Джеремия Кларк: Англия барокко композиторы және органистісі

Кіріспе

1674 – 1707 жылдары өмір сүрген ағылшын барокко композиторы және органшы.

Джеремия Кларк (шамамен 1674 – 1 желтоқсан 1707) – ағылшын барокко композиторы және органшысы, ең белгілі шығармасы – «Трубаның еріктілігі», бұл туынды көбінесе үйлену тойларында немесе бітіру салтанаттарында орындалады.

Өмірбаян

Кларктың нақты туған күні талқыланған. "Ұлттық биография сөздігінде" Кларк "1669 жылы туған деседі (бірақ күні ертерек болуы мүмкін)" деп көрсетілген. Көптеген дереккөздерде ол шамамен 1674 жылы Лондонда туған деп есептеледі. Кларк Джон Блоудың Санкт-Пол соборындағы шәкірттерінің бірі болды және 1685 жылы Корольдік капелласында хорға қатысты. 1692 мен 1695 жылдар аралығында Винчестер колледжінде, ал 1699 мен 1704 жылдар аралығында Санкт-Пол соборында органшы болып жұмыс істеді. Кейіннен ол Корольдік капелланың органшысы және "ерекше джентльмені" болды, сондай-ақ досы, Дания ханзадасының маршын жазды, ол көбінесе "Трубаның еріктісі" деп аталады, бұл шамамен 1700 жылы жазылған. 1878 жылдан 1940 жылдарға дейін бұл шығарма Генри Пурселлге жатқызылды және Уильям Спарктың "Органға арналған қысқа пьесалар", VII кітап, №1 (Лондон, Эшдаун және Парри) атты жинағында "Генри Пурселлдің Трубаның еріктісі" деп жарияланды. Бұл нұсқа сэр Генри Дж. Вудқа белгілі болды, ол оның екі оркестрлік транскрипциясын жасады, екеуі де жазылған. Бұл жазбалар шығарманың Пурселлге тиесілі деген жаңылыс пікірді одан әрі бекітті. Кларктың шығармасы әдетте тойларда орындалады және патшалық үйлену тойларында қолданылған. Белгілі D мажордағы Труба күйі (бұл да бұрыс түрде Пурселлге жатқызылған) 1699 жылғы "Арал принцессасы" жартылай операсынан алынған, бұл Кларк пен Дэниел Пурселлдің (Генри Пурселлдің кіші інісі немесе туысы) бірлескен музыкалық туындысы болды, бұл шатасуға себеп болды.

Кларк өзін-өзі өлтірген

Өзінен жоғары дәрежелі өте әдемі әйелге деген күшті және үмітсіз махаббат Кларкты өзіне қол жұмсауға итермеледі. Көрінері, ол өзінің бір студентіне, өзінен әлдеқайда жоғары әлеуметтік жағдайдағы жас, әдемі әйелге жанынан безді. Әйел одан әлдеқайда артық еді, ол оған шыдамады. Сондықтан да өмір сүруге мәні жоқ деп шешті. Кларк шалқыған досына барып қайтқан екен. Кенеттен Лондонға қайтуға бекінді. Досы оның мұңайғанын, махаббаттағы көңілсіздігін байқап, оған ат пен қызметші беріп, күтім жасады. Лондонға жақын маңда атпен келе жатып, күйзеліс ұстап, атты қызметшіге тапсырып, түсіп қалды. Ағаштармен қоршалған тоған бар далаға кірді де, жағалауда тұрды. Суға батып өле ме, әлде ағашқа ілініп өле ме деп ойланып, шешімін табу үшін монета лақтырды. Монета шеті сазға батып қалғандықтан, Кларк қайтадан атына мініп, Лондонға оралып, Сент-Пол соборының шіркеу бағындағы үйіне келді. Өзін жұбатудың орнына, өзге жолмен өмірден қол жұмды – пистолетпен басына атты. Өзіне қол жұмсағандарды әдетте қадірлі жерге жерлемейтін еді, бірақ Кларкқа ерекше рұқсат беріліп, Сент-Пол соборының криптасында жерленді. Алайда, басқа деректерде оның собордың қадірлі емес бағында жерленгені айтылады.

