Кіріспе
Сахельдегі көшпелі конфедерация Баггара (немесе Чад арабтары) – араб және арабтанған жергілікті африкалық текті адамдардың араласқан көшпелі конфедерациясы. Олар Чад көлі мен Нил өзені аралығында, әсіресе Оңтүстік Кордофан маңындағы Сахельдің бір бөлігінде қоныстанған, саны алты миллионнан астам. Суданда оларды Баггара және Аббала, ал Камерун, Нигерия және Батыс Чадта Шува арабтары деп біледі. Алайда, бұл аймақтағы арабтардың алғашқы қоныстануы туралы құжатталған мәліметтер 1391 жылға дейін барып жетеді. Сол кезде Борнудың королі Май, Абу Амр Усман ибн Идрис, мамлюк сұлтаны Баркуққа хат жолдап, Джудхам және басқа арабтардың оның аумағына шабуыл жасап, халқын құлдыққа түсіргеніне шағымданған. Бағғара тайпаларының бірінің аты Джудхам арабтарының маңызды тайпасы Бени Халбамен ортақ. Браукампер Баггара мәдениетінің қалыптасуын 17 ғасырда Вадайда, Борну мен Дарфур арасында деп санайды. Онда түйе өсіруші арабтар шығысқа қарай көшіп келе жатқан Фула халқымен кездесті. Осы байланыс нәтижесінде Браукампер араб баггара (мал өсірушілер) мәдениетін құрады, ол бүгінде Батыс Суданнан (Кордофан мен Дарфур) Нигерияға (Борно) дейін созылады. Нигерия арабтары – осы мәдениеттің ең батыс өкілдері. Судандағы Баггара тайпаларына: Дарфурдағы Ризеигат, Таиша, Бени Халба, Хаббания, Саламат, Мессирия, Таржам және Бени Хусейн, Кордофандағы Мессирия Зуруг, Мессирия Хумр, Хавазма, Хаббания және Авлад Химайд, сондай-ақ Ақ Нилдегі Бени Селам жатады. Мессирия тайпасының саны 515 000 адам (2012 жылғы бағалау бойынша), ал Резеигат тайпасының саны 299 000 адам (2012 жылғы бағалау бойынша) деп есептеледі. Суданда 2012 жылғы бағалау бойынша 90 000 адамнан тұратын Чадтан келген "Шува арабтарының" шағын тобы да бар. Мессирия – Баггара арабтарының ең ірі және маңызды тайпаларының бірі, олар Чад, Дарфур және Суданның Кордофан аймақтарында кездеседі. 2012 жылғы бағалау бойынша Суданда олардың саны 515 000-ға жетеді. Мессирия тайпасының көп бөлігі Шығыс Кордофан мен Чадта қоныстанған, Дарфурда олардың саны салыстырмалы түрде аз. Дарфурда олар негізінен Нитеига аймағында, Ниладан солтүстікке қарай орналасқан. Нитеигадағы Мессирия қауымдастығынан басқа, Дарфурда Мессириямен байланысы бар деп мәлімдейтін бірнеше шағын араб топтары бар, олар Таалба, Саада, Хотия және Неймат тайпалары. Бұл шағын топтардың қатарына Батыс Дарфурдағы Джебель Мундағы Джебель "Мессирия" қауымдастығы да жатады, олар Тама тайпасымен байланысты Нило-Сахара тілінің бірі – Милери тілінде сөйлейді. Джебель Мунның милерилері дәстүрлі түрде арабтар ретінде қарастырылмайды, бірақ олардың басшылары Мессирия арабтарынан тарағандарын жиі айтады. Баггара тайпаларының түйе өсіруші туыстары бар, олар Аббала деп белгілі. Судандағы Аббала тайпалары негізінен Солтүстік және Батыс Дарфурда қоныстанған. Ең ірі және Аббала терминімен ең көп байланысты тайпа – Солтүстік Ризеигат, ол 5 бөлімнен тұрады: Махамид, Махария, Нувайба, Иракат және Атайфат. Дарфурда олармен тығыз байланысты Аулад Рашид тайпасы, олардың көпшілігі Чадта тұрады. Нигердің оңтүстік-шығыс бұрышында тұратын "Баггара арабтарының" шағын тобы, шын мәнінде Аббала тайпасы, Диффа аймағы үшін Диффа арабтары деп аталады. Олардың көпшілігі 1974 жылғы құрғақшылықтан кейін, ал 1980-ші жылдары Чадтағы соғыстан кейін көшіп келді. Диффа арабтарының көпшілігі Судан мен Чадтың Махамид кланынан шыққан деп санайды.
