Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Абабада (العبابدة немесе العبّادي) – Египет пен Суданның шығысындағы араб тайпасы. Тарихи тұрғыдан алғанда, көпшілігі Нил мен Қызыл теңіз арасындағы аймақта көшпенді өмір сүрген бедуиндер болды, ал кейбіреулері Короско мен Әбу Хамадты байланыстыратын сауда жолы бойында қоныстанды. XIX ғасырдағы көптеген саяхатшылардың баяндамаларында, сол кездегі абабадалардың бір бөлігі бежа тілінде немесе өз тілінде сөйлегендігі айтылады, сондықтан көптеген зерттеулер абабадаларды бежа тайпасының бір тармағы деп санайды. Қазіргі уақытта абабадалардың көпшілігі араб тілінде сөйлейді және Хиджаз аймағынан шыққан араб тайпасы ретінде өзін таныстырады. Абабада халқының саны 250 мыңнан асады.
Tribe in eastern Egypt and Sudan
The Ababda (العبابدة or العبّادي) are an Arab in eastern Egypt and Sudan. Historically, most were Bedouins living in the area between the Nile and the Red Sea, with some settling along the trade route linking Korosko with Abu Hamad. Numerous traveler accounts from the nineteenth century report that some Ababda at that time still spoke Beja or a language of their own, hence many secondary sources consider the Ababda to be a Beja subtribe. Most Ababda now speak Arabic and identify as an Arab tribe from the Hijaz. The Ababda have a total population of over 250,000 people.
Шығуы мен тарихы
Абабда тайпасының шығу тегі туралы әңгімелер оларды Хиджаз аймағынан шыққан араб халқы деп көрсетеді, олар Зубайр ибн әл-Ауамнан (мүмкін оның ұлы Абдалла ибн әл-Зубайр арқылы) тараған, Мысырдың мұсылмандар тарапынан бағындырылуынан кейін. Батыс тілдерінде жарияланған көптеген дереккөздер Абабданы Бежа тайпасының бір тармағы немесе кушит тілдерінде сөйлейтін адамдардың ұрпақтары деп сипаттайды.
Ababda tribal origin narratives identify them as an Arab people from the Hijaz, descended from Zubayr ibn al Awwam (possibly through his son Abd Allah ibn al Zubayr) following the Muslim conquest of Egypt. Many published sources in Western languages identify the Ababda as a subtribe of the Beja, or as descendants of speakers of a Cushitic language.
Араб тілі
Бүгінде барлық Әббда қауымдары араб тілінде сөйлейді. Араб тілінен бұрын басқа тілде сөйлегендігі туралы ауызша дәстүр жоқ, бұл Әббданың араб тегі туралы айтылатын әңгімелерге сәйкес келеді. 1996 жылы Рудольф де Йонг Әббда араб диалектісінің Суданның Шукрия халқының диалектісіне өте ұқсас екенін анықтады және оны солтүстік Судан диалектілерінің жалғасы деп қорытындылады. Альфред фон Кремер 1863 жылы Әббданың араб тіліне негіделген, тек олардың өзі ғана түсінетін ұрылар жаргонын жасағанын хабарлады.
Today, virtually all Ababda communities speak Arabic. There is no oral tradition of having spoken any other language prior to Arabic, in keeping with Ababda Arab origin narratives. In a 1996 study, Rudolf de Jong found that the Ababda dialect of Arabic was quite similar to that of the Shukriya people of the Sudan, and concluded that it was an extension of the northern Sudanese dialect area. Alfred von Kremer reported in 1863 that the Ababda had developed an Arabic based thieves' cant that only they understood.
