Кіріспе

Сахельдегі көшпелі конфедерация Баггара (немесе Чад арабтары) – араб және арабтанған жергілікті африкалық текті адамдардың араласқан көшпелі конфедерациясы. Олар Чад көлі мен Нил өзені аралығында, әсіресе Оңтүстік Кордофан маңындағы Сахельдің бір бөлігінде қоныстанған, саны алты миллионнан астам. Суданда оларды Баггара және Аббала, ал Камерун, Нигерия және Батыс Чадта Шува арабтары деп біледі. Алайда, бұл аймақтағы арабтардың алғашқы қоныстануы туралы құжатталған мәліметтер 1391 жылға дейін барып жетеді. Сол кезде Борнудың королі Май, Абу Амр Усман ибн Идрис, мамлюк сұлтаны Баркуққа хат жолдап, Джудхам және басқа арабтардың оның аумағына шабуыл жасап, халқын құлдыққа түсіргеніне шағымданған. Бағғара тайпаларының бірінің аты Джудхам арабтарының маңызды тайпасы Бени Халбамен ортақ. Браукампер Баггара мәдениетінің қалыптасуын 17 ғасырда Вадайда, Борну мен Дарфур арасында деп санайды. Онда түйе өсіруші арабтар шығысқа қарай көшіп келе жатқан Фула халқымен кездесті. Осы байланыс нәтижесінде Браукампер араб баггара (мал өсірушілер) мәдениетін құрады, ол бүгінде Батыс Суданнан (Кордофан мен Дарфур) Нигерияға (Борно) дейін созылады. Нигерия арабтары – осы мәдениеттің ең батыс өкілдері. Судандағы Баггара тайпаларына: Дарфурдағы Ризеигат, Таиша, Бени Халба, Хаббания, Саламат, Мессирия, Таржам және Бени Хусейн, Кордофандағы Мессирия Зуруг, Мессирия Хумр, Хавазма, Хаббания және Авлад Химайд, сондай-ақ Ақ Нилдегі Бени Селам жатады. Мессирия тайпасының саны 515 000 адам (2012 жылғы бағалау бойынша), ал Резеигат тайпасының саны 299 000 адам (2012 жылғы бағалау бойынша) деп есептеледі. Суданда 2012 жылғы бағалау бойынша 90 000 адамнан тұратын Чадтан келген "Шува арабтарының" шағын тобы да бар. Мессирия – Баггара арабтарының ең ірі және маңызды тайпаларының бірі, олар Чад, Дарфур және Суданның Кордофан аймақтарында кездеседі. 2012 жылғы бағалау бойынша Суданда олардың саны 515 000-ға жетеді. Мессирия тайпасының көп бөлігі Шығыс Кордофан мен Чадта қоныстанған, Дарфурда олардың саны салыстырмалы түрде аз. Дарфурда олар негізінен Нитеига аймағында, Ниладан солтүстікке қарай орналасқан. Нитеигадағы Мессирия қауымдастығынан басқа, Дарфурда Мессириямен байланысы бар деп мәлімдейтін бірнеше шағын араб топтары бар, олар Таалба, Саада, Хотия және Неймат тайпалары. Бұл шағын топтардың қатарына Батыс Дарфурдағы Джебель Мундағы Джебель "Мессирия" қауымдастығы да жатады, олар Тама тайпасымен байланысты Нило-Сахара тілінің бірі – Милери тілінде сөйлейді. Джебель Мунның милерилері дәстүрлі түрде арабтар ретінде қарастырылмайды, бірақ олардың басшылары Мессирия арабтарынан тарағандарын жиі айтады. Баггара тайпаларының түйе өсіруші туыстары бар, олар Аббала деп белгілі. Судандағы Аббала тайпалары негізінен Солтүстік және Батыс Дарфурда қоныстанған. Ең ірі және Аббала терминімен ең көп байланысты тайпа – Солтүстік Ризеигат, ол 5 бөлімнен тұрады: Махамид, Махария, Нувайба, Иракат және Атайфат. Дарфурда олармен тығыз байланысты Аулад Рашид тайпасы, олардың көпшілігі Чадта тұрады. Нигердің оңтүстік-шығыс бұрышында тұратын "Баггара арабтарының" шағын тобы, шын мәнінде Аббала тайпасы, Диффа аймағы үшін Диффа арабтары деп аталады. Олардың көпшілігі 1974 жылғы құрғақшылықтан кейін, ал 1980-ші жылдары Чадтағы соғыстан кейін көшіп келді. Диффа арабтарының көпшілігі Судан мен Чадтың Махамид кланынан шыққан деп санайды.

Тарих

1898 жылы Катари шайқасында жеңілгеннен кейін, олардың қалдықтары Дарфур мен Кордофанға қайтып келді. Британдықтардың тікелей басқару емес жүйесі бойынша, Бағғара тайпаларының әрқайсысын өздерінің басты басшысы (назир) басқарды. Олардың көпшілігі 1960 жылдардан бері Садық әл-Махди басқаратын «Умма» партиясының адал мүшелері болды. Дарфурдың негізгі Бағғара тайпаларына 1750 жылдары Фур сұлтандары «хавакир» (жер сыйлықтары) берді. Осының нәтижесінде, Дарфурдың ең ірі төрт Бағғара тайпасы – Ризейгат, Хаббания, Бени Халба және Та’иша – Дарфур қақтығысына көбінесе араласпады. Дегенмен, Бағғара Судан мен Чадтағы басқа да қақтығыстарға белсенді қатысты. 1985 жылдан бастап Судан үкіметі олардың ішінде оңтүстік Дарфурдың Ризейгаты және көршілес Кордофанның Мессирия және Хауазма тайпалары сияқты көптеген жергілікті тайпаларды өз аймақтарында Судан Халықтық Азаттық Армиясына қарсы прокси соғыс жүргізу үшін қаруландырды. Олар майдан желісіндегі бөлімдерді құрды, сондай-ақ оңтүстік ауылдарына шабуыл жасап, құнды заттар мен құлдарды тонаған атты шабуылшылар – мурахлин құрды. Бағғара халқы (және оның кіші топтары) Судан үкіметімен қаруланды. Бағғаралардың ауылдарға жасаған алғашқы шабуылдары Нуба тауларында болды. Судан үкіметі Бағғара халқына мал мен жерді иеленуге мүмкіндік беру үшін араласпауға уәде беріп, шабуылдарды ынталандырды. Олар «Жанжавидтер» – жаман атқа ие жартылай әскери күштердің алға басушылары болды. Екінші Судан азаматтық соғысы кезінде мыңдаған динка әйелдері мен балалары Миссирия және Резеигат тайпаларының мүшелерімен ұрланып, кейін құлға айналдырылды. Нұба тайпасынан да белгісіз саны балалар ұрланып, құлға айналдырылды. Дарфурда 1990-1991 жылдары Дауд Болад басқарған SPLA күштерін жеңу үшін үкімет Бени Халба жасағын ұйымдастырды. Алайда, 1990 жылдардың ортасына қарай Бағғара тайпаларының көпшілігі SPLA күштерімен жергілікті келісімдерге келді. Бағғара тайпаларының басшылары соғысқа қатысуға қызығушылық танытпағанын мәлімдеді.