The Baggāra ([[:wikt:بقار#Etymology 2 "heifer herder") or Chadian Arabs are a nomadic confederation of people of mixed Arab and Arabized indigenous African ancestry, inhabiting a portion of the Sahel mainly between Lake Chad and the Nile river near south Kordofan, numbering over six million. They are known as Baggara and Abbala in Sudan, and as Shuwa Arabs in Cameroon, Nigeria and Western Chad. However the first documented evidence of Arab settlements in this region was in 1391 when the Mai, Kanuri title for King, of Bornu, Abu 'Amr Uthman b. Idris sent a letter to the Mamluk Sultan, Barquq, complaining about the Judham and other Arabs raiding his territory and enslaving his subjects. The name of one of the major Baggara tribes is shared with an important sub tribe of the Judham Arabs, the Beni Halba. Braukamper dates the formation of the Baggara culture to the 17th century in Wadai, between Bornu and Darfur, where Arabs, who were camel herders, met the cattle rearing Fula people migrating east, and out of this contact arose what Braukämper has coined an Arabic baggaara (cattle herders') culture which today extends from western Sudan (Kordofan and Darfur) into Nigeria (Borno). The Nigerian Arabs are the westernmost representation. Baggara tribes in Sudan include: the Rizeigat, Ta’isha, Beni Halba, Habbaniya, Salamat, Messiria, Tarjam, and Beni Hussein in Darfur, and the Messiria Zurug, Messiria Humr, Hawazma, Habbaniya and Awlad Himayd in Kordofan, and the Beni Selam on the White Nile. The Messiria estimated at 515,000 people (2012 estimate) and the Rezeigat estimated at 299,000 people (2012 estimate) are probably the largest sub tribes of the Baggara in Sudan. There is also a small population of "Shuwa Arabs" from Chad who numbered 90,000 in Sudan according to a 2012 estimate. The Messiria, one of the largest and most important tribes of the Baggara Arabs are found in Chad, Darfur and Kordofan in Sudan. They numbered 515,000 in Sudan according to a 2012 estimate. The bulk of the Messiria reside in East Kordofan and Chad with a comparatively smaller population in Darfur. In Darfur they are found mainly in Niteiga, an area north of Nyala. Besides the community of Messiria in Niteiga, there are several small Arab groups in Darfur that claim a connection with the Messiria, these are the Ta'alba, Sa'ada, Hotiyya, and Nei'mat. Along with these small groups should be included the Jebel "Messiria" community at Jebel Mun, in West Darfur, that speak a Nilo Saharan language, Mileri, related to the Tama. The Mileri of Jebel Mun are traditionally not regarded as Arabs but their leaders have been stressing a Messiria Arab descent. The Baggara tribes have camel owning relatives, known as the Abbala. The Abbala tribes in Sudan mainly reside in North and West Darfur. The largest and the tribe most synonymous with the term Abbala are the Northern Rizeigat, which consists of 5 sections; the Mahamid, Mahariyya, Nuwaiba, Irayqat and Atayfat. Closely affiliated with them in Darfur are the Awlad Rashid tribe, who mostly live in Chad. The small community of "Baggara Arabs", they are in fact Abbala, that reside in the southeastern corner of Niger are known as Diffa Arabs for the Diffa Region. The majority migrated from Chad, initially due to the 1974 drought, with more coming in the 1980s because of the war in Chad. Most of the Diffa Arabs claim descent from the Mahamid clan of Sudan and Chad.
Тарих
1898 жылы Катари шайқасында жеңілгеннен кейін, олардың қалдықтары Дарфур мен Кордофанға қайтып келді. Британдықтардың тікелей басқару емес жүйесі бойынша, Бағғара тайпаларының әрқайсысын өздерінің басты басшысы (назир) басқарды. Олардың көпшілігі 1960 жылдардан бері Садық әл-Махди басқаратын «Умма» партиясының адал мүшелері болды. Дарфурдың негізгі Бағғара тайпаларына 1750 жылдары Фур сұлтандары «хавакир» (жер сыйлықтары) берді. Осының нәтижесінде, Дарфурдың ең ірі төрт Бағғара тайпасы – Ризейгат, Хаббания, Бени Халба және Та’иша – Дарфур қақтығысына көбінесе араласпады. Дегенмен, Бағғара Судан мен Чадтағы басқа да қақтығыстарға белсенді қатысты. 1985 жылдан бастап Судан үкіметі олардың ішінде оңтүстік Дарфурдың Ризейгаты және көршілес Кордофанның Мессирия және Хауазма тайпалары сияқты көптеген жергілікті тайпаларды өз аймақтарында Судан Халықтық Азаттық Армиясына қарсы прокси соғыс жүргізу үшін қаруландырды. Олар майдан желісіндегі бөлімдерді құрды, сондай-ақ оңтүстік ауылдарына шабуыл жасап, құнды заттар мен құлдарды тонаған атты шабуылшылар – мурахлин құрды. Бағғара халқы (және оның кіші топтары) Судан үкіметімен қаруланды. Бағғаралардың ауылдарға жасаған алғашқы шабуылдары Нуба тауларында болды. Судан үкіметі Бағғара халқына мал мен жерді иеленуге мүмкіндік беру үшін араласпауға уәде беріп, шабуылдарды ынталандырды. Олар «Жанжавидтер» – жаман атқа ие жартылай әскери күштердің алға басушылары болды. Екінші Судан азаматтық соғысы кезінде мыңдаған динка әйелдері мен балалары Миссирия және Резеигат тайпаларының мүшелерімен ұрланып, кейін құлға айналдырылды. Нұба тайпасынан да белгісіз саны балалар ұрланып, құлға айналдырылды. Дарфурда 1990-1991 жылдары Дауд Болад басқарған SPLA күштерін жеңу үшін үкімет Бени Халба жасағын ұйымдастырды. Алайда, 1990 жылдардың ортасына қарай Бағғара тайпаларының көпшілігі SPLA күштерімен жергілікті келісімдерге келді. Бағғара тайпаларының басшылары соғысқа қатысуға қызығушылық танытпағанын мәлімдеді.