Абабда немесе бежа тілі
19 ғасырдың екінші жартысында абабделер араб және бишарин тіліне ұқсас немесе оған жақын бежа тілінде сөйлейтіндігіне мол дәлелдер бар. Бірнеше ерте саяхатшылар абабадалардың ерекше тілде сөйлейтінін хабарлаған, оны бежа тілі деп атаған немесе одан әрі сипаттамасыз қалдырған. 1770 жылы шотланд саяхатшысы Джеймс Брюс олардың "Барабра" тілінде, яғни нубия тілінде сөйлейтінін мәлімдеді. 19 ғасырдың басында, Мысыр мен Сириядағы француз әскери науқаны кезінде инженер Дубуа Аймэ абабадалар араб тілін түсінетінін, бірақ әлі де өз тілінде сөйлейтінін жазды. 1820 жылдары Эдуард Рюппель абабадалардың араб тілінен өзге, өз тілінде сөйлейтінін қысқаша айтты. Пьер Тремо да 1840 жылдардың соңында Суданға жасаған саяхатынан кейін осыған ұқсас пікір білдірді. Джон Льюис Бёркхардт 1813 жылы бишари тайпасымен бірге тұратын абабадалар бежа тілінде сөйлейтінін хабарлады. Альфред фон Кремер олардың бежа тілінде сөйлейтін туа біткен халық екеніне сенді және абабадалар араб тілінде екі тілді екенін, оны айқын акцентпен сөйлейтінін естіді. Нубиялықтармен бірге тұратындары кензи тілінде сөйлеген. 1859/60 жылдары елді аралаған Роберт Хартманн абабадалардың көпшілігінің араб тілінде сөйлейтінін байқады. Дегенмен, бұрын олар бежа диалектісінде сөйлеген, ал қазір, оған айтылғандай, тек Шығыс шөлде көшіп-қонып жүретін бірнеше отбасы ғана қолданады. Олар араб тілінде сөйлейтін басқа тайпалармен тығыз байланыста болғандықтан өз тілінен бас тартып, араб тіліне ауысқан деп сенді. 1881 жылы жазған еңбегінде швед тіл білгірі Герман Альмквист абабадаларды бежа тайпаларының құрамына қосты және олардың көпшілігі бежа тілін, яғни бишари диалектісімен бірдей тілді араб тіліне алмастырғанын, бірақ "көптеген" адамдар әлі де бежа тілін түсіне алатынын және тіпті сөйлей алатынын атап өтті. Бишари тайпасынан алынған мәліметтерге сәйкес, бұрын бишарилер мен абабадалар бір халық болған. 1840 жылы елді аралаған Джозеф Руссеггер абабадалардың өз тілінде сөйлейтінін, бірақ оның араб тілімен араласқанын айтты. Ол оны "Нубия бедуиндерінің" тілі деп санады және бұл тілдің, сондай-ақ абабадалардың әдет-ғұрыптары мен жалпы сыртқы түрі бишарилерге ұқсас екенін білдірді. 1856 жылы саяхатшы Байард Тейлор абабадалар бишарилерден өзгеше тілде сөйлейтінін, бірақ оның "мүмкін, бір түбірден тараған" екенін жазды. Француз шығыстанушысы Еузеб де Сал 1840 жылы абабада мен бишари тайпалары арасындағы бежа тіліндегі әңгімеге қатысқаннан кейін, екеуінің де бір-бірін жақсы түсінгенін, бірақ абабадалардың "әлбетте" өз тіліне ие екенін мәлімдеді. Дәрігер Карл Бенджамин Клунзингер 1878 жылы абабадалардың бейтаныс адамдармен сөйлескенде әрқашан араб тілінде сөйлейтінін, өз тілінде сөйлеуден қашынатынын, себебі ол араб және бежа тілдерінің қосындысы екенін ойлады.
There is rich evidence confirming that as late as the second half of the 19th century the Ababde were bilingual in Arabic and a Beja language that was either identical or closely related to Bisharin. A distinct language being spoken by the Ababda has been reported by several early travellers, either identified as Beja or left without further description. In around 1770 the Scottish traveller James Bruce claimed that they spoke the "Barabra" language, Nubian. At the turn of the 19th century, during the French campaign in Egypt and Syria, the engineer Dubois Aymé wrote that the Ababda understood Arabic, but still spoke a language of their own. In the 1820s Eduard Rüppell briefly stated that the Ababda spoke their own, seemingly non Arabic language. A similar opinion was written by Pierre Trémaux after his journey in Sudan in the late 1840s. John Lewis Burckhardt reported that in 1813 those Ababda who co resided with the Bishari tribe spoke Beja. Alfred von Kremer believed them to be native Beja speakers and was told that the Ababda were bilingual in Arabic, which they spoke with a heavy accent. Those who resided with the Nubians spoke Kenzi. Robert Hartmann, who visited the country in 1859/60, noted that the vast majority of the Ababda now spoke Arabic. However, in the past they used to speak a Beja dialect that was now, as he was told, solely restricted to a few nomadic families roaming the Eastern Desert. He believed that they abandoned their language in favour of Arabic due to their close contact with other arabophone tribes. The Swedish linguist Herman Almkvist, writing in 1881, counted the Ababda to the Beja and noted that most had discarded the Beja language, supposedly identical to the Bishari dialect, in favour of Arabic, although "quite a lot" were still capable of understanding and even talking Beja. Bishari informants told him that in the past, the Bishari and Ababda were the same people. Joseph Russegger, who visited the country around 1840, noted that the Ababda spoke their own language, although he added that it was heavily mixed with Arabic. He believed it to be a "Nubian Bedouin" language and implied that this language, and the Ababda customs and appearance in general, is similar to that of the Bishari. Traveller Bayard Taylor wrote in 1856 that the Ababda spoke a language different from that of the Bishari, although it "probably sprang from the same original stock." The French Orientalist Eusebe de Salle concluded in 1840, after attending a Beja conversation between Ababda and Bishari, that both understood each other reasonably well, but that the Ababda "definitely" had a language of their own. The physician Carl Benjamin Klunzinger wrote in 1878 that the Ababda would always speak Arabic while conversing with strangers, avoiding to speak their own language which he thought was a mixture of Arabic and Beja.