Кіріспе

Араб тайпасы Бени Хасан (بني حسان "Хассанның ұлдары") – Батыс Сахара, Мавритания, Марокко және Алжирде қоныстанған бедуин араб тайпасы. Олар Бени Макил тайпасының төрт тармағының бірі, 11-ғасырда Оңтүстік Арабиядан Магрибке Бени Хилал және Бану Сулейм араб тайпаларымен бірге көшіп келген. 13-ғасырда Сахараның оңтүстік-батысындағы Санхаджа аймақтарын жаулап алды. Мароккода олар алғаш рет Макил туыстарымен бірге Тадла және Молуя өзендері арасындағы аймаққа қоныстанды. Сос Альмохад әкімі оларды Состағы көтеріліске қарсы күреске шақырды, содан кейін олар сол аймақта және оның төңірегінде орнықты. Кейін Мавританияға көшіп, 16-ғасырдан бастап барлық қара мавританиялықтарды Сенегал өзеніне қарай ығыстырды. Бени Хасан және басқа да жауынгер араб тайпалары 17-ғасырғы Шар Буба соғысынан кейін аймақтағы Санхаджа бербер тайпаларына басымдық танытты. Осының нәтижесінде арабтар Батыс Сахара мен Мавританияда басым этностық топқа айналды. Бени Хасан тайпасының араб тілінің диалектісі аймақта қолданысқа енді және бүгінге дейін Хасания араб тілі түрінде сөйленіп келеді. Бени Хасан тайпасы құрған иерархия Мавританияның әлеуметтік-мәдени ерекшеліктеріне үлкен үлес қосты.

Шығу тегі

Бени Хассан – 11-ші ғасырда Магребке көшіп келген Бени Макил тайпасының төрт тармағының бірі. Бени Макил тайпасының нақты тегі белгісіз, бірақ олардың Оңтүстік Арабиядан (Йемен) шыққандығы анықталған. Мақил тайпасы өздерін Жафар ибн Әби Талибтің Хашимит әулетінен тараған деп есептесе, кейбір араб шежірешілері оларды Хилалилерге жатқызған. Сахрауи халқы Бени Хассанды өзінің негізін қалаушы халықтарының бірі ретінде қарастырады, ал Хасания араб тілін – ұлттық ерекшелігінің бір бөлігі деп санайды. Иорданияның солтүгінде де Бени Хассан бедуин тайпасы бар.

Мағрибке көші-қон

Әртүрлі дерек көздері Бени Хасан тайпасы Мақил тайпасынан тарағанын көрсетеді. Мақилдер 11-ғасырда араб тайпаларының Мағрибке қоныс аудару толқыны кезінде келді. Содан бері олар Солтүстік Африкада Бану Хилал және Бану Сулейм сияқты Арабия түбегінен көшіп келген басқа да бедуин араб тайпаларымен бірге қоныстанды, олармен бірге жауынгерлік шеберліктерімен және шабуыл жасаған елдерге келтірерлік құрылыс бұзу қабілеттерімен бөлісті. Бану Сулейм Мақилдердің келуіне қарсылық көрсетіп, олармен шайқасты. Кейін Мақил Бану Хилалмен одақтасып, олардың қорғауына өтті, бұл оларға Молуя өзені мен Тафилалт оазистері арасындағы Марокко шөлінде еркін жүріп-тұруға мүмкіндік берді. 13-ғасырда олар Оңтүстік Алжирді басып алып, Туат және Гуара оазистерін бақылауға алды. Кейбір авторлар пікірінше, осы кезде Мақил тобы Магрибтегі түрлі халықтарға таралып, Бени Хасанды және басқа да туысқан топтарды құрады.

Мароккоға көші-қон

15 ғасырдың ортасына қарай Бени Хассан оазистердің және Батыс Сахараның үлкен бөлігін бақылап отырды. 1460 жыл шамасында әлсіреген Маринид сұлтандығынан пайдаланып, олар Атлас тауларына өтіп, 16 ғасырдың басында Маракештің Хауз аймағына үстемдік құрды. Сонымен бірге, Бени Хассанның бір бөлігі Мавританияға бет бұрды. Басқа топтар Тафилалт арқылы Фезге немесе Себу және Бу Регрег өзендері бойымен солтүстікке көшіп, кейбіреулері Рабаттың оңтүстігінде қоныс тепті. Бени Хассан Наср әл-Динге қарсы біріккен күш көрсетті.

Француз отарлауынан бұрын

Арабия түбегіндегі тайпалар арасындағы исламға дейінгі тайпалық соғыс дәстүріне сәйкес, жаңа Хасани әмірліктері бір-бірімен үнемі соғысқа түсті. XVIII ғасыр бойында олар Сенегалдағы волофтарды мазалады. Осы кезеңде олар Батыс Сахараның шөлді аймағында өз диалектілері мен мәдениетін таратуға ұмтылысты. XIX ғасырда олар Мавританияның мәдени және тілдік арабиялану процесін консолидациялауға жетекшілік етті. XIX ғасырдың соңына қарай зенага бербер тілі толығымен жойылды.