Дау

Оның туған күні сияқты, қайтыс болған күні туралы да кейбір дереккөздерде пікір таласы бар. Мысалы, композитордың өзін-өзі өлтіруі туралы әңгіме, оның өмірбаянын жазғандардың назарынан тыс қалған бір кең парақпен қайшы келеді. Бұл үлкен бір парақ, тақырыбы: «Королеваның органшыларының бірі, мырза Жермея Кларктың кенеттен және мерзімінен бұрын қайтыс болуы туралы қайғылы және күңгірт хабарлама, ол өзін винтті пистолетпен басына атқан, Сент-Пол шіркеуі ауласындағы «Алтын кеседе», өткен дүйсенбі күні таңертең, Патерностер қатарындағы жас әйелге деген махаббаты үшін». Бұл хабарламада Кларк, жылына 300-ден астам жалақы алатын, үйленбеген адам, шамамен сағат тоғызда «өткен дүйсенбі күні таңертең» әкесі мен бірнеше достарының келгенін, «ол өте көңілді және қуанышты болған, өзінің үйіндегі екі органмен ұзақ уақыт музыка ойнаған, оны қатты ұнатқан» және әкесі кеткеннен кейін бөлмесіне қайтқан. Сағат оннан он бірге дейін, оның қызметшісі пистолет атылғанын естіп, жүгіріп келгенде, ол өзін құлағының артынан атқан екенін көрген. Кларк сол күні сағат үш шамасында қайтыс болды. «Оқиға туралы әртүрлі әңгімелер бар; бірі, оның қарындасы оның шәкірті [Чарльз Кингке] үйленгені, ол уақыт өте келе оның бизнесінде бәсекелес болуы мүмкін деп қорқып, оны бір түрлі қайғылы күйзеліске түсірді; ал екіншілері (әлдеқайда негізді) осы қайғыны Патерностер қатарындағы жас үйленген әйелге жатқызады, оған ол бұрынғы сезімдеріне лайық жауап қайтара алмағандықтан, бұл үлкен қайғыға себеп болуы мүмкін». Кларк өзін-өзі өлтірген күні туралы да қызықты қайшылықтар бар. Көптеген дереккөздер 1707 жылдың 1 желтоқсанын көрсетеді, ал музыка тарихшысы Чарльз Берни, содан кейін Франсуа Жозеф Фетис, оқиғаның 1707 жылдың 16 шілдесінде болғанын айтады. Джон Хокинстің алғашқы басылымында бұл оқиға 1707 жылдың 5 қарашасында болған, содан кейін Артур Мендель, Дэвид Бапти және Браун оны қолдады. Алайда Хокинс өзінің «Тарихының» көптеген түзетулер енгізілген көшірмесін қалдырды, онда күні 1707 жылдың 1 желтоқсаны деп көрсетілген, бұл жұмыстың 1853 жылғы басылымында келтірілген. Шатырдағы Корольдік чек кітабында деканның қолымен 1707 жылдың 5 қарашасында Крофт органшы орнына қабылданғаны туралы жазба бар, «мырза Жермея Кларктың өлімінен бос қалған», ал Барретттің «Ағылшын шіркеу композиторлары» (106-бет) Сент-Полдың хорлық викарийлерінің кітаптарында «қараша айының бірінші күні мырза Джерри Кларк осы өмірден озды» деген жазба бар екенін айтады. Бұл әртүрлі хабарламалар келіспейтіндей көрінеді, бірақ келесі фактілер мәселеге жарық түсіреді: 1707 жылы 5 қараша сәрсенбі, 1 қараша сенбі, ал 1 желтоқсан дүйсенбі болған. Соңғы күнді Джон Джонсонның оқиғадан кейін бір апта ішінде «Стационарлар залынан», яғни Кларк үйіне жақын жерден жарияланған кең парақтың мәліметтерімен салыстыруға болады, бірақ жарияланудың нақты күні туралы «Стационарлар залында» жазба табылған жоқ. Сент-Полдың Санкт-Грегорий шіркеуінің жерлеу тізілімінде 1707 жылдың 3 желтоқсанында Жермея Кларктың жерленгені тіркелген. Оның мүлігін басқаруға 15 желтоқсанда Санкт-Пол шіркеуінің деканы мен бөлімі оның әпкесі Энн Кингке берді. Шатырдағы Корольдік чек кітабына жазу сол кезде жасалмаған болуы мүмкін, сондықтан қарашаны желтоқсанның орнына жазу оңай болған. Оның алдындағы және кейінгі жазбалар мына ретпен келтірілген: 1703 жылдың 28 қаңтары, 1710 жылдың 24 наурызы, 1704 жылдың 25 мамыры, 1707 жылдың 5 қарашасы, 1708 жылдың 12 маусымы. Сонымен қатар, жазба куәгерленбеген. Пауыл шіркеуінің жазбаларынан алынған цитатаға қатысты, барлығының осы қате немесе басу қатесі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ақырғысы ретінде, бұл мәлімдемені растау мүмкін емес, өйткені пастордың хорлық жазбаларының бір бөлігі қолжетімді емес.

