидарлық антологиялық серияларда пайда болды және «Түрмеде» (1950), «Құпия көше» (1950), «Одақ станциясы» (1950), «Жұптасу маусымы» (1951), «Тұңғыштағы ту» (1951), «Ет пен ашу» (1952), «Жоғары және күшті» (1954), «Жардағы әйел» (1955) және «Жоғары мектеп құпиясы» (1958) фильмдерінде түсті. Көбінесе қатал және бейілді кейіпкерлерді сомдаған ол «Sky Full of Moon» (1952) фильмінде мейірімді кейіпкерді ойнады. 1950 жылы ол «Гунсайт-Пастың маршалы» фильмінде Рут рөлін (ветеран батыс киножұлдызы Роско Атес ойнаған орынбасар Росконың сүйіктісі) ойнады. 1954 жылы Стерлинг «Жоғары және күшті» фильміндегі рөлі үшін «Оскар» номинациясын алып, «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алды. Сол жылы ол жүктілігінің соңғы айларында Джордж Оруэллдің «1984» романының алғашқы бейімделуіндегі Джулия рөлін ойнау үшін Ұлыбританияға сапар шекті. Келесі жылдары ол үнемі фильмдерде ойнады. Американдық телесериалдардағы оның кейбір рөлдері: 1959 жылы «Вагон Пойызындағы» «Энни Гриффит оқиғасы» және 1961 жылы «Селена Хартнелл оқиғасы»; 1960 жылдары «Ривербоут» телехикаясындағы қонақ рөлі, 1960 жылғы «Бонанза» эпизодындағы Дианна Джордан («Қан сызығы»), 1963 жылғы «Брекинг Пойнт» телехикаясының «Миллион бет» эпизодындағы медбике Мёрдок және 1967 жылғы «Эн-Би-Си» телехикаясының «Батыс жолының» «Жұмаққа он бір шақырым» эпизоды. 1968 жылдың соңында Стерлинг «Көрнекі жарықта» мылжың Мисс Фосс рөлін ойнай бастады. 1969 жылы «The Minx» фильмінде ойнағаннан кейін ол фильмдердегі және теледидардағы түсуін азайтты, бірақ сахнадағы жұмысын жалғастырды. Дегенмен, ол 1979 жылы «Ақ үйдің баспалдақтарында» Президент Герберт Гувердің әйелі рөлін ойнау үшін теледидарға оралды, ал 1981 жылы Стерлинг Уолтер Маттаудың әйелі рөлінде «Қазанның бірінші дүйсенбісінде» соңғы рет киноға түсті.

Некелер

Стерлинг екі рет тұрмысқа шыққан. 1941 жылы актер Джон Меривалге үйленді, бірақ жеті жылдан кейін олар ажырасып кетті. 1950 жылы ол актер Пол Дугласқа тұрмысқа шықты және оның 1959 жылы қайтыс болғанға дейін онымен бірге болды. 1970 жылдары ол, көбінесе Ұлыбританияда тұратын Сэм Ванамейкермен ұзаққа созылған жеке қарым-қатынас құрды. Шамамен екі он жыл бойын кәсіби қызметтен тыс болған ол 2001 жылы Лос-Анджелестегі Cinecon кинофестивалінде пайда болды.

Денсаулық және қайтыс болу

Стерлингтің кейінгі өмірінде диабет, жамбас сүйегінің сынуы және бірнеше инсульт сияқты аурулар мен жарақаттарға ұшырады. 2003 жылдың желтоқсанында оның 48 жастағы ұлы жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Стерлинг үш айдан соң, 2004 жылдың 26 наурызында 82 жасында Калифорния штатының Вудленд-Хиллс қаласындағы Кино және Телевизия Ауруханасында дүние салды.