Like his date of birth, the account of his death has also been debated in some sources. For example, the story of the composer's suicide is contradicted by a contemporary broadsheet which seems to have escaped the notice of his biographers. It is a large single sheet, entitled "A Sad and Dismal Account of the Sudden and Untimely Death of Mr. Jeremiah Clark, one of the Queen's Organists, who Shot himself in the Head with a Screw Pistol, at the Golden Cup in St. Paul's Church Yard, on Monday Morning last, for the supposed Love of a Young Woman, near Pater noster Row". That account states that Clarke, a bachelor with a salary of over 300/ a year, about nine o'clock "Monday morning last" was visited by his father and some friends, "at which he seem'd to be very Chearful and Merry, by Playing on his Musick for a considerable time, which was a Pair of Organs in his own House, which he took great Delight in" and, after his father had gone, returned to his room. Between ten and eleven o'clock, his maid servant heard a pistol go off and, running in, found that he had shot himself behind the ear. Clarke died the same day about three o'clock. "The Occasion is variously Discours'd; some will have it that his Sister marrying his Scholar [Charles King], who he fear'd might in time prove a Rival in his Business, threw him into a kind of melancholy Discontent; and others (with something more Reason) impute this Misfortune to a young Married Woman near Pater Noster Row, whom he had a more than ordinary respect for, who not returning him such suitable Favours as his former Affections , might in a great Measure occasion dismal Effects." Curious discrepancies exist as to the exact date of Clarke's suicide. While most sources give the date as 1 December 1707, music historian Charles Burney, followed by François Joseph Fétis, says that the event took place on 16 July 1707. The first edition of John Hawkins fixes it as happening on 5 November 1707, which has been followed by Arthur Mendel, David Baptie, and Brown. However, Hawkins left a copy of his "History", in which he had made numerous corrections and, in that, the date appears as 1 December 1707, which is given in the 1853 edition of the work. There is an entry in the Chapel Royal Cheque Book, signed by the sub dean, to the effect that, on 5 November 1707, Croft was admitted into the organist's place, "now become void by the death of Mr. Jeremiah Clerk", and in Barrett's English Church Composers (p. 106) is a statement that the books of the vicars choral of St. Paul's contain an entry to the effect that "on November ye first, Mr. Jerry Clarke deceased this life". These various accounts seem irreconcilable, but the following facts throw some light on the subject:
In 1707, 5 November was a Wednesday, 1 November a Saturday, and 1 December a Monday. The latter date tallies with the broadsheet account, published within a week of the event by John Johnson, "near Stationers' Hall", and therefore close to Clarke's house, though no entry of the exact date of publication can be found at Stationers' Hall. The burial register of St Gregory by St Paul's records the burial of Jeremiah Clarke on 3 December 1707. Administration to his goods was granted by the dean and chapter of St. Paul's to his sister, Ann King, on 15 December. The entry in the Chapel Royal Cheque Book was probably not made at the time, and so November might easily have been written instead of December. The order of the entries preceding and following it are: 28 January 1703, 24 March 1710–11, 25 May 1704, 5 November 1707, 12 June 1708. As well, the entry is not witnessed. With regard to the quotation from the records at St. Paul's, everything points to its being either a mistake or a misprint. Unfortunately, it is impossible to verify the statement, part of the vicars choral records being inaccessible.